Footer

SALAYSAY: Ti Pink a Laso iti Oktubre

Pink ti maris ti lubong itoy a bulan ti Oktubre. Kangrunaanna ti panagaramat iti pink a laso a maiyaspili iti barukong lalo kadagiti babai a kayatna a sawen, unibersal nga ayat. Nalamiis ngamin a maris ti pink.

Itden ti maris pink ti rikna a panangilala, panagayat, panagtalek iti bagi, pannakaawat ken naimbag a panagpuspuso.

No nagaramatka iti pink a laso, kayatna a sawen,   kayatmo a pagtalinaayen ti rikna ti maysa a maburburiboran a tao, kayatmo a ma-neutralize ti saan a nasayaat a rikriknaen ken pampanunoten ti sabali, kayatmo a ray-awen dagiti naliday lalo kadagiti addaan iti sakit, kayatmo nga awaten ken abrasaen ti agsapsapul iti pammateg.

Kangrunaan pay nga isimbolo ti pink ti awareness iti breast cancer a maysa kadagiti kangrunaan a sakit a mangungaw kadagiti babbai itoy a panawen.

Dagiti dadduma a maris-simbolo.

Ni Penney Laingen ti kaunaan a nangaramat iti laso a kas simbolo. Inaramatna ti yellow ribbon a kas awareness symbol.

Na-hostage ti asawa ni Laingen iti nariribuk nga Iran idi 1970s. Kayatna a mawayawaayaan koma ti asawana  ket agsubli iti pagtaenganda – iti pamiliana.  Nagibitin ni Laingen iti nakaad-adu a yellow ribbon iti oak tree iti paraanganda kas simbolo ti ayat, pammateg, ken panangilalana iti asawana, ken iti reggetna a mapalubosan koman nga agawid. Iti ayat ken panangisakit dagiti gagayyem, kakabagian, kaarrubana, ken ti sibubukel a komunidad, timmuladda met a nagibitin kadagiti laso kadagiti kaykayo. Immadu nga immadu dagiti nagibitin. Gapu itoy  awareness a pinarnuay ni Laingen para iti panagawid ti asawana, naputar ti nakalatlatak a kansion iti dayta a panawen, ti “Tie a Yellow Ribbon ‘Round the Old Oak Tree.”

Iti panagawid ni nag-senador Benigno “Ninoy” Aquino, Jr. iti pagilian, naaramat met ti yellow ribbon a kas simbolo ti awareness iti panagawidna. Yellow ti maris ti pagilian.

Iti kampania ti AIDS idi 1990s, nalatak ti nalabaga a laso a kas simbolo iti awareness iti sakit. Lalo a limmatak daytoy  idi inaramat ni multi-awarded actor Jeremy John Irons ti nalabaga a laso  idi inawatna ti pammadayaw kenkuana ti Tony Awards.

Agingga iti agdama, maar-aramat ti nalabaga a laso a kas simbolo iti pannakidangadang iti AIDS iti sangalubongan.

Maysa nga addaan iti breast cancer ti kaunaan a nangaramat iti laso a kas simbolo iti pannakidangadangna iti “the big C”. Inaramatna ti maris peach.

Ngem gapu kadagiti kaipapanan ti maris iti sasaaden ken biag ti tao ti nangiduron iti panangbalbaliw. Kas nadakamat iti ngato, naaramat ti laso a pink kas simbolo iti awareness iti breast cancer. Sipud idi 1992, nagbalin nga international symbol of breast cancer awareness ti pink ribbon. Maangay ti breast cancer awareness month kada Oktubre.

Iti Pinas, kasapulantayo unay daytoy a panangisaknap iti awareness maipapan iti breast cancer. Adu pay laeng dagiti saan a mangikankano iti daytoy a sakit ket kasapulan ti panangiyadal.

No ibasar iti statistic data ti Philippine Cancer Society, ti Pinas ti numero uno iti insidente a breast cancer iti Southeast Asia.

Ti breast cancer ti kangrunaan a rason ti ipapatay dagiti babbai.  Daytoy ti maikadua a cancer type nga agraraira a sumarsaruno iti cancer iti bara. Dies porsiento kadagiti amin a babbai a Pinay ti narisgo a posible nga agsakit iti breast cancer. Idi laengen 2006, 25 porsiento iti  populasion dagiti babbai ti nakakitaan iti sintomas itoy a panagsakit ket iti tinawen, 6,360 ti matmatay.

Kasapulan ti early detection iti breast cancer. Kasapulan dagiti babbai ti panangiyadal kadakuada no kasano nga ammuen ti sintomas daytoy a sakit. Kasapulan met ti ad-adu pay a pasdek ken ahensia a mangtaming iti early detection ken prevention. Malapdan ti panagkanser no addan  awareness iti daytoy a sakit.

Dagiti sintomas: adda tumpuar a likido, nalitnaw man wenno nadara manipud iti mungay ti suso, dumakkel wenno bumassit ti maysa a mungay, agbaliw ti kinadakkel ken kinabassit ti suso nga agsakit, adda tumpuar a bukol wenno lennek iti barukong, adda tumpuar a nalabaga/nalitem a marmarka iti barukong ken kudil.

Saanmo koman nga urayen ti bigat, agpakonsultakan a dagus iti doktor ta sintomasen dagitoy. No makariknaka iti bukol iti mismo a suso, nakain-inakan a kasasaad. No iti teltel ti pakariknaam, ladingitenmi nga  ibaga a binaybay-am dayta bagim.

Kasapulan unay ti panagsakbay. Kasapulan ti self-detection, ti pasaray panangamiris iti bagi, partikular kadagiti suso agingga iti kilikili no adda  marka ti sintomas. Saan a nasakit dagiti sintomas. Daytoy ti rason no apay a saanda a maikankano. Ngem iti panagbayagna, kanser gayamen dayta. Agbalawka ngem naladawen.

Awan ti umuna a babawi no di maudi. Laglagipem, agsakbay maarus pay.#

Comments are closed.