Footer

EDITORIAL: Krisis ti bagas wenno manipulasion iti presio?

Imparipirip ti National Food Authority a “bad economics” no saanna nga ingato ti presio ti lakona a bagas kalpasan ti pannakaingato ti paggatangna a presio ti irik  manipud iti P12 iti P17 kas imbilin ni Pres. Gloria Arroyo.

Iti panangilawlawag ni NFA Assistant Administrator Conrado Ibañez, saan a realistiko nga aggatang ti NFA iti irik iti P17 sana ilako a bagas iti presio a P18.25 idinto a P34  ti presio ti komersial a bagas. Gapu iti daytoy, manipud iti P8 ti subsidy nga it-ited ti NFA iti tunggal kilo ti bagas nga ilakona.

Iti panangsuma ni Ibañez, no aglako ti NFA iti 5 milion a kilos iti bagas iti inaldaw, makagasto ti ahensia iti average a P40 milion iti subsidy iti daytoy a taraon iti inaldaw.

Adda ngarud iti nakain-inaka a situasion ti NFA. No ipangatona ti presio ti lakona a bagas, posible a mapasamak ti panag-riot dagiti umili, kas imballaag dagiti kritiko ti administrasion. Ita pay, adun nga umili, nangruna dagiti marigrigat, ti agareng-eng iti kinangina ti komersial a bagas isu nga anusanda ti makipila iti paglakuan nga impasdek ti NFA tapno laeng makagatangda iti tallo kilo a bagas. Sigurado a dakdakkel manen ti aneng-engda no ingato ti NFA ti presio ti lakona a bagas.

Iti sabali a bangir, no saan nga ipangato ti NFA ti presio ti lakona a bagas, iti kabuslon ti pukawna, makiraidan la ketdi ti pondona ket awanton ti paggatangna iti irik nga ilakona a bagas kadagiti umili.

Ditoy a masaludsod: adda kadi talaga umdas a suplay ti bagas iti pagilian kas ipetpetteng ti turay?

No adda umdas a bagas, apay a saan a malapdan ti panagpangato ti presio ti komersial a bagas? No sapsapado ti produksion ditoy pagilian,  apay nga agangkat ti turay iti bagas manipud iti ballasiw a pagilian?

Iti sabali a bangir, no adda umdas a bagas iti pagilian, kayatna a sawen nga adda iti ima dagiti dadakkel a traders ti kadakkelan a bulto daytoy a produkto ket isuda ti mangmanmanipolar iti artipisial a krisis ti bagas tapno ngumato ti presiona ket agakupda iti pirak.

Posible daytoy agsipud ta aganay laeng a 1% iti kadagupan ti produksion ti irik iti sibubukel a pagilian ti magatgatang ti NFA gapu iti kababa ti presio nga intudingna a paggatang iti irik. Kasano nga aglako dagiti mannalon iti NFA idinto a nangatngato nga amang ti paggatang dagiti traders?

Iti sabali a bangir, saan a praktikal nga agangkat ti gobierno iti bagas manipud iti ballasiw-taaw nga ilakona kadagiti umili iti nalaka a presio agsipud ta agpukaw la ketdi nga agpukaw.

Ad-adda a praktikal nga ikadakkel ti gobierno ti pundo ti NFA tapno ad-adu ti magatangna nga irik iti nangatngato pay a presio uray 25% iti total a produksion.  Malaksid a dumakkel ti insentibo kadagiti mannalon gapu ta nangatngato ti pakailakuan ti apitda nga irik, saan nga agbalin a monopolidad dagiti rice traders ti presio ti bagas.

Wenno pudno ti suspetsa a tinawen latta a maisayangkat ti importasion iti bagas agsipud ta dakkel ti maganansia dagiti tattao nga asideg iti turay iti baet a mailumlom latta dagiti mannalon iti kinakurapay gapu iti nababa a presio ti irikna iti sanguanan ti isusuyop iti magastona iti panagtalonna?