Footer

Ti Arte Ti Komunikasion Ilokano 101 (Maika-22 a paset)

DAGITI allagaden ti nasamay a dumngeg:

1. Dumngeg a naimbag ket imdengan a nalaing ti sasawen ti ispiker tapno maawatan ti kababagas ti mensahe. Ta  importante iti dumngeg ti pannakaala ti impormasion, kabarbaro a kapanunotan, kabarbaro a wagas ken teknolohia iti maysa a trabaho wenno aramid ken dadduma pay.

2. Kabayatan ti panagdengngeg, pagtitiponen ti ibagbaga ti ispiker ken ti ammon maipapan iti sasawenna (no addan ammo wenno pamalpalatpatan). Iti panagtipon ti ammo ken ti ibagbaga ti ispiker, natural a mapagdadasig metten dagiti kasayaatan amin a piduten ken yaplikar para iti bukod a bagi wenno iti komunidad a pagnaedan no di man iti sapasap a sangkataw-an.

3. Ikonsentret ti dumngeg. Liklikan dagiti lapped ken makatubeng. Saan nga ikaskaso ti makariribuk a timek wenno uni iti aglawlaw (no adda, kas iti napigsa a daranudor, busina, radio, pukkaw ken dadduma pay a makatubeng iti idedengngeg).

4. Takuaten no ania ti kayat a sawen ti ispiker. Ta  saan nga agsao amin nga ispiker  babaen ti diretso a wagas. No dadduma,  agaramat ti maysa nga ispiker iti pangngarig, parabola, anekdota, ehemplo iti pasamak (a sasawenna), wenno agsao daytoy iti metapora wenno sabsabali pay a pigura dagiti balikas. Kasapulan a yinterpret dagitoy ora mismo tapno maawatan ti sasawen ti ispiker. Sa kalpasanna, parnuayen met ti kabukbukodan a pakabuklan ti amin a kaipapanan ti nangngeg.

5. Nasken ti pannakairaman ti ispiker a kasla sika, wenno kas bilang sika met isuna. Empathize, kunada ti kastoy. Iti kasta, mabuyam wenno mariknam ti dua a lubong kabayatan dayta a gundaway. Dua a lubong – ti lubong ti dumdumngeg ken ti agsasao. Itoy a wagas, ad-adda  a maawatan a nalaing ti mensahe.

6. Nalawa ti pannakalukat ti isip tapno nalaklaka a sumrek ti dengdenggen. Daydiay physically ken mentally a dumdumngeg, saan a physically present ngem mentally absent.

7. Ken dadduma pay.

 Nupay kasta, adda met dagiti lapped iti idedengngeg a nasayaat nga agtaud a mismo iti ispiker. Malaksid ti katatao wenno background daytoy ken ti ammo ken relasionna iti sasawenna, adda dagiti maisawang ti agsasao a makaited iti lapped iti  a nasayaat a panagdengngeg ti dumdumngeg. Kasta met iti biang ni dumdumngeg, adda dagiti parnuayenna a lapped iti nasamay a komunikasion iti nagbaetanda iti agsasao.  Dayta dagiti sumaruno nga  intay dakamaten.

Maipapan iti panagsao ti sumaruno a topikotayo  ket daytoyen ti pagsabatan dagiti dua a topiko.

Mangdakamattayo iti sumagmamano a lapped iti idedengngeg a nasayaat nga agtaud a mismo iti ispiker. Mabalin a kunaentayo a karaman dagitoy ti natural a panagsao ti ispiker, ti nakaugalianna a panagsao, saan a nakasagana iti panagsaona, wenno saanna nga ammo ti epektibo a panagsao iti tallaong. Kasta met ti dumdumngeg, adda parnuayenna a lapped iti idedengngegna a nasayaat.

Tapno nasamay ti komunikasion, nasken ti panangliklik kadagitoy sumaganad a maiyaplikar iti agsasao ken iti dumdumngeg.

 1. Agmandar/agbaon

2. Mamallaag/mamutbuteng

3. Panagkulding iti rikna

4. Mangidiktar ken mangipapilit

5. Mammagbaga

6. Managpabasol

7. Manigurista

8. Baliktad a panagipapan

9. Serie dagiti saludsod

10. Nalabes nga angaw/di maiparbeng

11. Agalla-alla

12. Capital “I”

13. Bangkero

14. Managlais

15. Mr. (Always) Right

16. Ken dadduma pay

1. Agmandar. Agbaon. Agibaon. Iti  biang ti asinoman kadakuada a dua, ti ispiker wenno dumdumngeg, saan a nasamay daytoy. Ta adda latta panagkedked. Wenno saan,  saan a nakasagana ti pakaituronganna. No agtuloy ti tungtongan, saanen a nasayaat a tungtongan ta tumauden ti panagpinnapilit no matungpal wenno saan dayta a mandar. No saan a siaannugot ti rikna ti mabaon, awan met laeng ti serserbina iti pakaibaonanna.

Kas pagarigan koma, dagitoy a balikas: ”Nasken nga aramidenyo!”,  “Aramidenyon!” wenno “Dikayon nga agkedked!”

Saan nga epektibo dagiti kakastoy a balikas iti komunikasion. No kunam,“Aramidenmon a!”, amangan  no sungbatanna met iti: “Sikan a! Sika ti nakapanunot!” Wenno saan, “Apay nga agbaonka pay nay!” Wenno “Awan bibiangko dita nga ibagbagam!”

Nasken ti nasamay a  pannakikomunikasion. Imbes nga agibaon, nasamsamay no kastoy ti panangibaga: “Ania ngata ti kasamayan/kaimbagan nga aramidem itan?” Wenno  panangiraman ti bagi: “Ania ngata ti kasayaatan nga aramidenta itan?”

Itoy a kaso, nupay saan a napukaw a naminpinsan ti mandar, naisawang iti epektibo ken makaay-ayo a wagas tapno maiyimplimentar ken maited ti naan-anay nga aksion wenno reaksion.

     (Adda nayonna)

,