Footer

Nagkapuykan, Eliong

AGSAGSAGAWISIW ni Eliong bayat ti panangsagaysayna iti apsay a buokna iti sango ti kublang a sarming ti daan nga aparadorda.

“Panam?” impug-aw ti amana ti ingget ingel nga asuk ti abanona. “Ta man pay? ‘Dan napudosam a sabong?”

“’Pay kapuy?” insagawisiw ni Eliong ti nagsagaysay.

“Talaga met! Malakayankan, loko, dimo pay napadasan ti dimmiga! O, libakem?”

Saanen a nagtimek ni Eliong. Pudno ti kuna ni tatangna. Nagpuligos namitlo iti sango ti sarming sa immulogen.

“Pagpasiaram ngarud?” impakamakam ti amana.

Ngem dina inkaso ta ammona a surduen ti lakay no sumungbat pay. Ketdi, iti mugingna kasla tagapulot ti kuna idi ni Herminia: “Masurotam ngata ti dalan nga umay iti balaymi, manong?”

“Uppat la ti suli ti lubong, ‘ding,’ inyangawna.

“Adut’ loko iti yanmi.”

“Saan a sawiren dayta ti napudno nga agayat. Uray pakauyosan toy biag no sikat’ gapuna,” ket nanglangit ni Eliong a kasla tukodenna no sadino a lubong ti nanggaw-isanna kadagita a balikas a basta lattan simmallin iti mugingna. Talagan nga agayat!

Ni Teriong ti inawisna a kaduana nga agpasiar  ta naimbag la nga ipasungalngalna iti aso agsipud ta nabagi daytoy. Nakuttong ni Eliong a kas kalantangan a nuang ngem ketdi namsek ken natibker dagiti piskelna a bininor ti panagtalon ken panagbangkag.

Dua a kadsaaran ti balay da Herminia. Ngem sumsumrekda pay laeng, agbayon ti barukong ni Eliong.

“Agatrastansan,” namigerger a nangtaliaw ken Teriong.

“Ita pay? Kapuyka a talaga, partner. Addatadtoyen, ‘sublita pay?” ket dina napakadaan ti pateltel ti gayyemna.

Dimmuklos ti nakamisuot nga aso. Nagpalikud a dagus ni Eliong iti sango ni Teriong.

“Dinak isangga a!” kinuna ti gayyemna.

“Su nga’d ti nangayabak kenka,” inyellekna.

Ngem dina ninamnama ti kellaat a panagpusipos ni Terio ket idi agbalaw, naiduronen iti yan ti ngumerngernger nga aso. Napaikkis idi sikbaben koman ti aso.

“Salaki!” naikuadro ni Herminia iti ridaw ti balayda.

Nakarkaro itan ti buangger dagiti agsangsangdo a nuang iti barukong ni Eliong idi mataldiapanna ti balasang.

“Relakska lang, partner, yakangyakam dayta,” inkidag ni Teriong.

“Kunak no dikay’ umayen,” kinuna ti balasang idi nakatugawdan iti salas.

“Sangkarengreng ngarud ‘toy gayyemko, ‘ding, ta dikan makaturturog sipud pay idi naam-ammonaka,” ni Teriong ti simmampitaw idi saanna a mauray ti gayyemna nga agsao.

“Amangan kunak no diyo nasurotan ti dalan…”

“Kaskam la agag-agong nga alimbubuyog, ‘ding. No sadino ti yan ti kababangloan a sabong, sikan daydiay,” ni manen Teriong.

“Dika met la agsaon, Manong Eliong?” indillaw ni Herminia sana iniseman ti baro.

“G-gapu ta sika ti bagnos toy biagko, ‘ding, ken… ken…” nanglangit ta kellaat metten a nagpukaw iti mugingna ti sumaruno a baliksenna nga inkabkabesana pay iti lima nga agsapa tunggal mapan agiwayway ken ni battungilan a nuangna.

LIMADA nga agbabalubal. Siguro, isu ti kanumuan. Ngem, natibker dagiti tumeng ni Eliong. No dina aramiden daytoy, maudin iti biahe. Malabsan ti tawenna ti kalendario.

Solona ita ta idi napanna dagasen ni Teriong a kasangsangpetna a naggapu idiay Laoag, di pay namunawan.

