Footer

Lilong Idro (Maikadua a paset)

“Nagikkis. Ngem awan ti naaramidanna. Kayat a tulongan dagiti amona ngem naalada ti nagbuteng idi makitada ti nakaisalikad nga armasmi.

“Nagsangsangit ti balasang, Barok. Nagtartaray a pimmanaw. ‘Awan nakitayo, ha?’ imbugtakko kadagiti agassawa. Nagtungtung-edda.

“Sinangok dagiti kaduak. ‘Ayoska, a, Idro!’ intams-apda pay.” Immanges iti nauneg.

Naipannurok ti panagkitak kenkuana. Adda gayam kasta a naglabasan ni Lilong Idro, kinunkuna ti panunotko.

“Daydi a pasamak, Barok,” intuloyna, “ket mangmangted ita kaniak iti aliaw. Kunkunak a no ngata anakko ti nakapasamakan iti kasdiay, mapakawanko ngata ti simmairo ti kararuana? Ammok, nasakit unay ti nakem ‘di balasang. Inlunlunoddak ket ngata a sangapamilia…” inay-ayamna ti basona.

“Nabara ti eleksion idi,” pananglagipna kalpasanna. “Ket kas pagsasao, Barok, saan nga amin a kanito ket kukuam ti garakgak. Iti di panangipirpirit ti amok kadagiti babassit, adu ti gimmura kenkuana. Inayon ditan ti kinaranggasmi a pasurotna. Nagangayanna, kimmapsut ti karismana kadagiti umili.

“Ket idi bisperas ti eleksion, pinagtignaynakami ti amomi. Kinaradapmi amin a kumonkontra kenkuana. Sinullatanmi iti pirak dagiti botante. Awan nakastrek a kalaban iti baluarte ti amok.

“Kadayta a panagbantaymi, maysa nga addan edadna a lalaki ti nasagangmi iti dalan. Saan a pamiliar kaniak isu nga inatapmi lattan a kaduada iti bangir. Inulodmi. Dimi impangag ti pakpakaasina. Kasla naderder a nateng idi ibbatanmi. Kabigatanna, naammuanmi a kasinsin gayam ni Lakay Angkuan a naggapu iti Kalinga-Apayao.” Ti kalakayan ditoy bariomi ti kayatna a sawen. Mabigbigbig a lakay ta nabalitokan dagiti pammagbagana nupay nababa laeng ti nagtengna nga adal.

“Nupay kasano ti inget ti panagbantaymi, Barok, nalusotandakami latta dagiti kalaban,” intuloyna. “Naabak ti amok kadayta a basingkawel. Naawan ti pagpangpangasko. Ketdi, adda naidulinko nga armas a di nairaman kadagiti sinamsamda ‘diay balay. Shotgun!”

Simmimsim manen. Napakirem pay. Nagtangadtangad. Agkita siguro no addan mabalin kadagiti bunga ti santol.

“Nagbalin a nabara kaniak ti simmublat iti trono ta ammona a siak ti pannakakanawan ti sinukatanna,” intuloyna met laeng. “Sa maysa, kabagianna ti kaaduan kadagiti napaspasakitak. Ket kunak no diak idi malasat ‘di a rabii, Barok,” nanglangit. “Rinautdak ti agtallopulo a lallaki. Pinagtudoda iti bala ti balay a naaramid laeng iti kayo.

“Naimbag laeng ta agmaymaysaak idi. Adda da tatang ken nanang iti maysa a kabsatko a naikamang iti Ilokos.

“Nagkaradapak a nagkamang iti kosina iti likud. Iti pempen dagiti pagtungo iti sirok ti dalikan, inkagumaak ti nangaramid iti lumsotak. Agarup maysa metro laeng ti kaadayo ti piskaria iti kusina. Apaman a nakaruarak, inin-iniyadko ti timmaneb. Ulok laeng ti pinagpaparangko. Naimbag ta adda dagiti water lily a naglingedak.

“Nagdinamag ti napasamakko iti kabigatanna. Sinarungkarannak ti ama-ti-ili. Impaigidnak. ‘Nagasatka pay laeng, Idro!’ inridisna. ‘Ngem siguraduek, iti sumaruno, dikan makalisi. Agkararagkan iti santo a kanagnaganmo!’

“Naglamiis ti sibubukel a bagik, Barok. Timmayab a naminpinsan ti kinamalalakik.

“Diak sinayang ti kanito. Timmakiasak kadayta met laeng nga aldaw. Napanak iti yan ni Uliteg Kario ‘diay Magat nga agdama idi a director ti maipatpatakder a dam.

“Nagtrabahoak kenkuana. Siak ti agluto iti sidaen dagiti trabahador. Kadayta a panagpa-Isabelak, imetko ti armas a naipuslitko!” Imparabawna dagiti sakana iti bangko ket nagduaanna nga inarakup.

“Tawen 1962 idi. Dita, nagsubli ti kinadangkesko. Diak ipirpirit dagiti innem nga inheniero iti babaen ‘di Uliteg. Aglalo la ngaruden dagiti trabahador. Siak ti pannakaamoda no kasta a bumakasion ni Uliteg iti pamiliana iti Ilokos.

“Awan makaitured a mangsagid kaniak ta ammoda ti kinataok. Binallaagak ida a didak kalkalabanen no dida kayat ti agunnat a dina oras. Mamin-ano met laengen ngay a sabidongak ti kanenda!

“Agtamed pay kaniak dagiti uppat a consultant engineer a Hapon. Nauyongda kadagiti trabahador ngem kuidawda no siak ti ikastada. Iti ngamin naminsan, pinagungtannak ‘diay maysa ta agat-sinuob kan’ ti linutok nga innapuy. Kasta unay a saona. Diak nakapagteppel ket inkakokko kenkuana ti kalub ti kaldero. Diak pay napnek. Impamamelko kenkuana ti sangapinggan nga innapuy. Kalpasanna, indeppelko ti imuko a pinaggerretko iti sidaenmi iti tengngedna. Naimbag ta inanawanak ni Uliteg. No saan…

“Sipud daydi a pagteng, didakon a bibiangan dagiti ‘nimal a Singkit.” Intangguapna ti nabatbati iti basona. Nagpasukat pay.

“Kuatro pisos ti inaldawko idi, Barok,” intuloyna manen kalpasan a nayawatko kenkuana ti inumenna. “Dakkel idi daytan. Nasumokko manen ti aginom. Iti ngamin pagserkan a mapan iti bantay a yan ti paksolmi, adda kantina. Nagatiddog ti listaak iti arak a bayadak iti panagsusueldo.

“Gapu ta adda met langak, Barok, adu nga annak ni Eba ti naglasat kaniak a bin-ig a nangsangsangit iti gasatda.

“Kadagidiay a babbai, maysa laeng ti naputotak. Ngem diak latta imbanag. Napalaus a sakit ti nakemna. Ta kadagidi a panawen, awan iti bokubulariok ti sao a ‘kasar’ wenno ‘kallaysa.’

(Maigibusto)