Footer

Ni Ina Baket Gimma, ti aso ken ti atang! (Maikadua a paset)

(Maikatlo a Gunggona, Palanca Awards 2006)

Sipilio ti awag ti nagbatayan dagiti dua a bukel. Naimuntar dagitoy iti nakinbaba a tablon.Nakungkongan a sagat dagitoy nga adda abot iti tengngada. Iti abot a maisalpak dagiti nakinbaba a mutilmutil dagiti agassawa a bukel. Maikkan iti pasengseng ti agsumbangir a sikigan dagiti sipilio. Dagitoy ti pangtingitingan iti kairut wenno kalukay ti dadapilan a puligosen ti nuang, wenno mangibaga no mapespes met laeng ti usang iti maikadua agingga iti maikapat a pannakaisubona iti dadapilan.Uray ti nakinngato a tablon, adda pasengseng a naikungkong iti agsumbangir nga abot ti tablon a pakayusokan dagiti nakinngato a mutilmutil dagiti agassawa a bukel. Masapul nga agbalanse dagiti pasengseng iti nakinbaba ken nakingato a tablon tapno nasayaat ti panagaangat dagiti ngipen ti agassawa a bukel.

Iti naminsan, naimatangan ni Manoling ti panangbangonda iti dadapilan iti maysa a Disiembre a panangrugidan nga agdapil.

“Inang, apay nga ik-ikkam iti sabon dayta?” intudo ni Manoling dagiti dua a sipilio ti dadapilan iti sango ni Ina Baket Gimma.

“Tapno nalukay a guyoden ti nuang ken saan nga aganit-it dagiti bukel no agpuligos,” intuloy ti baket a gusugosan iti perla a sabon ti bakrang ken lansad ti abot dagiti sipilio.

Iti naminsan a panagdapilda, tinulongan ni Manoling ti apona a baket a nagawat iti usang. Nadlaw ti baket a pasaray agtakder ti apokona a mangmulengleng kadagiti ngipen ti dadapilan.

“Ania ti sirsiripem dita? Alutiit?” sinaludsodna.

Nakudkod ni Manoling ti ulona sa nagmusiig. “Inang, apay nga agdidinnuron dagiti ngipen ti dadapilan?”

“Agkakanaig amin a banag, apok,” apagapaman nga inesman ti baket ni Manoling. “No guyoden ti nuang dayta tangbaw, agdidinnuron dagiti ngipen tapno agtunos nga agpuligos dagita bukel. No isubom ta unas, amilen dagiti bukel daytoy a saan a mapilpilit.”

“Kasta gayam…” nakudkod ni Manoling ti ulona.

“Wen, apok. Henio ti nangputar iti immuna a dadapilan,” kimmaut ni Ina Baket Gimma iti bolsa ti paldana iti nagiit a bua a mamaenna.

LINEBBEK nga ukis, bunga ken bulong ti samak ti paglalaok da Ina Baket Gimma iti aramidenda a basi. Kaaduan a gatangen wenno suktanda ti imaro dagiti taga-kabangibang a lugar nga umay agipaspasiar iti bunga ken ukis ti samak. Ti laeng bulong ti samak ti saan a gatangen da Ina Baket Gimma. Adda napuskol a kasamakanda iti bakrang ti turodda iti laud.

No awan klase idi, pasaray isurot ti baket ni Manoling a mapan agpidut iti nagango a bulong ti samak kadagiti nalilinnaaw a bigat. Iti kapuriketan, iti daya ti kasamakanda, tinawen a mangaramid idi ni Lakay Manning iti pagurnonganda iti bulong ti samak. Naalikubkob daytoy iti nalaga a ginisla a bulo nga apagabarukong ti katayagna.

“Inang, apay nga ikabiltayo ditoy dagitoy bulong a piniduttayo? Ditay’ pay la iyawid. Nalag-an met,” dinamag ni Manoling iti naminsan a panagpidutda.

“Apok, nasken a malinnaawan ken mainitan dagitoy bulong tapno kumaro,” inlawlawag ni Ina Baket Gimma. “No nakaro ti bulong, naim-imas wenno naing-ingel ti basi wenno suka a pagbalinan ti marekaduanna.”

Nagpanunot a nagmurareg ni Manoling a nangmulengleng kadagiti bulong ti samak iti sangoda ken Ina Baket Gimma. Idi dumakdakkel ni Manoling, ipabpabus-oy payen dagiti uliteg ken amana nga isu ti mangsungrod iti karaang no napnon iti bennal ti sinublan. Agingga nga isu payen ti mangilablab iti ngannganin agburek a bennal.

Iti naminsan , sinursuruan ni Ina Baket Gimma ni Manoling a manggamaw iti nalebbek a bulong ti samak ti nailablabanen a bennal iti sinublan.

