Footer

Ti Arte Ti Komunikasion Ilokano 101 (Maikadua a paset)

KOMUNIKASION

1) Ti komunikasion ket manipud iti balikas a Latin, COMMUNIS, a kayatna a sawen, “para iti amin”. (No amin kunana ket awanen ti labasna, naikuspil wenno naitsepuera. Amin.) Ta kas mabasa met laeng iti diksionario ni Mr. Webster, iti pannakikomunikasion,  kasapulan ti panangiyebkas ti mensahe (balikas wenno senias), panangited ti mensahe babaen ti epektibo ken kasamayan unay a wagas. (No kuna a kasamayan, saan a negatibo a banag NO MABALBALIN. Ta adda kadi aya makuna a nasamay a wagas nga inaramid iti sinasabrak? Isu a no kuna a nasamay, daydiay awanan iti damsak ken kinasabrak a wagas. Daytay makaay-ayo iti agsumbangir a partido wenno iti amin a maseknan iti mensahe. Ta saan a maisuro iti maysa a kurso dagiti negatibo a wagas. No kayat ti agsursuro, dagiti laeng makuna a positibo ken nalinteg a wagas. Saan a karaman ditoy a sinurat dagiti negatibo.  Uray iti Filipino 101 ken English 101 ket dida isuro ti negatibo nga aspeto. Surotentayo met dayta a wagas iti Ilokano 101.)

2) Isu met laeng daytoy ti pannakitaripnong ken panangiyasideg ti bagi ken pannakikinnaawatan ti nangited iti mensahe iti umawat iti mensahe.

3) Mensahe kunatayo, ngarud maysa daytoy a proseso ti panangited ken panangawat ti/dagiti mensahe babaen ti berbal wenno di berbal a wagas. ( Iti berbal, isu ti panangaramat iti lengguahe wenno sao iti aniaman a wagas ken pamuspusan. Iti di berbal, isu ti panangaramat iti senias ken ania man a wagas ken panglakagan a saan a nadakamat iti berbal a wagas.)

4) Arte ti komunikasion. Iti English, daytoy ti art of communication. Sining Pangkomunikasyon iti Filipino. Pakaibilangan ditoy dagiti nagduduma nga estilo ken wagas ti pannakikomunikasion tapno maaddaan ti nasamay, makapnek ken naan-anay a panangipaawat iti kapanunotan wenno idea.

5) Kas kuna ni Aristole: …Tapno maaddaan ti komunikasion iti nasamay a wagas, kasapulan laeng ti simple a ramen: Ti mangited iti mensahe ken Ti umawat iti mensahe.

TI MANGITED ITI MENSAHE – isu dayta umuna nga agsao wenno agsenias.

TI UMAWAT ITI MENSAHE – ti/dagiti dimngeg nga isunto met ti sumungbat no ania ti makunada iti inawatda a mensahe.

DADDUMA A WAGAS TI PROSESO TI KOMUNIKASION.

1) Intrapersonal a komunikasion.

Ania daytoy nga intrapersonal? Isu daytoy ti pannakisarita ti maysa a tao iti bagina met laeng. Wen,  kasarita met ti maysa a tao ti bagina kunam man!

Dagitoy dagiti ehemplo a wagas: No manglaglagip ti maysa a tao, amangan no kunana: “Nagbiddutak idiay, a”. Wenno kunana iti bagina met laeng: “Yes, korekko!” wenno ania la ditan a pannakisarita ti maysa a tao iti bagina a paikaramananen ti maipapan iti parikut ken ragsak, ayat ken gura, balligi ken pannakapaay, dagiti panggep a nalimed ken bulgar, ken dadduma pay a wagas ken pamuspusan basta ti tao ket kasasaona laeng ti bukodna a bagi.

2) Interpersonal a komunikasion. Daytoy a klase ti komunikasion ket mangiladladawan iti kinaadda ti DUA a tao, wenno maysa a TAO nga agsasao iti ummong ti sumagmamano laeng a bilang (ti tao).

Ehemplo:

A) agtungtungtong ti dua a tao. Agsasao daydiay maysa, dumdumngeg met daydiay maysa. Daydiay agsasao ti mangit-ited iti mensahe wenno idea idinto ta daydiay dumdumngeg ti umawat iti mensahe wenno idea. Inton malpas nga agsao ti nangited iti mensahe wenno idea, mangited met ita ti immawat kadayta a mensahe wenno idea iti aksion wenno reaksion wenno ania ditan a masaona met. Mapasamaken ti makunkuna a diskusion nga isu ti makunkuna a komunikasion.

B) maysa a tao nga agsasao wenno mangit-ited iti mensahe wenno idea iti sumagmamano a bilang ti tattao. Inton malpas nga agsao dayta a mangit-ited iti mensahe wenno idea, sumublat met ita nga agsao ken mangited iti aksion ken reaksion dagiti dimngeg kenkuana. Itoy a punto, mapasamaken ti komunikasion iti nagbabaetanda.

C) Ti interpersonal a komunikasion  ti mangtenneb, mangbukel no di man  manginaw ken mangiyanak iti RELASION ti maysa a tao iti PADANA a tao ken iti gimong.

3) KOMUNIKASION ITI PUBLIKO

Iladawan daytoy a komunikasion ti mapaspasamak a panagsasao ti maysa a TAO iti sanguanan dagiti adu a TATTAO. Ania daytoy? Isu daytoy ti diskurso wenno agdisdiskurso. Kadayta maysa a tao, adda dumdumngeg  iti tallaong ngem saan a sumungbat dagitoy no di laeng agpalakpak ti aramidenda wenno tumakderda nga agpalakpak (standing ovation) kalpasan ti diskurso. Dadduma pay: recital, poetry reading, short story telling, short story reading, saribitniw (declamation) ken dadduma pay a wagas.

DUA A WAGAS TI KOMUNIKASION

1) BERBAL – daytoy ket maaramat ti letra babaen ti panangisurat wenno iti panagsao. Wen, maaramat met ti letra dagiti sao tapno naurnosda nga isawang.

2) DI BERBAL – daytoy dagiti ekspresion iti rupa, gunay dagiti paset ti bagi ken rupa babaen ti senias.

BERBAL – panagsisinnao, babaen ti surat, mabasa iti audio, iti telepono ken kapadana, iti chat iti internet (aramaten ti microphone wenno awan), ken dadduma pay a pakaaramatan ti letra.

DI BERBAL – adu dagiti wagas ditoy ta nagduduma met ti ekspresion ti rupa, paset ti bagi ken dadduma pay a saan a karaman iti berbal. Ehemplo: no nagsuyaab, ammomon a makaturturog; no kiniddayan ni manong ni ading balasang sana iniseman, adda mensahe a kayatna nga idanon; no nakarupanget ken nakamisuot a simmango kenka, ammomon a kaguranaka dayta a tao; no minulagatan ti nagannak ti anak a bangad, kayatna a sawen, pagsarsardengenda ti anak a di agbangad; no nagtuktok ti pasahero, ammon ni drayber a para ti kayatna a sawen ket dumsaagen; iti galiera wenno pallotan, senias laeng ti usaren dagiti kristo kadagiti tumataya kadakuada; no agrungrungaab ti ubing nga ap-apputenna ti ngiwatna, nalabit (nalabit – di sigurado) agsakit ti ngipenna; ken dadduma pay a senias ken tignay ken gunay ti paset ti bagi ken parnuay ti maysa a tao a kas senias ken pannakikinnaawatanna iti maysa a tao wenno grupo.                     (Adda tuloyna)

,