Footer

Ti burburtia ti biag ken dagiti mabisin a tanem (Tuloyna)

Nagkakatawa dagiti nakangeg.

“Sapay koma ta dika mabalsian! Biangot nga ubing, hmp!”
Uray la naltotan ni Santos iti ngatngatingatenna a kilawen nga oriles ta nakidag iti kasla kimat a yiiksena ni Kagawad Gorio iti ummong ken diman la nagpakada a nangbagtin ti sangamalukong a pinapaitan, ket sili a bugtong laengen ti natda iti malukong idi indissona ken diman la nagtik-ab; insublatna a binagtin ti lauya a baka ket kasla lidok ti mawaw a nuang ti areb-ebna ket ti nagitulanganna laengen ti linaon ti malukong idi indissona iti papag; urayna la insanapsap ti kimmarabukob a tik-abna ngem di man la nageskiusmi; ti ammo ni Santos ket nabsogen ngem binagkat manen ti kagawad ti sangamalukong nga adobo a di unay makutkuti ta aglanglangoy iti manteka dagiti agyegyegyeg a taba. Impalawlaw ni Santos ti panagkitana kadagiti nakamisuot, manangadtangad, nakadumog ken kasla nagminatay a kakaduana. Natikaganen ti malukong idi naidisso.
“Isiatmo, kagawad, he-he-he!” inyawat ni Santos ti baso.
“Tingkiu, barok, ngem diak sumimsim iti nasanger. Bagiyo laengen. Saanak met nga agkilkilaw iti ikan ta nakapsut metten ti bituka ti lumakay. Kukuayo laengen. Niy, ket kasta pay a, ta innak pay agpadigos kadagiti baboyko.”
Insurot ni Santos ti ngangana iti likudan ti agin-iniin a lakay a pandek a mangap-apiras iti butiogna.
“Nakimat amin a pulotan, diak pay nakaraman,” kinudkod ti sutil ti tuktokna.
“‘Wan la ket ti nakasiputen, ta nailemmengtay’ koma!”
“Nagbartek iti pulotan!”
“Goriong Kimat ngarud! Di kinimatna amin a pulotan!”
“Kababain a pabainan ta kagawad met ngarud ti barangay.”
“Pasensiaanyon a, ta ugalina,” kinuna ti babai a katugangan ni Santos.
Inkurimed ni Santos nga inarbisan dagiti nakanganga ken mabisin a tanem sana minulagatan ni Berto a sumungad: “Ne, ‘pay nga agsangsangitka, barok?” kinunana ti tinedier ni Kulas — aglulua, nakalibbi ken sumaninglot a naggapu iti sentro.
“Nakiapaka idta Sentro? Sino?”
“Ni Tang Ignas, ‘pong. Pinapispisannak namitlo!”
“‘Pay a pinapispisannaka?” kinuna ni Santos ngem di sinungbatan ti tinedier a nakadumog ken naipigket dagiti singkitna kadagiti labus a dapanna.
“Agbainka met ngamin. Pangis la ngaruden, rutrot ken di barut dagiti sinelasmo nga agpasiar idta sentro, no agawidkan, nakapimpintas metten ti suotmo, loko!” manipud iti kanigid ni Santos.
“Ikkatem dayta nga ugalim, barokan! Mangibabainka. Mapanka iti sabali a balay, isukatmo metten ti pangis, rutrot ken di barut a sinelasmo, no dika ket durgitis! Ania ita nay, di nakasarakka iti nakalasin iti sinelasna!”
Nagtupa dagiti sangi ni Santos, pinayatanna ti nakanganga ken mabisin a tanem sana inradies ken inkusay pay.
Simmangpet ni Armida nga anakda ti buniag ken katulong iti Manila: ti sigud a kape a kudilna, nagbalinen a gatas; ti coke in can a pammagi idi pimmanaw, nagbalinen nga eight ounce; nabuangger dagiti kulibangbang nga umasibay iti dinto agkupas a sabong; idi maikapat nga aldaw, dimlaw ni inangna ta nanglaylay dagiti masetasda ken uray la nagbaen ken nagrupanget; kalpasan ti makalawas, ulilan ti salas.
Sinumaria ni Santos dagiti babbaro a dimmagas iti sirok ti logo a pagay-ayumaanna iti sigay.
“Kababain ‘kel. Dina metten ammo ti ag-Iluko. Komiks laeng ti nakasursuroak nga ag-Tagalog,” inrupanget ni Dadong a pumapana-bumabatok.
“Armie payen ti naganna, saanen nga Idang,” ni Mayyong a pumapalaoy.
“Nakangatngato met la unayen. Koma no di ammo a para buggo iti ubet ti agkabaw a baket ti trabahona,” binagi ni Immong a kumikitang.