“Tantandaanam daytoy, apok,” indisso ti baket ti bassit nga agurang a kinargaanna iti dua salop a nalebbek a bulong ti samak iti kasla bassit nga agdan nga indissona nga impakuros iti sinublan. “Gamengmonto daytoy a saan a matakaw ti mannanakaw.”

“Apay nga ikkam pay la iti kasta, Inang?”

“Tapno saan a mabangles ti bennal no mayalison dita burnay,” intuloy ni Ina Baket Gimma nga intako ti kawayan a tabo iti agas-asuk a bennal iti sinublan. Tinuyagtuyaganna ti nalebbek a samak iti bassit nga agurang.

Namrayan laeng ni Manoling a minulenglengan ti agas-asuk a bennal iti sinublan agingga a timmayengteng a nalabbaga ti kolorna. Naunton nga ubing ni Manoling. No kasta a kompletuen a rekaduan ni Ina Baket Gimma dagiti agtallo wenno aglima aldawen a bennal kadagiti burnay, adda latta daytoy a pasalsali iti abay ti apona a baket.

“No nabaawanen ti bennal iti burnay, mabalinen a marekaduan. Aglalaok nga ukis, bunga ken bulong ti samak,” inlawlawag ti baket iti naminsan. “Nasken met nga inaldaw a kiwaren ti burnay kalpasan a makumpleto a marekaduan. Inton saanen a tumpaw dagiti nairekado, mabalinton a begketen.”

Kaaduanna a sagsangasalop a linebbek nga ukis, bunga ken bulong ti samak ti kaadu ti irekrekado ni Ina Baket Gimma tunggal burnay a begketenna. No dadduma iyad-aduna. Awan pagdaksanna ta ad-adda nga umingel ti basi. Nailanet nga apin (murdong ti bulong ti saba) ti pagbegbegket ni Ina Baket Gimma kadagiti burnay. Tallo wenno ad-adu pay nga apin ti pagtutuonenna a barawidanna iti naingpis a bamban iti bibig ti burnay. Kalpasanna, kalubannanton iti bakka ti burnay. Saan a makutkuti, Mabalin a luktan kalpasan ti dua a bulan. Awan panagpaliar ti narekaduan a bennal iti burnay. No lumbes a basi, agbalin a suka.

“Inang, apay nga agbalin a suka ti basi?” sinaludsod ni Manoling ken Ina Baket Gimma iti maysa a nalamiis a bigat a panagin-inudoda iti sango ti sangagumpo nga arutang.

“Apok,” apagapaman a liningay ti baket ni Manoling a nakamarikadkad iti abayna. Imparabawna ti iraprapinna nga ilanet nga apin kadagiti nalaneten a bulong ti saba. “Narigat nga ilawlawag ngem ulitek ken laglagipem daytoy, agkakanaig amin a banag iti rabaw ti daga.”

“Kasano daydiay, Inang? Diak maawatan?” nagmurareg ni Manoling a nangpallilit ken Ina Baket Gimma.

“Ammomon ti agaramid iti basi. Inton dumakkelka, masungbatanto dayta a saludsod, uray awanakton,” pimmidot manen ti baket iti apin nga ilanetna.

Nakudkod ni Manoling ti ulona a nangmulengleng iti beggang ti sangagumpo nga arutang.

(ii)

MANANGISAGUT ni Ina Baket Gimma. Gapu ta da Manoling nga agkakabsat ti immuna ken dimna kenkuana nga appokona, nadungdungngoda iti pammategna. Bin-ig amin nga adda idiay Hawaii dagiti dadduma nga appokona. No kasta nga adda agkasangay kada Manoling, adda latta pagasawaan a bado ken sapin a sagutna. Uray no Paskua, ipangpangrunana dagitoy appokona. Idi makapan-Hawaii dagiti annak a dadduma ni Ina baket Gimma (naud-udi a nakapan dagiti dadakkel ni Manoling ken ti inaudi a kabsatda), saan a nagkidkiddaw iti kuarta ti baket kadakuada.

Ngem binulan ketdi nga ipatpatulodan dagiti annakna. No di mausar ni Ina baket Gimma ti ipaw-itda, pamrayanna ti gumatang iti tallo wenno uppat a burias. Ipatarakenna daytoy kadagiti kaannakan wenno kabagianda. Inton makasidsida iti insarabasab ket mabalinen a partien dagiti impatarakenna, kiddawenna laeng iti nagpataraknanna. Kabigatanna, partiendan. No met mapan makitienda, adda latta sangakarton a pork and beans a sagutna kada Manoling nga agkakabsat.

(Maituloyto)