Footer

Ni Ina Baket Gimma, ti aso ken ti atang! (Maikatlo a paset)

AGKARADAPEN ni Setong idi isangpet ni Ina Baket Gimma ti maysa nga uken iti maysa a bigat. Indissona daytoy iti sango ni Setong a nakatugaw iti indayon a nakagalut ti maysa a singdanna iti nakin-abagatan a teddek ti paraangan ti daan a balay. Nakapundo met ti maysa a bangir a tali ti indayon iti agkabannuag a kaimito a yungayong ti paraangan.

(Maikatlo a Gunggona, Palanca Awards 2006)

AGKARADAPEN ni Setong idi isangpet ni Ina Baket Gimma ti maysa nga uken iti maysa a bigat. Indissona daytoy iti sango ni Setong a nakatugaw iti indayon a nakagalut ti maysa a singdanna iti nakin-abagatan a teddek ti paraangan ti daan a balay. Nakapundo met ti maysa a bangir a tali ti indayon iti agkabannuag a kaimito a yungayong ti paraangan.

“Apok, regalok daytoy kenka,” kinasarita nga inaprosan ni Ina Baket Gimma ti apokona iti tumeng. “Daytoyto ti kasingedan a pagayammo inton dumakkelka.”

Dinilpatan ti uken ti nalamuyot a dapan ni Setong. Nagkiet a nagkatawa ti ubing.

“Nangalaam, Inang?” dinamag ni Manoling, nakatugaw daytoy iti nakinbaba a pangal ti agdan a kawayan ti daan a balay. Isu ti mangay-aywan iti kaanakanna iti dayta a bigat.

“Anak ti aso da ulitegmo a Santos,” kabsat ti ama da Manoling ti kayat a sawen ni Ina Baket Gimma.

Timmakder ni Manoling. Pinidutna ti uken iti indayon.

“Lalaki. Guapokanto, yos!” Natayengteng a kayumanggi ti dutdotna a napattopattokan iti puraw ti ulo ken bakrangna. Luping daytoy.

“Brownie ti naganna,” binuniagan ti baket ti uken.

“Naimasto a pulotan no dumakkel, Manoling,” inkatawa ni Inggo a lumabas. Nakasakay iti nuang. Kaanakan a baro ni Ina Baket Gimma.

“Ay, Inggo, ti la ibagbagam ita kaanakam,” inyallawat ti baket. “Kasisingedan a pagayam ti tao ti aso.”

“Ang-angawko lang daydiay, ikit,” nagkatawa manen ni Inggo. Inabognan ti nuangna.

Adda nalagip ni Manoling. Minulenglenganna ti uken nga appupona. Agkanagnagan ken agkalkalangakayo. Ad-adu laeng ti labangmo, kinasaritana ni Brownie iti isipna…

IDI damo nga agbakasion ti maysa nga uliteg ni Manoling manipud Hawaii, nairana a Semana Santa. Itoy a tiempo ti karegget dagiti tao nga agpipiknik iti karayan ken baybay ta mangrugin ti kangitingitan ti kalgaw. Addan iti umuna a tukad ti sekundaria ni Manoling iti dayta a semana. Biernes Santo idi agpapiknik ti uliteg ni Manoling. Iti dayta a bigat, manipud iti tawa ti maikadua a kadsaaran ti balayda, buybuyaen ni Manoling ti amana a mangpakpakan ken Brownie, ti dakkel nga asoda iti likud ti balayda. Iti paraanganda, natimudna nga agsasarita ti dadduma a babbaro a kaarrubada. Iti apagkanito, kellaat a linapigos ti amana ti lapayag ti bula nga asoda sana pinalek iti ulo! Inulitna! Nagangek a nagkuripaspas ti ayup. Nagkintayeg ni Manoling iti kigtotna. Timmaray iti sagumbi nga aglulua.

“Umaykayon!” Nadengngegna ti pukkaw ti amana.

Kasla aleng-aleng ni Manoling ti simmurot iti karayan sakbay ti pangaldaw. Dina pulos rinamanan ti naluton nga aso! Nadlaw ti Hawayano nga ulitegna nga agpapauyo daytoy.

“Bay-amon, barok, sukatakto iti adu a kuarta,” inyay-ayona.

Saan a simmungbat ni Manoling. Nagdumog ketdi ta agarimayang dagiti matana a nakalagip iti asoda. No mano a bulan nga inliwliwagna daytoy.

IMMANGES iti nauneg ni Manoling. Pasetnakanto ti pamiliami, impatalgedna iti uken iti isipna. Inagkanna daytoy…

(iii)

RELIHIOSA ni Ina Baket Gimma. Maysa kadagiti dadaulo ti simbaan ditoy barioda. Idi addan nakem ni Manoling, minalem ti Domingo nga itugot idi ni Ina Baket Gimma a mapan makimisa. Kangayedan a pasken ti simbaan ti Paskua ken Baro a Tawen. No mangrugin ti Misa de Gallo, kanayonen nga iti daan a balay a maturog ni Manoling. Nauneg pay laeng a parbangon no riingen ti apona a baket a mapan makimisa. Ditoy ngamin balay da Ina Baket Gimma nga agiinnuray dagiti kapurokanda nga aggigiddan a mapan makimisa. Mamurmurayan a dagus ni Manoling no madengngegnan ti ariwawa dagiti kapatadana. Pamrayanda ti manggumpo iti nagango nga usang iti igid ti kalsada a sindianda. Aginudoda ta sumarut kadagiti pagimeng a suotda ti lamiis. No met Semana Santa, gusto da Manoling ti sumurot iti libut a magna kadagiti lap-ok a baetan a nangbeltak kadagiti kakawkawayanan ken kakaykaywan ti barioda. Awan ti sawsawirda a magna iti kannag a nakaiggem iti bulo a nasindian ti murdongna a silawda.

