Footer

Ti Arte Ti Komunikasion Ilokano 101 (Maika-20 a paset)

MAYSA pay a wagas ti komunikasion ti dumngeg. Dumngeg tapno maanag ken maanalisar ti mensahe ti agsasao, dagiti uni, aweng, timek, ayug ken saona tapno maikkan iti kaipapanan wenno interpretasion dagitoy.

Maysa a wagas daytoy a panangawat wenno panangakseptar wenno panagkalap ti/kadagiti impormasion nga agpaay iti bukod a bagi, para iti sabali wenno iti sapasap.

 Dakkel ti maitulong ti dumngeg iti panagbiag. Kaadduan iti ilgat ta 45%  daytoy kadagiti amin a wagas iti komunikasion.

Dumngeg iti maysa a tao, dua wenno ad-adu a grupo wenno ania la ditan a klase ti tsanel a kas iti radio ken dadduma  pay.

 Ta ania aya ti importante a banag a maala no dumngeg?

1. Palawaenna ti panunot  ken ammo ti maysa a tao

2. Maysa daytoy a wagas a panangala, panangakseptar ken panagkalap iti impormasion

3. Mas makainut iti oras ken panawen ti dumngeg ngem iti agbasa

4. Maysa a dana tapno agkikinnaawatan ken ikkan iti karbengan ti tunggal addang ken panirigan

Dagiti wagas a dumngeg

1. Dumngeg a nadayaw ken naulimek

2. Interesado a dumngeg

3.  Addaan panggep no apay a dumngeg

4.Dumngeg a managpartuat/managparnuay

5.  Dumngeg tapno mangited iti komento

Dumngeg a nadayaw ken siuulimek. Mapasamak daytoy no dumngeg iti musika, iti damag iti radio ken telebision, iti poetry reading, short story telling, iti drama iti entablado wenno iti radio ken telebision ken dadduma pay. Dumngeg a siuulimek tapno maawatan ken maimdengan a nalaing ti mensahe ken kayat a sagrapen.

Mailadawam ti tao nga interesado a dumngeg  babaen ti ekspresion ti rupana ken dagiti tignayna. No naragsak ti mensahe ken nakakatkatawa, makipagkatawa; no naliday ken makapasangit, makipagsangit  met. Addaan iti agus iti maibagbaga  wenno iti mensahe a kayatna a masagrap ken mangngeg.

Addaan iti panggep no apay a dumngeg. Panggep para iti bukodna a bagi, para iti maysa wenno ad-adu pay a tao wenno para iti pagimbagan ti maysa a tao wenno ad-adu pay. Basta adda panggepna no apay  a kayatna ti dumngeg. Maisupadi daytoy ta addaan iti depinito a panggep kalpasan a naalana ti mensahe.

Dumngeg a managparnuay ken managpartuat. Kas met laeng iti maikadua daytoy. Nalaka a mairayrayo iti dengdenggenna. No dadduma, unaanna pay ti agsaludsod no ania ti sumaruno a mapasamak gapu iti gagarna.

Dumngeg  tapno agited iti komento. Dumngeg iti agsasao santo met  sumublat nga agsao a mangited iti komento iti inawatna a mensahe. Mangited iti kapanunotanna maipapan iti inawatna a mensahe. Itoy a wagas, adda panagsisinnukat iti kapanunotan nga  umno a wagas ti  komunikasion.

Dagiti aramiden tapno nasamay a dumngeg:

1. sisasagana a dumngeg

2. iparang ti pannakaay-ayo a dumngeg

3. ikkan iti naan-anay a punto ti agsasao ken ti dumdumngeg

4. ammuen dagiti napapateg unay a puntos

5. liklikan ti nasapa a panangdillaw iti agsasao

6. liklikan ti nasapa unay a panangdillaw  iti mensahe

7. liklikan a di makibiang dagiti lapped a dumngeg

Sisasagana a dumngeg.  Nasken a sisasagana ti maysa a dumngeg  iti topiko. Kas  koma iti klase, immuna a nagreserts ti estudiante iti topiko.  Kayatna  ita a maammuan ken ikumpara dayta rinesertsna iti topiko tapno inton agdamag ti titser, sidadaan a  sumungbat ta addan pamalpalatpatanna iti nangngegna.

Iparang ti pannakaay-ayo a dumngeg. Ipapuso ti kayatna a sawen. No madlaw ti agsasao a dumngegka a sipupuso, maikkan met (agsasao) iti ganaygay nga agipalawag ken agited iti mensahe.

Ikkan iti naan-anay a punto ti agsasao ken ti dumdumngeg. Makibiang ken makilaok ti kayatna a sawen daytoy. Dumngegka nga  umuna iti agsasao, santo agdamagka met tapno  mapasamak ti makunkuna a proseso ti komunikasion babaen ti panagsisinnukat iti kapanunotan, idea  ken ammo wenno mensahe.

Ammuen dagiti napapateg unay a puntos. Maala ti pakabuklan dagiti napapateg a puntos no dumngeg manipud iti rugi agingga iti gibusna. No ti rugi wenno kagudua laeng ti nangngeg, saan a makuna a naan-anay daytoy ta saan a nakumpleto ti idedengngeg. Ngarud no dumngeg, nasken a makumpletom daytoy. Ad-adda pay a maawatam ken maalam a sibubukel ti pannakapnek ken ti mensahe no makumpletom ti dumngeg.

Liklikan ti nasapa a panagdillaw iti agsasao. Dumngegka man pay kadi, tapno nalawlawag a maawatam. Dika pay sumabsabad. Nasken  nga urayem nga  umuna  nga agpalawag sakanto agsao. Ta kasano ngarud nga agkinnaawatan ti dua wenno ad-adu pay a tao no aggigiddanda nga agsao? Isu nga urayem pay a makalpas nga agpalawag ti agsasao sakanto sumaruno. Liklikam ti nasapa  unay a panagdillaw iti agsasao.

Liklikan ti nasapa unay a panangdillaw iti mensahe. Ti met mensahe daytoy ti dillawen. Kas pagarigan koma ammom gayamen wenno saanmo a kayat ti topiko wenno kalpasan a naammuam ken nangngegmon ti topiko,  urayem a malpas amin nga ibaga ti agsasao ta amangan no adda dimo pay ammo a kas kanayonan ti ammomon.

Liklikan a di makibiang dagiti lapped a dumngeg. Ania  dagiti makunkuna a lapped? Isuda dagiti pisikal a lapped, environs wenno aglawlaw ken dadduma pay. Pisikal: kas pagarigan ta dumdumngegka ket adda  mangiparit a dumngegka wenno adda tao a mangawis kenka a pumanawkayon wenno adda nasisita unay nga aramidem tapno panawam ti agsasao wenno dengdenggem. Environs wenno aglawlaw: adda dakkel a lapped iti aglawlaw, kas koma ti nariribuk, nabangsit wenno saan a maitutop a lugar. Kas pagarigan koma ta kumanabsiit ti kimat ken gurruod ken kasla insuyat ti bayakabak, siempre  saan a makapagsinnukat ti dua wenno ad-adu pay a tattao iti mensahe wenno kapanunotan gapu iti agdama a situasion ti aglawlawda.

        (Adda tuloyna) 

,