Nagrupanget ni Santos a nakangngeg kadagita, sa kalpasanna, kinamangna ti alad ket pinaturayokannan dagiti agkaiwara ken nakanganga ken mabisin a tanem.
NINONG iti engrande a kasar da Karen ken Pittong; nasukon ti padi a nangasar iti bibig ti matmaturog a baybay; abunaw ti sagana; Black Label ti nagsasanguanda a ninong iti sirok ti palapala iti puraw a kadaratan; ninang met ni Landa.
“Manot’ gastosyo, pari?” ni Brgy. Kagawad Mising iti kanigid ni Santos ken maysa met a ninong.
“Kimmurang ti duagasut-a-ribu a pisos nga inutangda ken ni Punjabi,” minatmatan ni Santos ti panagsanamtek ti ama a kunam la no inyabagana ti lubong.
“Uray ta nagasat nga agkalap ni Pittong ken adu ti sukina nga agpaaramid iti sibitsibit ken bilog. Uppat la a tawen, nabayadandan dayta nga utangda,” binagi ni Kapitan Amor a baak a maysa met a ninong.
Pimmait ti panagraman ni Santos iti ngutngutngotanna a kukod ti baboy a nailuto iti pineapple juice. Pinabulonanna iti Black Label, ngem lalo a pimmait ket impugtitnan iti rimmuok dagiti nakanganga ken mabisin a tanem.
“Apayen, Pari Santos?” kuna ti baak.
“Naadduaksa ti nagsukil iti tirem itay bigat. Agsikal metten ti tianko. Panawankayo man pay ta innak man pumakni biit.” Ngem pambarna laengen ta uray no narayok ti bugguong a napittakan iti kamatis a nangisiwsiwanna iti tinuno nga ikuran, naimas ti panangkabulna iti timmangken a kilabban — sangakilometro ket gudua pay ti tig-abna kalpasan ti sangabaso a danum.
Nalpas ti nagarbo a piesta ti purok. Nagpipinnalastog dagiti kapurokan ni Santos iti sagana ket kaadduanna ti nabanglesan. Isuda laeng a pamilia ti di nagsagana. Ammo ti sangakapurokan dayta ta nadlawna a sangkataliawda ti likud ken sikiganna.
Ni laeng Santos met iti saan nga immutang ken ni Punjabi. Iti panagtutudo ken panagtatalon, kasla pangen ti kuton a nakaangot iti sangagarapon nga asukar dagiti kapurokanna a nagiinnuna a napan manen immutang iti payb-siks ken ni Punjabi; idi nalpas ti gapas, kurang pay a pagbayad dagiti apit dagiti dadduma; eksakto a bayad met dagiti dadduma; no agkalapda, umutangda manen ken ni Punjabi iti para iti gasolina.
Nawadwad ti apit ni Santos iti nasurok sangaektaria a pinagayanna ta naipaay ti eksakto nga abono ken pestisidio dagiti pagay. Sinukatannan iti kongreto ti kalapaw. Nupay di pay napalitada iti ruar, isu daytoy ti kaunaan a kongkreto ditoy purokda…
KUMANAGKAG ti init ti agalasdos a malem a kassangpet ni Santos manipud iti Lingayen ta ginagarana ti nakaeskuelaanna a madaman nga agtartrabaho iti opisina provinsial ti DSWD. Nadatnganna dagiti ngilngilawen a pinggan, baso ken malukong iti lamisaan; nakanganga pay ni Muning a bimsog ti buksitna a naguldag iti suli; minusiiganna ti kaserola a linawlaw ti siit ti paksiw a barangan a pagpipiestaan dagiti dingraw ken ngilaw; iti kaldero a silulukat ket kutkutonen ti ittip; nagiskuela dagiti annakda. Nangemkem ket nagkikinnamaten dagiti addangna a nagpaammianan. Iti sirok ti narukbos a logo, minisuotanna ni Landa a nakangato pay ti maysa a sakana iti pingir ti papag a dina man la inalikumkom ti dina pay matakopanen a bestidana a sabongan ken naulimek ti panangpintana iti barahana; adda agpakpakatawa ken manutsutil; adda nakaammal ti sigariliona a nangisit a makin-uneg ti apuyna santo pay nakalablabid; di maikaskaso dagiti ubbing a labus, agbutbuteg ken butiogan ken agil-ilad iti kadaratan iti abay dagiti kuladong nga aso; nagulimek dagiti tumarabit nga agkikinnuto idi nadlawda ni Santos a nakatakder ken di matimtimek iti sirok ti nagbakkog a puon ti niog…
      (Adda tuloyna)