Footer

Mulien ti Literatura ti tao

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

 

 

Adda dagiti mangayat iti literatura, idinto ta adda met dagiti saan unay a mangayat. Natural laeng daytoy. Adda ti paggugusto ken kaay-ayo nga adayo ken kabaliktad ti panagraman ti sabali. Adda kabukbukodan a panagraman tunggal maysa. Awan ti maaramidan dita.  Isu daytoy ti topiko nga intay pagsasaritaan, dagiti bambanag no apay a makaay-ayo ti literatura no ikumpara kadagiti sabali pay a pagduyosan.

Pagwerretenna ti literatura ti utek. Isu a no kayatmo ti agpasiar iti yuyeng a kayatmo, literatura ti basaem ta itayabnaka dayta imahinasionmo. Ipannaka iti kayatmo a papanan. Ket no addaanka iti agong ti mannurat nakarkaro manen nga ad-adu ti pakairanudam a pagimbagan – iti man pantok ni balligi ken iti pinansial a makapnek iti pirpirmi, karamanen dita ti yaadu ti am-ammom ken makaam-ammo kenka, umadu dagiti gagayyem ken agraem kenka gapu iti naidumduma a talugadingmo. Dumteng kenka ti naresga ken nasalun-at nga aglawlaw. No nawerret ti utek, ipaayna ti adu a banag a makapaganetget.

Isuro ti literatura ti tao a mangisagana a mangsango iti aniaman a situasion a dumteng – kellaat man wenno saan – ken agbalin nga eksperto iti komunikasion. Isurona no ania ti komunikasion ken kasano a pakairanudan. Ta ti tao a dina ammo ti pasikutsikot ti komunikasion, dina met ammo ti agsurat ken mangapseptar kadagiti sinurat.  Namnamaem a nawerret ti utek ti tao nga eksperto iti komunikasion ket ammona met nga isurat dagitoy iti pakairanudanna ken iti pakairanudan ti amin.

Isurona ti literatura ti tao no kasano ti agdasig ken aganalisar. Ti makiinnabuyog iti aniaman a bambanag, ti panangtimbang ken panangamiris iti agsumbangir tapno makapataud iti kapkapnekan a bunga ket maresolba dagiti timpuar a lapped a mangsinga ti dur-asan; manggutugot nga agsaludsod kadagiti namnamaen a nakudrep a ladawan tapno maited iti nalawlawag a kaipapanan; aganalisar ken agdasig kadagiti detalye tapno maibuksil ti ad-adda pay a pannakaawat; ken dadduma pay a pakairanudan itoy a banag ta daytoy nga abilidad ken talento ket maibilang a kangrunaan a kasapulan iti biag.

Ipaganetget ken isuronatayo a bennaten pay ti pannakaawattayo. Ti addaan iti at-atiddog a kordon ket ad-adayo kenkuana ti indulto a pakaitebbagan ken pakaikursongan; isuronatayo a mangkita ti lubong a kas iti panagkita dagiti sabali ti lubong ken ti lubong ti sabali. Isuronatayo ti literatura no ania ti aramidentayo tapno at-atiddog ti pannakaawattayo. Napateg unay daytoy, ta no nangednged ti pannakaawattayo kadagiti bambanag a nasken unay, ababa ken nailet unay ti espasio a paggargarawan. Isu nga atitiddog ti pannakaawat dagiti mannurat ta ti literatura ti gapuna nga addaanda iti nawaya ken naraniag a lubong.

Isuronatayo ti literatura a maaddaan iti alerto a pannakaammo kadagiti kabarbaro a kapanunotan ken idea ken no kasano nga usaren dagitoy para iti bukod a pakairanudan ken pakairanudan ti kaadduan ken isu amin nga awan ti labasna. Dagiti kabarbaro a kapanunotan ken idea ti ridaw dagiti makapnek a panagbalbaliw ti biag. Dagiti kabarbaro nga idea wenno kapanunotan ti mangpabaro ken mangbalbaliw ti amin.

Kaipapanan. Dagiti bunga ti literatura ket isuronatayo a mangammo iti kaipapanan dagiti amin nga ar-aramidentayo; gutugotennatayo a mangammo no ania ti naun-uneg a kaipapanan ti biag babaen kadagiti ar-aramidentayo; isu a maipaay met ti ad-adu pay a panagamiris nga isu ti mangmuli kadagiti kababalin, ugali, agraman dagiti kapanunotan a pakairanudan; iti kasta, maaddaantayo iti tured, pigsa ken pinget a makibalubal ken mangisikkir ti presensia iti daytoy a lubong. Iti ababa a pannao, maaddaantayo iti biag a napnuan kaipapanan.

Ited ti literatura ti naidumduma a panagbaniaga. Babaen ti panagpasiar kadagiti nadumaduma a lugar – nga addaan iti nagsasabali a kultura, tradision, pammati, aw-awid, aramid, naisalsalumina ken kabukbukodan a kinabaknang ken dadduma pay. Agpasiar babaen ti mystical, pantasia, adbentura, kinapudno wenno realismo, iti nakabutbuteng, iti lubong ti katataw-an ken al-alia, iti mahika ken dadduma pay. Maammuantayo amin dagitoy ken mapanan uray babaen laeng ti intay panagbasa iti bunga ti literatura.

Makaited iti inspirasion ken ganaygay ti literatura. Kalpasan ti pannakabasa iti bunga ti literatura ket maaddaanka met iti motibasion a mangaramid wenno mangsurot iti kas ti nabasam no di man iduronnaka a mangaramid, mangtulad wenno mangparnuay iti nasaysayaat ken napimpintas pay. Ket gapu ta addaankan iti inspirasion, addan kadagiti dakulapmo ti balligi iti amin a gannuat.

Makaited iti nagduduma a riknatTi literatura  – sumangbay kenka kabayatan ti inka panagbasa – naragsak, naliday, iti panawen ti gura ken ayat, iti sakit ken salun-at, iti nasipnget ken nalawag, iti napait ken nasam-it a biag ken dadduma pay.

Sumagmamano laeng dagitoy ti pakairanudantayo iti literatura.#

Comments are closed.
%d bloggers like this: