Footer

Komento iti Tugade Awards: Pili ken panagpili: Balligi dagiti naisalumina ken nasudi (Tuloyna)

Ngem saan la a gapu iti kinasikenna kas convincing ken nakappapati a tale wenno estoria. Maysa met a social commentary daytoy, naka-bilbileg, epektibo a naaramat-na ti biag ti maysa a prope-sional a mannipdut tapno maiparangarangna ti kinaru-ker ken kinarupsa ti adda a kagimongantayo, idi man ken iti ita. Naipakita ken naipa-neknek ti biag ken panagbiag ti maysa a kunatayo a manag-dakdakes wenno kriminal (agsipud ta krimen ti panag-takaw ken pananggundaway iti pada a tao), ket babaen kenkuana, mapasingkedan-tayo ti naipanurok a kinadakes ti agarup isuaminen nga adda iti gimong wenno sektor. Iti man gobierno, iti simbaan, kadagiti man nangangato ken nababa, dadakkel ken ba-bassit, babaknang ken naku-rapay. Agpapadakami met la amin, kuna ni Masiong ket babaen iti maysa a makuna nga small time wenno bassit nga ikan la a kriminal wenno agtatakaw a kas kenkuana, agbalawtayo. Ta no utoben ken awatentayo, ad-adu ken amang a nakarkaro ti aramid dagiti big time ken big fish a mannipdut ken mannibrong iti gimongtayo.

Ngem ania ti mapaspasamak, nakairua-mantayon ti kultura ti korup-sion,
awan met mamaayna ti agdildillaw, awan met ti mapabasol wenno madusa,
mawayawayaan met uray ti maysa a presidente a naibalud gapu iti
plunder, uso met latta ti kunniber kadagiti amin nga opisina a publiko
ken pribado, manipud ngato agpababa. Ket asino laeng met no kua dagitay
madmadlawtayo, dagitay matil-tiliw a kasla dagitoy laeng ti managbasol
wenno agtatakaw? Dagiti babassit nga agtatakaw a kas ken ni Masiong.
Wenno ‘tay agtakaw iti sangasupa a bagas wenno agilibas iti sangasupot
a tinapay tapno adda ipakanna iti mabisbisinan a familiana ket ikarona
dayta a krimenna, malungsot iti pagbaludan. Ngem ti paka-idumaanda amin
ken Masiong iti sarita, saan a naipanurok ti kinadakes ken ni Masiong:
opisiona ti panagsipdut, propesionna daytoy, daytoy ti pagsapulanna
tapno adda pagbiagna. Maysa met la a kumarkaramut iti biag ket survival
of the fittest, and the meanest no isu, ti linteg ditoy. Ket iti udi ti
sarita, adda redemption, adda panagbal-baliw. Agretiro ni Masiong. Saan
met la gayam a kapada ni Masiong ti amin. Ni Masiong a mannipdut, adda
konsensiana, maawatna nga agbibiag iti dakes, aklonenna ti basolna,
napudno, natakneng. Saanna a kapadpada dagiti dadduma dita nga awananen
panggep nga agbalbaliw ken mamalbaliw nga uray agdadata ti krimenda,
awan basolko, nadalusak, nalintegak, kunkunada latta. Lugayak ti autor
iti daytoy a makapnek ken makapudno nga obramaestrana.

Maikatlok ti Ti Agdadait. Naisangsangayan ti presen-tation ken exposition ti pana-garamat ken panangiyabel iti simbolo iti sarita. Kunak a padayawak dagiti mannurat a mangipaneknek iti attempt wenno iti mastery iti craft. Mairaman ditoy dagitay’ nangibudi iti simbolo wenno nangputar iti saritada kas simbolismo. Dakkel ti kidagna kaniak daydiay nagaramat iti simbolismo, naigagara man ken saan, nga almost perfect ti panagbalabalana wenno panangigamerna iti pangngarig wenno pagarigan. Kayatna a sawen, ‘tay nakatakder, ‘tay agbalin, ‘tay pulido a panagilaga ken panagabel: nasiken ken nalmeng a no basaem dim’ pay no kua madlaw wenno masirarat agingga a maallukoyka a mangbasa manen, ken manen, tapno laeng penkem ket agpennekka a mangadal, manganag, mang-enjoy iti ibagbaga wenno iparparipi-ripna, iti pangiyar-ariganna. Saan a ‘tay agtutunnal, saan a ‘tay napilpilit, saan a ‘tay mekanikal wenno author-manipulated a kita ti panagi-simbolo wenno panangiyarig.

