Footer

Panangbalballaibo kadagiti tattao

Iti sanguanan ti nalamiis a panangawat dagiti umili iti pannakabalbaliw ti porma ti gobierno manipud iti presidensial iti parliamentaria ken iti di yaanamong ti Senado iti daytoy a panggep ti Kamara ken ti administrasion, idurduron dagiti kaaliado ti Presidente ti dua a wagas a panangbalbaliw iti Konstitusion, ti constituent assembly ken ti people’s initiative.

Unaentayo ti people’s initiative:

Kalpasan ti panangibasura ti Commission on Elections ti petision ti Sigaw ng Bayan ken ti ULAP, a mangbaliw iti Konstitusion babaen ti people’s initiative, nagkamang dagitoy iti Korte Suprema.

Agsamsammaked ti Sigaw ng Bayan ken ULAP iti naukkonda a nasurok nga 6 milion a pirma a nasursurok payen ngem iti intuding ti Konstitusion.

Kunada a saan a mabalin a kideman lattan ti Korte Suprema ti aglaplapusanan a karirikna dagiti umili a mangsuporta iti pannakabalbaliw ti Konstitusion ken pannakasukat ti porma ti gobierno manipud iti presidensial iti parliamentaria.

Kunada a mainugot laeng a bigbigen ti Nangato a Pangukoman ti “timek” dagiti umili, kas ipaneknek ti 6.5 milion a pirma a naukkonda a nasursuroken ngem iti  intuyang ti Konstitusion a panagpirma ti 12% iti kadagupan a botante iti intero a pagilian ken 3% iti tunggal legislative district tapno ikonsidera ti Comelec.

Kadi?

 Ngem saanda nga inlawlawag nga impaulog ti Korte Suprema idi 1997 nga awan ti enabling law a mangsuporta iti people’s initiative. Uray agdadamo nga estudiante ti linteg, ammona nga awan pay ti impasa ti Kongreso a kasta.

Kasta met a depektibo ti wagas a naaramat iti pannakaukkon dagiti pirma. Saan a napaayaban dagiti tattao iti maysa nga asemblea wenno taripnong tapno pagdidiskusionan dagiti isyo mainaig iti pannakabalbaliw ti Konstitusion.

Saan a nagtaud ti inisiatibo manipud kadagiti tattao no di manipud kadagiti opisial ti turay ken gunglo a mapalpaliiw a suportado iti agdama a turay. Napagpirma lattan dagiti umili a saan a nailawlawag kadakuada no ania ti kaipapanan ken panggep ti pinirmaanda.

Paset ti initiatibo (kuno) dagiti tattao ti panangsukat ti porma ti gobierno manipud iti presidensial iti parliamentaria. Ngem agdadata daytoy a saan nga amendment laengen iti probiso ti Konstitusion no di rebision ken ma-overhaul ti pamunganayan-linteg.

Taliawentayo met ti ipagpagna ti Kamara a constituent assembly.

Impasa ti Kamara ti House Resolution No. 1230 a ma-convene ti sibubukel a Kongreso kas constituent assembly. Pagtaktakderan ni House Speaker Jose de Venecia a mabalinda nga iduron ti charter change, adda man wenno awan partisipasion ti Senado. Iti taray ti panunot ni de Venecia, mabalin ti Kongreso ti agpaay a constituent assembly babaen ti nagtipon a butos dagiti agilinlinteg iti Kongreso uray saan a makipartisipar dagiti senador.

Kitaentayo no apay nga idurduron ti Kamara ti parliamentaria:

Saanen a nasamay ti agdama a sistema ti gobierno iti agdama a panawen. Kunada a kaadduanna dagiti nararang-ay a paglian iti lubong ti adda iti babaen ti parliamentaria a porma ti gobierno. Ngem saanda a dinakamat nga addaan iti nabileg ken napigsa a dua a partido ti kaadduan kadagiti narang-ay a pagilian a parliamentaria ti porma ti gobiernoda

Gapu iti saan a panagkakasurotan ti lehislatibo ken ehekutibo, mapataud ti gridlock a mangtaktak iti implementasion dagiti programa ken proyekto ti turay. Ngem di ibagbaga dagiti pabor iti parliamentaria a no awanen ti mangsiput iti dominante a partido, saanen a matubeng ti pannakaipasa dagiti gakat nga agpaay laeng iti pagimbagan dagiti politiko ken dagiti kaaliado ti nakatugaw nga administrasion. makapadakes iti pagilian

Makainut pay ti pagilian agsipud ta awanto ti eleksion inton 2007 ken iti babaen ti unicameral a parliamentaria, agmaymaysanton ti lehislatibo. Ngem lislisianda a dakamaten nga iti likudan ti sangkadullitda a pagimbagan ti pagilian ti panagsukat ti sistema ti gobierno, isuda nga agilinlinteg ti kangrunaan a mabenepisiaran.

Ta regaluan dagiti agilinlinteg ti bagida nga isuda ti mangbukel iti interim parliament manipud 2007 agingga iti 2010 a panagbalin a naan-anay a parliamentaria ti porma ti gobierno. Tapno maguyugoy dagiti provincial ken municipal officials a mangsuporta iti pannakabalbaliw ti porma ti gobierno, karamanda nga agtuloy ti panagtakemda agingga iti 2010 a panaggibus ti panagtakem ni Pres. Arroyo.

Iti biang ti Senado, nupay kanunonganda ti charter change, agirayda iti constitutional convention a dagiti maraem a kameng iti academe, negosio, relihion, autoridad iti linteg ken dadduma pay a makabael nga umili dagiti agkameng a saan ket a dagiti nakapuesto nga agilinlinteg. Nakababain, kunada, nga isuda a mabenepisiaran nga agilinlinteg ti aggamulo iti charter change.

Kuna pay dagiti senador a ma-convene laeng ti constituent assembly babaen ti nagsina a butos ti Kamara ken Senado kas sagudayen ti Konstitusion.

Kadagiti senador, ad-adda a makadakes ti pannakabalbaliw ti porma ti gobierno manipud iti presidensial iti parliamentaria ta awanton ti check and balance iti nagbaetan ti lehislatibo ken ehekutibo ta mapukaw metten ti Senado.

Kas panangipamatmatda iti nainget nga isusupiatda, nangipasa dagiti senador  iti resolusion a nangibatadanda nga aniaman nga amendment iti 1987 constitution ket aprobaran nga agpada ti Senado ken Kamara babaen ti agsina a panagbutosda.

Makita ditoy nga uray ania kadagitoy dua a maidurduron a wagas a panangbalbaliw iti Konstitusion, saan nga agsinnurot  dagiti senador ken diputado ken dagiti pabor ken kontra. Arigda iti lana ken danum a saan nga agtipon.

Idi udina, agtinnagto a ti Korte Suprema ti mangikeddeng.

Ti saludsod: agtultuloy met laeng ti kinatibker ti Nangato a Pangukoman a dupdupiren ti nabileg a puersa a mangidurduros iti pagayatanna uray agdadata a saan a maiyannurot iti linteg ken maisupiat iti pudpudno a karirikna dagiti tattao?

Siputantayo ti sumaruno a mapasamak, kailian!