Footer

Nadara ti aldaw ni Eva (Maikadua a paset)

INAWISNAK ni anti iti papag iti sirok ti mangga.

“Ammom ti kayatna a sawen ti panagpadaram?”

Nagngilangilak.

“Napukawmon ti kinaubingmo. Balasangkan. Isu a di metten mabalin a makiay-ayamka kadagiti lallaki. Addan limitasionna.”

“’Pay kadi, anti?”

“Dimtengen kenka ti panagbalbaliw. Dayta bagim. Ti timekmo. Tigtignay. Panagriknam. Iti ababa a pannao, nalikudamon ti biag ti kinaubing.”

Di mabalinen a makiaay-ayamak iti balaybalay? Kaay-ayok pay met ngarud iti agnanangnanang.

“Manipud ita, natanang ken naalumamay koma dagiti tignaymo. Saan a dinadarasudos ti pannagnam. No agtugawka, alikumkomem ti paldam, agalikakaka. Ken nasken a panunotem nga umuna ti pagdaksan ken pagsayaatan ti isawangmo a balikas sakbay a yibbetmo.”

Nalabaga nga langit

“’Pay kadi, anti?”

“Tapno agbalinka a naemma a balasang.”

Adu ti napukawkon.

“Ti panagkawkawesmo, nasken a saanen nga inuubing.”

AGMAMAYOAK . Nasakit pay ti ulok ta nairidepko. Nabugkawak dagiti dua nga adingko idi angtotendak. Sigud a kaykayatko no makiay-ayamda kaniak. Ngem apay itan?

“Di mabalin ti agdigos!” inyatipa ni lilang idi imbagak nga agdigosak ta nadagaang.

“Mabalin,” kuna met ni Anti Evelyn.

“Amangan no umulo dayta darana ket agbagtit pay! Wenno agsakit!”

“’Nang, nasaysayaat ketdi no agdigos ti agregla ta nadaldalus. Nabanglo.”

“No agsakit nay?”

Nagkatawa ni anti.

“Kas ken ni Janet. Agregla, nagdigos. Nagbagtit!”

“Saan kano a ti panagdigosna ti rason no apay a nagdikar ti bulambulanenna,” insiggawat ni inang. Addakami amin iti siled.

“’Nia a saan?” inkusilap ni lilang ken nagbusingar ti agongna a dulpap.

“Nang, isu ti inadalmi. Awan ti dakesna no agdigos ti agregla.”

Nagdayamudom ni lilang.

Simrek ni Jenny nga agkitkittab iti darangidangan a mangga. Timbog ti ngiwatko.

“Ikkannak man ‘ding,” kinunak.

“Saan a mabalin a manganka iti naalsem no agreglaka!” inlapped ni lilang…

Nagngilangil ni anti idinto ta nagayek-ek ni inang.

“Maysa la a kittab!”

“Saan a mabalin, kunak la ngaruden!” binugtaknak ni lilang. “Matiped ti panagreglam! Agsakit ta tianmo. Agbisaleg.”

Pinerrengko ni anti.

“’Nang, mangan man iti naalsem ti agregla, awan dakesna..”

“Bakbaketanakon, isurodak ketdin!” inyingar ni lilang.

“Apay siak, nay?” inyagaw ni inang.

“Wen, a, ta bangadka! Isu nga umalan dagiti annakmo!”

Naggiddan a naggarikgik da anti ken inang. Dumayamudom ni lilang a rimmuar ket uray la naggunggon ti balaymi iti baddekna.

NAGKALLAYSA idi napan a a bulan da Manang Gina ken Manong Joe. Kinuyogko ni anti iti yan dagiti kakaskasar.

“Kasdiay gayam, sika, nagsakit, nakasaksakit,” imbungisngis ni Manang Gina; sana sinipat ti abaga ni anti.

Naggarikgik met ni anti sada naginnapir. Nagkaubinganda. Agkataytayagda pay. Ngem napudpudaw ni anti ken napimpintas.

“Dika la imbagan nga inayadenna met?”

“Impakaasik, a. Ngem, kasla alsado a nuang ti anal-alna a mangkamkamakam iti dam-eg ti araduenna. Biniglana ket yakks!”

Ni Manang Gina, talaga! Nagsakit kunana, ngem kasta met unay ti bungisngisna.

“Dika ngarud naganasan, a, birad!” inggarikgik ni anti.

“Iti damo laeng a…” inggarikgik manen ni Manang Gina.

Ania daytoy a pagsarsaritaanda? Nadaraan kano pay ti ap-ap ti kamada? Hmp, diak a maawatan!

“Inyospitalda kano met ni Myrna idi parbangon?” impasungad ni Manong Joe nga inyula ti bit-ang iti laud.

“’Pay nay?” ni Manang Gina.

“Nagpadara kano.”

“Masikog, aya?”

Nagtung-ed ni Manang Gina.

AGBASBASA ITI LIBRO ni anti iti papag. Libro kano dagiti dandaniw. Binasak ti akkub ti libro: Songs of Ourselves. Edited by Edna Zapanta Manlapas. Anvil Publishing.

“Kayatmo ti daniw?”

Nagngilangilak ta adu ti diak maawatan a daniw.

“Napintas. Kas itoy daniw ni Joi Barrios, ti Women Talk. Denggem. Nagsig-am iti namindua: “…women are bound/by rituals of womanhood/first blood of puberty/blood of hymens breaking/blood at child birth.”

Nakipinnerrengak.

“Naawatam?”

Nagkiyyetak a naglibbi.

“Nadara ti ritual ti biag ti babai. Ti umuna, ti panagregla, a pakapukawan ti kinaubing. Iti binulanen a panagregla, agpukaw iti dara, ngem binulan met nga agbalbaliw ti bagi ken tumaeng!”

“’Nia nay dayta blood at hymen’s breaking?”

“Ti sabali pay a panagpadara a pakapukawan iti kinabirhen. Maawatamto daytoy no dumteng ti panawen. Ti panagpasngay ti sabali pay a panagpadara.”

Nagtungtung-edak.

Sumungad ni lilang a naggapu iti laud. Nalabaga dagiti matana; makaliblibbi.

“Natayen ni Myrna,” insaninglot ni lilang. “Kaasi pay ‘diay anakkot’ buniag”

Naikulengkami.

“Adu kano unay ti nagsayasay a dara iti pannakaalisna. Awan ti insegida a naiyalison a dara isu a nagpakaro ti sakitna iti puso. Pagdaksanna met ditoy probinsia ta no kasapulam ti dara, awan ti masarakam.” Impunas ni lilang ti gayadan ti kaingna kadagiti matana.

Nanglangit ni anti iti panagsennaayna. Natangadko met dagiti lawi dagiti kawayan. Awanen ti arindaraen a lawag, nakalneken ni Apo Init. Madamdama pay, rabiin….###tnm