Uray iti Flores de Mayo, adda latta libut a pakaiparadaan dagiti musa a mabalangatan. Ngem ad-adda nga ar-araken dagiti ubbing ti pansit ken ‘roskaldo a paluto ni Ina Baket Gimma iti minalem, agingga a malpas ti piesta. Managngilin ken mamatpati pay ni Ina Baket Gimma kadagiti inuugma a pammati.

Idi makapan dagiti annak ni Ina Baket Gimma idiay Hawaii, ni Tata Roming a manugangda ti nangitalkanda iti pannakataripato ti nalawa a dagada. Naparagsit a lalaki ‘toy ama da Manoling. Ipiduana a balukagen ti bangkag a baluanda no adda makitana a tumubo a pan-aw. Natandaanan ni Manoling nga adu pay laeng ti pungel ti kayo ken kawayan kadagiti akaba a tambak ti nalawa a kataltalonanda iti daya. Linaglagdaan ti amana ti abong nga impatakder ti apona a lakay.

Tinawen nga agbunga ti mangga. Kinarison ti iyawidda a bungana no agburasda. Iti tinidtid ken linaga a bulo a bobeda ti daan a balay ti pagipaluomanda. Idi bassit pay ni Manoling, isu ti para urnos ni Ina Baket Gimma iti bunga ti mangga iti bobeda. Ilaga ti baket dagiti bunga nga iyawatna iti apokona. Padiguan met ti baket dagiti kakabagian ken kaarrubada. No kasta met a nalpasen ti panagapit iti nalawa a kataltalonanda iti daya, di malipatan ti baket ti agniniogan sadiay. Pumarti iti panakkelen a baboy sa mapan agatang ken agpakan iti kataltalonan, bassit a padaya nga ar-araken dagiti ubbing. Daytoy ti pagyamanna iti inapitda. Idi agkameng ni Manoling iti maysa a Baptist Church idi malpas iti kolehio, naawatanna ti kaipapanan daytoy nga ar-aramiden ti apona a baket.

“Iti koma simbaan ti rumbeng a pagpaayan daytoy a sagut, Inang,” inlawlawagna ken Ina Baket Gimma iti naminsan a panagngilinda manen iti kataltalonan.

“Mannakaawat ti Dios, apok. Rebbeng laeng nga itden ti respeto kadagiti puonan ken nagtawidan itoy a daga uray nataydan,” dayta ti insungbat ti baket. Saanen a nagtimek ni Manoling. Ammona a saanna a mabalin a tinggaren ti apona a baket.

Nakastrek nga agtrabaho ni Manoling idiay Manila . Ti kayongna nga asawa ti adienna a babai ken ama ni Setong ti nangasikaso iti nalawa a dagada. Nakapan idin dagiti dadakkelda ken ti inaudi a kabsatda idiay Hawaii. Iti naminsan, inyawagda ken Manoling iti trabahona a naglusdoy ni Ina Baket Gimma iti maysa a bigat. Saan a makabangon. Segun ken Lakay Oracio, ti elbolario a nangipakitaanda, nakadalapus kano iti di makitkita ni Ina Baket Gimma. Paset ti ritual ti elbolario ti panag-umras ken panagpaniang kalpasan a magulgulan ti masakit, kabigatan ti umras. Panakkelen a nangisit ken kubkuban a baboy ti naparti nga inyatang ken sindada idi magulgulan ni Ina Baket Gimma. Kasla laeng nagpambar ti baket. Naglaing. Ngem kalpasan ti lima a bulan, naglusdoy manen ni Ina Baket Gimma.

Kinita manen ni Lakay Oracio. Ap-apalan kano unay ti di makitkita a nadalapusna isu a kastoy manen ti baket. Inumrasan ken pinannianganda manen ni Ina Baket Gimma. Naglaing manen. Ngem di pay limmabas ti tallo a bulan, naulit manen. Kapilitan a nagbakasion ni Manoling.

“Kuna da Nanang nga ipakitadaka iti doktor, Inang,” kinuna ti baro a nakatugaw iti iking ti katre ti apona a baket. Pekpekkelenna ti kanigid nga ima daytoy.

“Adu la amin. Saankam’ lang nga agkaimaan ken Oracio,” natangken ti sungbat ni Ina Baket Gimma. “Kumitakay’ iti sabali a mangagas kaniak.” Naturay ti pangngeddeng ni Ina Baket Gimma. Awan naaramidan da Manoling.

(Maituloyto)

Comments are closed.