Footer

Lilong Idro (Maudi a paset)

Dina pinanunot ti masakbayan. Gapu ta nakaasawan iti adda mabalinna, dinan impirpirit dagiti tao. Naimbag ta dida impatli.” Nagsennaay. “Ngem masirib ti Dios. Ti aramid ti kabsatko ti nangsingir kenkuana. Nagsakit iti nakaro. Natay kalpasan laeng ti dua a bulan.

“Nagsubliak met laeng ditoy ilitayo. Ti naurnongko a kuarta ti inggatangko iti piskaria nga isu ita ti adda iti sango ti balay. Daytoy met laeng ‘di piskariami nga inlako dagiti dadakkelmi gapu kadagiti adu a riribuk a nakaipasungalngalak.”

“Ti asawayo, Lilong?” sinaludsodko.

“Natayen. Naammuak dayta iti inaunaanmi nga immay nangsarungkar kaniak siam a tawenen ti napalabas. Kinapet ti hayblad!”

“Naimbag ta dinakayo inlunod, Lilong?”

“‘Su met ti dakkel a pagyamanak, Barok. Inggunamgunam kano daydi Remegia kadagiti annakmi a didak laksiden nga amada. Nga uray kasano ti kinadakesko kadakuada, siak pay laeng ti amada… a nagbalin a krusda.” Nasiputak ti panagtaraigid ti lua kadagiti agkurkuridemdemen a matana. Nariknak pay ti babawi iti timekna.

“Kalpasan ti makatawen sipud panaggapuk ‘diay Mindanao, nangasawaak manen. Naaddaankami iti dua nga annak ken ni Lilangmo a Piling. Dita a nagsubli ti kinaer-erko. Ngem saanen a kas idi nga agkariarak. No naulawakon, agdiretsoakon nga agidda. Nautobko dagiti biddutko idi addaak ‘diay Mindanao. Saksiak iti pannakaparparigat dagiti kaanakak iti ima daydi kabsatko. Ngem no apay ketdi a diak maikkat ti aginom. Siguro, naitulangkon, kinunkunak. Ket inkeddengko laengen a diakon agkabil no mabartekak.”

“Ngem apay nga’d a pinanawannakayo ‘di Lilang Piling, Lilong?”

“Nauma iti kinamangnginomko. Impakadana nga agabrod tapno kan makategged iti pagadal dagiti annakmi. Sumrek idin iti kolehio ni Arnold idinto nga agturpos metten iti haiskul ni Aurelia.” Dagiti dua nga annakda ti kayatna a sawen. “Ti dakesna, idi addan ‘diay ballasiw-taaw ti asawak, dinakon malagip. Agdiretso kadagiti annakmi ti paw-itna agingga a nagturpos dagitoy iti kursoda. Nurse ni Arnold; Commerce ni Aurelia. No agbakasion, apagbiit laeng. Kasla dinak pay am-ammo. Karugitnak pay…” nagraed. Sinarapana pay ti barukongna.

“Agan-anokayo, Lilong?”

“Awan daytoy, Barok,” kinunana. “Madamdama laeng, ayosen!”

“Dikay’ koma ngaminen agin-inom iti nasanger, Lilong. Makapadakes kadakayo…”

“Ad-adda nga agkapsutak no diak makainom. Ti laengen arak ti nabatbati a gayyemko,” nagraed manen. “Nasarakak ti talinaay kenkuana.”

Anian, nakunak iti nakemko.

“Apaman a nakalpas dagiti ubbing,” intuloyna, “nagabrodda metten. Immayda la nagkasar ditoy. Sipud idin, awanen ti damagko kadakuada. Didak payen malagip a suratan la koma. Nga ammuen no sibibiagak pay…”

“Makumikomda siguro iti trabahoda, a, Lilong,” inyandingayko.

“Agpapan pay. Didak laengen malagip?”

Sabagay met ketdi.

“Ngem naaklonkon ti amin, Barok. Wen, sabalin ti lubongda. Ket lappedak laeng iti arapaapda nga umalimpatok.” Dinan naleplepan ti simngay a leddaangna. Nagayus ti nabuslon a lua kadagiti pingpingna a kinebbeten ti arak.

Naasianak. “Huston, Lilong, ket no makadakes kadakayo ti agleddaaang la unay. Nabartekkayo pay ketdin, ney…”

“Bay-annak, Barok. Kayatko a yanud ti arak dagiti dagensen ti barukongko. Ammok ti sasawek. Saanak pay a nabartek.”

Naawatak ti rikriknaenna. Ti ammok idi, naragsak ta adda iti abrod ti pamiliana. Kasta unay ti apalko. Rimtab la ket ngarud iti barukongko ti ambision nga iti masungad nga aldaw ket mapanak met iti ballasiw-taaw. Antagayam…

“Nalaus ti iliwko kadakuada, Barok. No adda koma pannakabalinna, tayabek ti tangatang ket mapanak iti yanda tapno ipapasko ti nalaus nga iliwko. Ngem anian…”

Naluyaanak.

“Umanay koman a pakaragsakak uray sangkapirgis laeng a suratda. Ngem kas nakunakon…” napasennaay, “linipatdakon. Wen, adu ti nagkamtudak kadakuada. Ittaak iti gimong. Didak pulos a maipagpannakkel. Didak pulos nakariknaan iti ayat. Ngem nagbabawyakon amin nga aramidko.” Minatmatannak. “Sawem man, Barok, no awanen ti karbengak nga agragsak uray sangkabassit laeng ita ta ngannganin agtabon ti initko?”

Napaumelak.

“Awanen ti gutgutigotek itoy a biag no di ti pannakasirayko kadakuada sakbay man laeng nga ipulangko ti binulodko a biag…”

“Ti la sasawenyo, Lilong…”

“Ditay’ iggem ti biagtayo, Barok. No apay a kadagitoy laeng a naan-anay a simmingising ti init iti panunotko.”

Napatamedak. Nauneg met gayam ti adda a kapampanunotan ni Lilong Idro!

“Dimo kadi ammo ti adresda, Lilong?”

“Samman. Ngem namin-anon a nagsuratak ngem kaskasdi nga awan subalitda. Ginabsuonanen ti doliar dagiti suratko kadakuada,” naliday ti timekna. “Piling,” insaninglotna, “sumangpetkayon, a!”

Narugianna manen ti agmangit. Dakesen. Dublidublienna manen dayta agingga a makaturog.

Intangadna ti nabatbati iti basona. Apagdissona ti baso, kinelkelen iti uyek. Kammetenna payen ti barukongna.

“Pilingko… agsublikan, ala!” inrungaabnan. “Tao, papanam? Ay, Pilingko… yanmon? Tao, papanam?”

“Huston, Lilong…”

Kinamatna ti angesna. Naarakattotak. Bimmangonak iti indayon. Isu met a dumuros ti angin. Sakbay a nasarapak iti panagtumbana, natnagen ti naluom a bulong iti saklotna.

(Gibusna)