Footer

Lilong Idro (Umuna a paset)

NAKAULDAGAK iti indayon iti sirok dagiti tallo a santol iti sikigan ti kantina ni Manang Carmie idi mapasungadak ni Lilong Idro. Pasado alas nuebe pay laeng iti agsapa. Gapgapuk iti piskaria iti batog ta napanko ginaikan dagiti mangrugin nga agsabong nga utongko. Immayak biit naginana sakbay nga ituloyko ti ar-aramidek. Kaliklikud ni manang ta napan nagsakada iti tagilakona isu a siak ti pinagbantayna.

Ammok lattan nga umay mangdies ni Lilong Idro. Mangdies kunami ditoy barangaymi nga Ammubuan ti sumukmon iti arak. Di ugali ti lakay ti umay ditoy kantina no di arak ti gagarana. Pannakadanumna ti lambanog. Diak la koma kayat a lakuan ta ugalina ti agnunog iti kantina. No naulawen, sangkadagullitna ti makasisileg payen iti lapayag: “Piling, o, asawak, ‘ya! Napnapanamon?” Sa inton mauma, isarunona: “Ay, tao, ‘ya, pagturongam?”

Sitentay sieten ni Lilong Idro. Kulay-ongan ti rupana. Apaglabes laeng a lima kadapan ti katayagna. Kinesset ti init ti kudilna. No palausen ti manarita, ti laengen kudilna ti kimpet iti tulangna. Agkubbo payen. Mabilbilang metten ti addangna. Nalennek dagiti matana. Maitugotan ketdi pay laeng ti kinatarakina idi kabambannuaganna.

Agmaymaysan nga agbibiag ni Lilong Idro. Agarup dua gasut a metro iti dayaenmi ti balayna. Iti agdama, ni Doming, ti agtawen iti katorse nga anak ti kasinsinko, ti mangkadkadua kenkuana.

Di parikut ni Lilong Idro ti pagbiagna ta nalawa bassit ti napundarna a talon. Napalawlawan pay ti balayna kadagiti gulimba a niog. Sabali laeng dagiti pinuon ti kaimito, sua, tsiko, mangga ken guyabano. Iti abagatan ti balayna, apagkapat ti ektaria ti pinupokanna ti tilapia.

Ni Doming ti para buras kadagiti bunga ti mulana. Ipanna ditoy balay tapno ilako ni nanang nga adda puestona iti plasa. Agpasigay no kasta a makasidsida iti lames. No adu ti maala ni Doming, ipailakoda ken ni nanang.

“Apooo!” inyawag ni Lilong Idro idi addan iti ruangan. Tataulan da Labang ken Blacky. “Gumatangak man!”

Napaisemak. Mangdiesak man, dina pay la kuna.

Bimmangonak. “Agtuloyka, Lilong,” kinunak. Binugawko dagiti asomi.

“‘Daka gayam dita, Barok,” kinunana. “‘Sukatannak man iti lugar ti singko.” Nagdiretsuanna ti nagtugaw iti bangko iti yan ti lamisaan a nayabay iti puon ti santol.

Simrekak iti kantina. Iggemkon ti baso a naglaon iti arak idi rummuarak. Inyawatko kenkuana. “Ania ti ipaanudyo, Lilong?” Ti pulotanna ti kayatko a sawen.

“Saanen, Barok,” inyisemna. “Diakto met la mangalngal dagiti sitsiria!” Nagparang dagiti dua laengen a ngipenna iti sango.

Inyiddak met laeng iti indayon; nakasangoak kenkuana.

“Nabannogkan sa ketdi, ‘ya, Barok?” inamad ni Lilong Idro. “Kasla met laengen masissisi ‘ta tabamon!”

“Napanko man dinalusan ‘diay pagmulaakto iti paria ‘ton agtudo, Lilong,” kinunak. “Awan met la ti trabahok ta bakasion.” Addaakton iti maudi a tukad ti haiskul iti Ballesteros National High School iti umay a panagseserrek.

“Nasayaat dayta, Barok. Ala, yagawam ngarud. Dimo tultuladen dagiti dadduma dita a ti la agbalbaliodong ti sangsanguenda. Ipasnekmo ti agadal. Narigat ti awan ammona. Kitaennak,” intangadna ti arak. Bassit ti naksay iti napno a basona.

Kastana nga uminom ni Lilong Idro. Arig simsimanna laeng. Pagangayanna, abotenna iti siamsiam sakbay a maatiananna ti baso. Nalaka ngaminen a maulaw.

“‘Da, ‘ya, maal-alak, Lilong, no aglokolokoak,” pinuyotak ti barukongko ngem isu met nga umaplaw ti angin. Inay-ayam ti pul-oy dagiti nakaberberde a bulong dagiti santol. Nagpallayog pay dagiti kasla tangan-saka a bungada. Naimuttalat iti imatangko ti naluom a bulong iti maysa kadagiti sanga.

“Hustoka, Barok,” uray la nagraed ni Lilong Idro a nagkuna. Maanninawan a kasla adda agbukar a liday kadagiti agkurkuridemdemen a matana. Nagsennaay. Uray la napauyek idi simsimanna manen ti arak.

“Ídi siak ti kas kenka, Barok,” kinunana idi agkalma ti riknana, “adun ti nakaipasungalngalak. Siak idi ti ari-ari. Mapagbutbutngan! Ta disinuebek pay la idi, badigardnakon ti maysa a politiko.” Simmimsim manen. “Bay-annak koma latta nga agistoria, Barok. Kayatko la nga adda kapatpatangko.”

“Okey, laeng, Lilong,” kinunak. Ita laeng a makapatpatangko a kastoy. Kaaduan a ni manang ti makapatpatangna. No saan, ni Kayong Rilo.

“Kas nakunak, pagbutbutngandak idi. Adu ti pinatpateltelak a diak magustuan ti tabtabasda iti piestaan uray awan masnop a nagbasolanda. Dida makareklamo, Barok, ta pasurotnak ngarud ti politiko!”

Nagtungtung-edak.

“Malagipko la unay daydi a piesta, Barok. Nagiinomkami nga agbabarkada iti maysa a kantina. No mano a case ti beer ti tinumbami nga agbabarkada. Bukodmi ti kantina ta awan mayat a makilanglang kadakami. Mabutengda!

“Bassiten ti tao iti piestaan idi sumilud ti nainommi. Umarikiak ti grupomi. Kuna ti balasang a serbidora, husto kanon ta mangrikepda. Agalas dos ngaminen iti parbangon.

“Nagpaggaakkami laeng. ‘Ibusenmi ti lakoyo! Madikayo pay?’ inkilgak iti balasang. ‘Ibagam iti bossmo, Ading,’ pinidilko ti timidna, ‘a di agdanag. Siak ti makaammo!’

“Ngem sabali ti adda iti panunot dagiti kaduak. ‘No agpayso a naturedka, Isidro, arakupem ken agkam man ni Ading!’ indurogda.

“Gapu ta mangrugin a mapukaw ti limbong ti panunotko, Barok, sinakayak ida. Ket apaman nga immasideg ti balasang, rinakepkon. Naggulagol! Ngem ania pay, naimalditkon ti agekko kenkuana.

(Adda tuloyna)