Iti Ti Agdadait, very subtle ken very engaging, very smart, saan nga agrungrungarong, ti nairamen ken naibudi a sim-bolismo. Daytoy ti pakaiduma-anna kas nasudi iti amin a kinasaitna a sarita a nagpadas a mangibinggas iti simsimbolo. Ditoy a sarita, ti agdadait a mangbukbukel iti naimeng a pagimeng manipud kadagiti retaso inna isimbolo ti self-imposed ngem utterly unselfish a role ni Ditas kas saviour wenno pigket a mangigaw-gawid. Ti mangdadait kadagiti nadumaduma/agduduma a retaso ti familia tapno mata-ginayon ti panagtitipkel, panagdedenna, panaggigin-nawid, panagdedekket tapno di agsisina ket naynay latta a sibubukel ken nabara ken sangsangkamaysa ti familia. Ni Ditas ti tie that binds tapno close latta ti family ties. A tipikal met unay iti kaaduan a familia nga Ilokano wenno iti sapasap a familia a Pinoy: kapatgan pay laeng ti familia, ti naynay a kina-close koma latta no mabalbalin, ti kina-closely knitted. Makita met ditoy nga iti familia, adda latta daytay kameng nga agpaay a kasla martir kas kabinnalabag ti tradisional a kaadda met latta daytay makunkuna a black sheep. Nupay no dadduma ket sumken ken ni Ditas no apay nga ak-akmenna ti pagrebbenganna a di met maipapilit koma a rebbe-ngenna, agturayto latta kenkuana ti inherent nga asi ken charity, ayat, naindaklan nga ayat a mangtaginayon a sibubukel ti familiada uray pay no takuptakup daytoy wenno nabukel iti retretaso, ikaguma-annanto latta, kas tradisional ken uray stereotypical a martir-mannubbot, a sursiran, saraiten, daiten, pagsasaipen, pagsisilpuen dagitoy—uray pay no naynay met a pagtu-oken ti tarumamis ti dagum ken rikut ti mangtugaw nga agdait, maisakripisiona amin nga anusan ken akmen uray kasukat ti dinan panangikano iti bukodna a ragsak—tapno nalagda ken naamnut ken naimeng latta ti mabukel a naimeng nga ules wenno kobrekama a sallukob, abbong, saripda, balkot.

Nasimgat ken napintek ti pannakasangal ti sarita ngem ti nakaarusanna kaniak daytoy, agkamtud iti descript-ion ken characterization. Mabalin a gapu ta nagadu la unay ti cast of characters malaksid ken Ditas, marigatan ti autor nga agtalimudok a mangilanga ken mangitagila-nga ken ni Ditas kas main character ket ditay’ maming-mingan a nalaing ti maysa a babai a balo a nataengan metten. Nupay adu dagiti gundaway a nawaya koma a mai-expose isuna, nangruna iti daytay panagmaymaysana nga agdadait wenno iti eksena iti udi nga inruarna ti dinaitna a bado a pagturog nga inyur-urayna iti panaga-sawana koma manen. Granted, nailadawanen ti karakter ni Ditas babaen ti panagpakpakamartirna wenno iti panangdildillaw-panagpalpalagip kenkuana ni Ariston a barona. Ngem napinpintek koma pay a karakter ni Ditas no saan la a 2D (two-dimensional) ngem ketdi 3D (three-dimensional) a karakter isuna. Umanay laengen a ma-mental picture-tayo isuna kas ‘tay stereo-typical a martir a karakter nga am-ammotayo courtesy dagiti soap opera. Wenno kas ‘tay kunkunakon, umanay laengen a pamnuotantayo ti dibuho ti sarita iti Bannawag kas pisikal a “character reference” tapno agannineng iti lulonantayo ti Ditas iti sarita bayat ti panangbasatayo. Wen, ket daytoy pay: melodramatiko, sentimental unay ti sarita. Nagagara iti tuok, nadaripes-pes iti lua. Ngem agpapan pay kasta. No mapagluasitnaka daytoy a sarita, patpatalge-danna laeng ti kinasamay ken kinapudnona.

            (Maituloyto)

Comments are closed.