Footer

Hoy, maiparit ti agsida iti turati, kunam! (Maudi a paset)

Adda pay impaulog ti gobierno a linteg, ti Fisheries Administrative Order 193, a mangiparit iti agtiliw, agilako, gumatang, agikut, agibiahe ken aglako iti ballasiw taaw kadagiti turati (wenno whale shark) ken kadagiti pagi ken dadduma pay a mangmangan kadagiti plankton.  Sagudayen ti FAO 193 a maiparit ti mangsugat wenno mangpatay ken agparti kadagitoy a nadakamat nga ikan. Asino man nga aglabsing itoy a linteg ken matiliw, mamulta iti saan a nababbaba ngem P500.00 ken/wenno maibalud iti innem a bulan agingga iti uppat a tawen. Kadagiti met komersiante/negosiante a matiliwan a nagsalungasing iti linteg ket mamulta iti P5,000.00 ken maibabawi ti lisensiana nga agnegosio.

“Adda ditoy batogmin! Buybuyaek. Dakdakkel pay ngem toy bilogko!” kuna ti impormantek. Kayatna a sawen, iti batog ti Brgy. Balawarte iti ili met laeng ti Agoo, La Union .

“Paliiwem!”

“Turikan met gayam dayta a pating!”

“Whale shark dayta!”

“Turati kunami ditoy La Union !”

Diak laeng masinunuo no ania ti naganna iti Ilocos Sur. In general term, yo wenno pating lattan. Ngem masinuok nga adda met agparparang kadagiti ili a pagal-alaanda iti ipon. Kaay-ayo ngamin daytoy ti agsikbab kadagiti babassit a pangen ti aramang, ipon, alidengdeng, monamon, taburkik, ken uray dagiti pangen ti bulilit. No dadduma, adda met dagiti kinarnen a lako iti tiendaan.

Ta ania ngamin aya daytoy a whale shark? Scientific name: Rhincodon typus.

Natayengteng a ngumisit nga umasul ti marisna. Batekan iti puraw. No dadduma, umatiddog dayta a batekna a puraw iti bukot agingga iti tuktokna. Ti kudilna ket napuskol ken nakulbet. Pumuraw met ti karnena.

Babattit ken naurnos dagiti ngipenna. Dadakkel daytoy ta umabut pay iti sangapulo ket walo a metros ket dakdakkel ngem nuang ti bagi dagiti nataengan.

Saan a napeggad daytoy nga ikan. Laeng ta “makulit” kadagiti mangngalap ket pasaray dungparenna wenno sagidenna wenno langtotenna ti nakabilog.

“Nagistayankami napattog ta dinungparnakami!” intext manen ti impormantek

“Agaluadkayo a! Ugali dayta ti makiangtot. Isu ngarud a napanaganan iti “kulit” iti Katagalogan, ta nakulit a makiangtot kadagiti mangngalap!” insungbatko met.

Masarakan iti amin a kabaybayan daytoy a turati lalo kadagiti medio napudot a taaw nga addaan iti temperature nga 21 agingga iti 26 degrees centigrade. Ti kinaimas ti karneda ti kangrunaan a mangungaw kadakuada. Igisa iti getta (kalpasan a napaburek ken inikkat ti kimpet a darat iti kudilna), iwaan iti pias ken tadtadan iti silit’ sairo. Wenno iluto iti adobo a namaga ken namanteka.

Nangina met dayta dalemna a pagtaudan iti squalene ken daydiay pigarna a maaramid iti sharks fin soup.

Agsipud ta addaanda iti asang, nakulbet a kudil ken cold-blooded, maysa ngarud daytoy a yo. Ta dagiti baliena (mammals) ket warm-blooded ken addaan iti bara.

“Delikado ti biagnan, manong! Pinalawlawanen dagiti managbungbong ditoy lugarmi! Namak payen no barsakenda iti dinamita?”

Kinnana! Dida pay ket dadaelenen ti dakkel a pamastrekan ti turismo ti Agoo? Kabatog ti yan ti turiti ti mismo a nalatak a beach resort. Ania, palusposanda ti Whale Shark Tours? Ti turismo nga agpateg iti US$50.00 per participants in 5 days and 4 nights a kas idiay Sorsogon ken Cebu?

“Hoy, maiparit ti agtiliw ken agparti ken agsida iti turati, kunam!” intextko.

“Awanen, nagpataawen. Naamak ngata iti kinaadu dagiti bilog a managbungbong a nanglawlaw kenkuana.”

Nagyamanak. Uray no saanen nga agsubli no dangranda met laeng, nakunak.##