Footer

Ti Arte ti Komunikasion Ilokano 101 (Maika-17 a Paset)

DAGITI addang iti panagsurat

 

1)    panagpili iti idea

2)    panagaramid iti balabala

3)    panagaramid iti draft

4)    panagaramid iti pinal a sinurat

Uppat met laeng ket ti addang iti panagsurat. Tapno naurnos ken nalaklaka ti panagsurat. Ania  man a  klase ken tipo ti sinurat.

Ta ania ngamin aya dagitoy?

Panagpili iti idea. Daytoy ti karirigatan iti amin a paset. Panagpili, kunana, ngarud nasken a kaunaan nga addang ti panagpili no ania ti suraten. Saan met ngarud a basta suraten lattan ti kayat wenno agsipud ta isu ti simmeksek iti utek kalpasan a “kuna” a kayat ti agsurat.

Adtoy dagiti sumagmamano nga  ipangpangruna iti panagpili iti idea:

1)  panawen

2)  anag ti biag

3)  nabara nga isyo

4)  makaited iti impormasion

5)  ken dadduma pay.

Panawen

Nalaklaka a madlaw ti preperensia dagiti napapanawen a sinurat. Iti man salaysay, kolum, sarita, nobela, daniw wenno ania  la  ditan a sinurat.  Ta adda met dagiti panawen tunggal sinurat. Napintas a suraten para iti Pebrero ti panawen ti ayat, Hunio no maipapan iti eskuela, tudo no katutudo, paskua no panawen ti paskua, kuaresma no panawen ti kuaresma.

Anag ti biag.

Kayatna a sawen dagiti makaited iti inspirasion, talged ken regta. Kas  koma dagiti pakasaritaan ti pinget ken namnama, pakasaritaan dagiti nagballigi, pakasaritaan a naidumduma,  “daydiay man maipapan iti timmakder kadagiti nakatugaw” ken dadduma pay a naisangsangayan wenno naidumduma. Iraman ditoyen ti di nakapappapati ngem pudno a pakasaritaan no la ketdi makaited iti panangidalan, regta ken inspirasion.

Nabara nga isyo.

Paspas a suraten ken idatag a dagus iti pakaisangratanna. Saan a maitungtungkua ta dinto ket mabangles. Ta apaman a nagbaaw ti isyo, urayen manen ti sabali a luto. Isu a no adda  agburburek nga isyo, sakayan, suraten ken idasar  a  dagus, suraten a dagus. Kalakaan amin a suraten ken adu nga amang ti ilgat dagiti agbasa itoy a sinurat gapu ta kapudpudotan ti isyo.

Makaited iti impormasion.

No ania daydiay maala dagiti agbasa a pakairanudan. No maipapan iti kabarbaro a teknolohia iti panagtalon, naisangrat dayta a para kadagiti mannalon. Basta adda daydiay pakaisangratanna ken napateg la unay ti impormasion a linaonna. Iramanmo metten ditoy ti kultura ken aw-awid, lalo dagiti marapukawen ken maisabsabali wenno awan kadagiti dadduma.

Sumagmamano laeng dagitoy nadakamat nga ipangpangruna ti panagpili iti idea.

 Maala laeng ti panagpili iti idea iti aglawlaw (mapaliiw), mangngeg, mananam, maangot ken marikna.

 

PANAGARAMID ITI BALABALA. 

Naidetalietayon iti napalabas  no kasano ti agaramid iti outline.

 

PANAGARAMID ITI DRAFT.

Kadagiti dadduma, no makitadan nga adu ti mistek ti sinuratda, didan ituloy.

Ngem kuna ni Ernest Hemingway: “The first writing is shit!”  Maysa kadagiti rimmimbaw a “quotation” maipapan iti panagsurat. Wen met, ta no basbasaek no kua dagiti rough draft dagiti sinuratna a naipablaak kadagiti liblibro, ayna, nakarkaro pay ngem agdadamo. Napipia pay ti karrakarra a trampo ta agtayyek.

Saan met la nga isuna, amin a mannurat, uray dagiti malalaki iti lubong ket naggapuda iti panagaramid iti draft. Adda pay dagiti agidulin iti draft ta napateg kadakuada daytoy. Orihinal ngamin  dagitoy.

Isu a napateg ti panagaramid iti draft. Mamitlo? Mamindua wenno ad-adu pay, saan a nasken dayta basta pumintas ken dumur-as ti sinurat.

Nalaklaka ketdin ti agaramid iti draft ita a panawen ti kompiuter ta dagiti laeng madi ti sukatan ken nalaka laeng ti agedit ken agiseksek. Saan a kastoy ti kanam-ayna idi panawen ti makinilia ta no nageditka, sibubukel a sinurat. Idi panawen ti makinilia, rinolio ti maibus a ribbon, kinarton ti maibus a correction fluid, rimrim a kopunban ken carbon paper.

 No agsurat iti draft, kalapen dagiti napapateg a yurno manipud iti sinurat wenno inaramid nga  outline. Iselselmo aminen dita. Uray ta draft pay met laeng. Ngem nasken a nagtaud iti outline. Isu ngarud a napateg dayta nga outline a kas sumakduan iti “danum” ti draft.

 No naiselsel aminen a kayat, isu metten ti panangedit. Unaen ti panagsasagannad dagiti pasamak. Dagiti importante ken di unay importante ken pasalsali. No nasken a sumurat manen iti sabali a draft manipud iti met laeng iti immuna a draft, aramiden. Agingga  a kapkapnekan ti sinurat.

Isunto metten ti panangsurat iti pinal a sinurat.    

Kuna dagiti dadduma, lalo dagiti agdadamo, ken tumangtangad kadagiti nalaing a nagsurat ken mannurat: “kasano aya ti panagut-utekna?”

Ngem dida la  ammo, adu a sukisok, panagpili iti idea a di maputputpot dayta. Panagaramid kadagiti outline. Panagaramid dagiti draft. Daytoy la unay draft, kasta met dayta outline, adu ti busbosenda a panawen. Ad-adu nga amang ti panawen a mabusbos kadagita dua. Kalakaan iti panagsurat iti pinal a sinurat ta “rewrite” laengen daytoy manipud iti maudi a draft.

Anus ti kasapulan iti panangipreperar iti suraten ken sinurat. Kas itoy a kolum ken itoy a topiko. Adu a bulan nga innak insagana. Naukagko dagiti website dagiti nalalatak nga unibersidad: UP, Ateneo (de Naga, Manila), De La Salle University (kangrunaanna ti Dasmariñas campus) ken dadduma pay ken nakipartisipar kadagiti forum ken discussions maipapan itoy a panagadal, ken adu a liblibro ti Sining Komunikasyon ken Oral and Speech Communications a ginatangko ken binulodko nga inseroks ken in-scan nga aramaten a reperensia ken pagadawan iti bagas ti sinurat. Adu a panawen ti innak panangisagana (iti outline, daydiay syllabus) a saan la ngata a maminsangapulo a panagbalbaliw agingga a dimteng ti pannakapnek.

Kalpasanna, adda manen  gudeng: saanak met a titser wenno otoridad iti panagisuro. Ngem kangrunaanna iti amin, iti panggep a panangipresentar iti bukod a sao ti maysa a panagadal iti komunikasion a kas kadagiti dadduma pay a lengguahe. Maysa a posibilidad a mapasamak a mabalin met gayam nga isuro kas iti maad-adal iti eskuelaan.

      (Adda tuloyna)

,