Nagdaydayaw idi pastreken ti ina ni Herminia. Isuna laeng ta kasla pusa a di nangan iti makalawas ti tadem ti kusilap ti baket a naibato kenkuana. Saan a kayat ti baket?

“A-Ammok nga ammom ti nakaumayak, Herminia,” inturturedna. “S-Sapay koma ta maammuak itan ti pangngeddengmo.”

“Ti ammok ket gayyem laeng ti pangibilangam kaniak.”

“Saan, ‘ding. Pudno nga ay-ayatenka…”

“Panunotek pay, Manong…”

AGINNEMEN a bulan ngem awan pay ti nagudilan ni Eliong. Kakaasin a mangsarsarapa kadagiti kantiaw.

“Kapuyka a talaga, Eliong!” yellek ni tatangna, a kunam la no kalalaingan met nga agarem, ngem ammo ti sangabarangayan a dina naasawa ni Nana Dalen nga ina ni Eliong no dida indanon.

“Wanen, p’ri, pillasem laengen ta yappanmo iti sellem tapno pakairanudam pay!” surdo ti sumisellem iti karayan.

“Nabanglesen dayta!” adda pay nagkuna.

“Sukatannakto a presidente, pards,” kuna met ti maysa a bayog nga aw-awaganda iti presidente dagiti malakayan a baro.  

“Ka agpraktis ‘diay Barangay Uno, barok,” patigmaan met ti maysa a lakay.

Hu, makaalaakto pay la ket iti sakit! nakuna ni Eliong.

“No dinaka kayat iti santong dasalan, alaem iti santong paspasan, p’ri!” impikpik ni Illo.

Wen aya? nakunana iti bagina. Action speaks louder than words.

Ngem no kellaatenna a rakepen ken agkan ni Herminia no duduadan iti salas ket agikkis, di pay malungsot iti pagbaludan? Agasem ti maidarum iti tape?

Ngem iti masansan a panagbukbukodda a mapan agpasiar iti las-ud iti innem a bulan, saan ngata a napigsa a kidag dayta a pammaneknek iti panagayatna?

NGEM KASLA nagrusod ti langit kenkuana iti pangngeddeng ni Herminia.  

“Diak gamden a sairen ta riknam, Manong, ngem saan pay a dimteng ti lalaki nga agikut toy pusok. Isu a ladingitek.”

Nagpupok ni Eliong iti balayda. Inaldaw payen  a mabartek. Agasem, innem a bulan a nagan-anus, sa ita, mapaay met la gayam? Pasaray ikurimedna a pis-iten dagiti luana no agmaymaysa.

“Susuotennaka laeng ngata, partner! Simmukoka a dagus, he-he. Dayta ti mangipaneknek a kapuyka a talaga. Ti babai  no saan, kunana, wen ti kayatna a sawen,” impatigmaan ni Teriong.

“Mababainakon kadagiti kantiaw. Isu a pumanawak san.”

“Naglakaka ketdin a maupay, partner. Pasiarem latta ket anusam. Ti tao nga awan anusna, awan met maganabna.”

Impasnek ni Eliong  ti nagtalon. Ammona a mailiwliwagna ni Herminia babaen kadagiti trabahona. Dinan inkaskaso dagiti angaw kenkuana.

Maysa nga aldaw, adda surat nga inyawat ni adingna a Rizza. Naggapu ken ni Herminia. Nasken nga agsarakda idiay Laoag.

Adda bag iti sango ni Herminia a nadatngan ni Eliong iti parke a pagsarakanda. Kasla pimmintas iti panagkitana ti balasang nupay bimmukno dagiti matana.  

“Mangrabrabakkan sa?” kinuna ni Eliong idi ipudno ni Herminia nga adda met  panagayatna.

“Saan. No pudno nga ay-ayatennak, yadayonak. Diak kayat ti pangiyasawaanda kaniak,” ket naganug-og ti balasang.

Inarakup a dagus ni Eliong ket manipud iti kasla sabong ti kalgaw a banglo ti balasang, naimarka iti mugingna ti Barangay Baresbes, ti nabaknang ken nalawa a kataltalonan, dagiti sabong iti nalawa a minulaanna iti karabasa nga ayuyang dagiti alimbubuyog. A, agur-urayda!

Inawidna ti balasang nga inturong iti pagurayan ti lugan nga agpa-Dingras.#