Footer

SALAYSAY: Aniat aramiden kadagiti agbagtit? (Maudi a Paset)

Panangilala. Naisalumina ti tao iti ayup. Ti kabsat, ket  kabsatto latta uray no agbagtit daytoy. Kamengto latta iti pamiliana uray no bagtit.  Kasapulan ti pangilala ti pamilia iti pasiente tapno mailisi iti situasion a mangibunga iti nalidem a pasamak.

2. Kumonsulta a dagus iti psychiatric doctor.

Dagitoy dagiti ospital a madagdagus a turongen:

1. Psychiatric Unit, Department of Psychiatry, Ilocos Training and Regional Center, San Fernando City, La Union

2. Psychiatric Unit, Department of Psychiatry, Don Mariano Marcos Memorial Hospital, Batac City , Ilocos Norte

3. Psychiatric Unit, Department of Psychiatry, Cagayan Valley Medical Center, Tuguegarao City, Cagayan

4.   Psychiatric Unit, Department of Psychiatry, Gabriela Silang Hospital, Vigan City , Ilocos Sur

5.   Psychiatric Unit, Department of Psychiatry, Region I Medical Center, Arellano Street , Dagupan City

6.  Psychiatric Unit, Department of Psychiatry, Baguio General Hospital and Medical Center, Dept. of Psychiatry; Baguio City


Awanen ti rason iti kinaadayo ti papanan nga  ospital ta addada a mismo iti probinsia wenno naiwarasda a mismo iti Kailokuan, Cordillera ken Tanap ti Cagayan. Bassit laeng ti magastos iti konsultasion kadagitoy nga ospital ti gobierno.

Isu a saan koma a bay-an lattan nga agsagaba ti agbagtit a kameng ti pamilia. Daydiay laengen panagtignaymo,  kayariganna ti pannakikinnamatmo iti agus ti kinapudno.

 

Dagiti biddut a pammati


1.  Nagamud, naluganan wenno ania  la  ditan dagiti agbagtit.  Daytoy ti kaunaan a sumeksek iti panunot, lalo iti away. Ngamin, nailasagen daytoy a kultura nga inaramat laeng dagiti ganggannaet a nangadipen iti pulitayo. Inaramatda ti kultura a panamati kadagiti supernatural being a kas ramit ti panangadipen wenno panangallilaw. Ngem  kinapudnona, iti sientipiko a panangilawlawag, awan ti koneksion iti panagbagtit kadagiti  pammati iti pannakapukaw ti  nalimbong a panunot ti maysa a tao.

2. Agin-agin. Panangipapan nga agin-agin wenno partuatna laeng dagiti makitkita a sintomas. Ngamin, ipapan a nasadut, dina kayat ti agtrabaho wenno iti pinale, kunaen latta a “bagtit!” Ti rigatna, saan nga inammo ti situasion no apay a dimteng kenkuana dayta di kayat nga aramid wenno ugalina iti agdama.

3. Droga, alkohol wenno “itta” a barkada ti rason ti panagbagtit. Maysa daytoy a rason iti panagbagtit kadagiti dadduma a kaso, ngem saan a nagtaud amin ditoy ta bassit laeng a porsiento dagiti nagbagtit gapu iti droga, alkohol wenno iti itta a barkaka.

4. Bayolente ti agbagtit. Saan amin. Nupay adda, kas ti nadakamat iti ngato, saan amin a kaso. Dakdakkel ti ilgat dagiti saan a bayolente.

 5. Makaalis. Communicable. Contagious.  Awan ti kinapudno daytoy. Sakit a mental daytoy,saan a sakit a pisikal. Dagiti laeng  bacterial ken viral caused diseases ti makaalis.

6.  Nasken ti panangipupok kenkuana. Biddut. Apay nga  ipupok? Balud aya nga ipupok? Nasken ketdi nga ipaagas. Ikunsolta. Anusan a kuyogen iti paggagasan. Total, aduda, saan laeng nga is-isu ti pasiente. Saan  laeng a siksika ti naipasungalngal iti situasion a dimo met pagayatan.

7. Awan serbin dagiti agbagtit. Dakkel la unay nga  ilgat daytoy biddut a pammati.  Daytoy ti rason no apay nga adu dagiti agbagtit nga agkalkallautang kadagiti kalkalsada. Ngamin, ipapan ti pamiliana nga awanen ti serbida. Ti lohika: no nadadael ti bado, daiten. No nadadael ti lugan, tarimaanen. No dadael ti  pagtaengan, tarimaanen. Ania ditan a dadael,  tarimaanen. No tao ngay ti nadadael, saan kadi a tarimaanen? Biddut, kailian, no ipapan lattan nga awanen ti serbida.

Adda serbi dagiti agbagtit no maagasanda. Kasapulanda ngarud ti pammateg, ayat ken panangilala.#

Comments are closed.