Footer

Banabans: biktima ti gubat

NANGEGMO kadin ti isla a managan iti Banaba? Dagiti agindeg ditoy ket maawaganda iti Banabans.

Ngem nakaay-ay-ay ti nagbanagan dagiti Banabans. Nasinasinada gapu iti kinakurang iti edukasionda ken biktimada iti Maika-2 a Gubat ti Sangalubongan.

Gapu iti kinaawan iti naan-anay nga edukasion ti maysa a tao, nalaka laeng a maallilaw. Naulpit ti gubat, ta dadaelenna dagiti sanikua, adu ti maipatli a biag, ken dadaelenna dagiti arapaap.

Ngem ita nga aldaw, kayat dagiti Banabans iti maaddaan iti bukod a nasion, ti Banaba Republic, a kas kadagiti kaarrubana a nasion.

Daytoy ti arungaing dagiti Banabans, ket makisimpatia ken umayon iti arungaingda daytoy a sinurat. Suportaran daytoy a sinurat ti amin a pagimbagan ken pagsayaatan dagiti Banabans.

Napapanaw dagiti Ba-nabans iti Isla ti Banaba gapu iti kinadangkok ti gubat ken ti kinakurang iti edukasion.

Dagiti dadduma, naipalaisda sadiay Europa. Ngem ti rigatna, ti Fiji Island Republic a makinsakup iti isla a nakaipadpadan iti kaadduan kadakuada ket saanda a bigbigen a kas umili iti republika dagiti Banabans, malaksid kadagiti nakaasawa iti lokal nga umili.

Kasanon dagiti saan a nakaasawa iti lokal nga umili, awananda iti pagilian wenno saanda nga umili iti aniaman a pagilian?

Ti Kiribati Republic a makinsakup iti agdama iti Isla ti Banaba ket saanna met a bigbigen dagiti Banabans a kas makipagili.

Ti sigud a Gilbert Group of Islands Republic ti Kiribati.

Ngem sadino kadi ti yan ti Banaba Island? Ania ti napasamak kadagiti umilina?

Kastoy ti pakasaritaanna: Maibilang ti bassit nga isla ti Banaba iti Central Pacific. Karrubana dagiti nababaknang nga island republic a kas iti Nauru Republic, Fiji Republic, dagiti grupo ti Vanuato ken Tobago.

Ti Kiribati Republic iti makinsakup iti Banaba iti agdama. Buklen ti grupo dagiti babassit nga isla iti pasipiko.

Ocean island ti kauna-an a naganna. Kabaknangan iti phosphate (abuno) iti amin nga isla iti Central Pacific. Mapapati pay a nabaknang iti lana daytoy nga isla.

Dagiti Banaban ket addaanda iti bukod a lengguahe, kultura ken ortograpia. Nadiskubre ni Albert Ellis, taga New Zealand nga agtrabtrabaho iti maysa a kompania sadiay London, England idi 1900. Natakuatan ni Ellis a nabaknang iti abuno ti lugar. Ngem adayo unay daytoy tapno mapagbalin a kolonia ti England. Isu a nangaramid laengen ni Ellis ken ti gobierno ti England iti kasuratan a minasen dagiti ganggannaet ti lugarda iti uneg ti 999 a tawen. Upaan ti England iti 50 pounds iti tinawen ti lugar.

Dagiti Banabans ket nakisangda iti edukasion. Ti ammoda ket pagsayaatanda ti pannakiayonda kadagiti ganggannaet. Ti ammoda, rang-ay ti inyeg ti kalsada, permanente a pasdek, ken uray iti pannakabaliw ti lengguaheda.

Ngem daytoy metten ti rugi iti in-inut a pannakapukaw ti dagada. Ta babaen iti linteg ti England, saan nga ammo dagiti Banabans a tinagikua gayamen dagiti gangganaet ti isla. Dagiti abuno a nagtaud idtoy nga isla ket dakkel la unay ti naitulongna iti agrikultura ti England, New Zealand ken Australia. Bimmaknang ti agrikultura dagitoy a nasion gapu ti isla.

[ Adda tuloyna ]