Footer

OPINION: Maysa a Makuna iti Historical Fiction (Continuation)

Ket iti met historical fiction, mangtedak iti sampol dagiti patiek nga obra iti fiksion a historical, nangruna iti Iloko (dagiti dadduma a reaksion, dinillawda ti kaawan kano ti nadakamat ni Apo Duque nga obra nga Iloko historical fiction kadagiti imbinsana a sinurat).

Natural, ibinsak dagiti mismo a sarita ni Apo Duque, a bin-ig a prize winners, kas iti “Siak, Juan De La Cruz Palaris: Aripuen,” “Colorum,” “Apo Lakay,” “Ysabelo,” “Leon, 15,” ken ti “Dodon.” ken kasta met ti “Alipugpog 1762-1765” ni William V. Alvarado ken ti “Opas” ken ti “Dagiti Dir-i ken Tagay iti Daradara a Bangabanga” ni Daniel L. Nesperos.

Amin dagitoy, historical fiction iti purpuro a definision ti historical a fiction a makunkuna. Dramatiko, nainfiksionan, nainliteraturaan, a pannakaiparang ti historical figures and events. Nalalatak dagiti naestoria a kabibiag, am-ammo ida kas bannuar: Palaris, Pedro Calosa, Gregorio Aglipay, Isabelo Abaya , Leon Abaya (mabalin a fictional character, ngem naiparang kas kaanakan ni Isabelo Abaya a maysa a factual character), Artemio Ricarte, ken Tobacco Monopoly, Basi Revolt. Sa kaaduan ket obvious nga scholarly ti pannakaputarda, saan nga asi-asi ti research nga inwayat dagiti autor, adu a libro, periodicals, resources ti sinukisok ken sinukimatda, etc. Wen, a, ta ti dadduma a sarita, kasapulan pay nga adda endnotes tapno adda referencia ti agbasa ken kas pangipaneknek ken pangipasingked a factual dagiti figures ken events a nagwerretan ti fictional account kadagiti kangrunaan a karakter. Kunam la ngarud no nagbasaka iti history textbooks ta nagtalimudok dagiti estoria kadagiti popular a personalidad, am-ammo a nagnagan, betifikado a bambannuar, a gagangay a masarakan iti established history ti Filipinas.

Ngem masaludsod: apay, dagiti la kadi, aya, nalalatak/naindaklan a tattao wenno dagiti mabigbig a bannuar ti mabalin a karakter iti maysa a historical fiction? Wenno uray no saan a naindaklan ket nalatak met ken am-ammo kas figura iti historia (kas koma ken ni Macario Sakay ken dadduma pay a mannakigubat ken dumadangadang ken revolusionario ngem maaw-awagan iti tulisan, ladron, insurrecto, bandido wenno terorista a rebelde)?

Ken dagiti la kadi, aya, ngata notable events wenno places ti mabalin a suraten wenno pangipuestuan iti maysa a historical fiction?

Segun ken ni Apo Duque, “tallo dagiti kangrunaan a subject matter ti historical fiction… xxx umuna, am-ammo a tao iti pakasaritaan, naindaklan man wenno dasi… xxx  maikadua, maipapan iti maysa naindaklan wenno nakalalagip a lugar… xxx maikatlo, maipapan iti maysa nakalalagip a pasamak.”

Patiek a dagita ti tallo a kangrunaan. Ngem patiek met nga addada pay mabalin a minor, saan la a nalalatak wenno am-ammo, a subject matters a mabalin a pangisadagan wenno pangibatayan tapno madasig met kas historical ti fiksion a masurat.

Ania itayen ti nayon a definision ti Wikipedia.com iti maysa a sarita a historical fiction? Kunana, ti estoria ket mapasamak iti maysa a “notable period in history, and usually during a significant event in that period” ket inna ipakita ti “actual events from the point of view of people living in that time period.” Ngem iti dadduma a historical fiction, kunana pay a “famous events appear from points of view not recorded in history, showing historical figures dealing with actual events while depicting them in a way that is not recorded in history” sa no maminsan pay ket “the historical event complements a story’s narrative, occurring in the back-ground while characters deal with events (personal or otherwise) wholly unrelated to recorded history.”

Saan ngarud a nasisita wenno nasken a bin-ig la a nalalatak a tattao ti mabalin nga agbida wenno agbalin a karakter iti maysa a historical fiction. Uray dagiti gagangay a tattao, dagiti agmirmiron, dagiti saan a bida iti gubat wenno revolusion, mabalinda nga agbalin met a bida. Basta la ketdi ilugarmo ti saritam iti maysa a panawen ken disso ken pagteng  iti established a pakasaritaan. Daydiay ngarud alalay wenno para punas iti bota ni Abaya, mabalin latta nga agbalin a bida, kasta met daydiay sacristan ni Aglipay wenno uray daydiay maysa a mammartek a kimmadua ken ni Ambaristo (ta adu ngamin ti lebben kan ’ pay idi a basi dagiti rebelde), mabalin latta.

Wen, mabalin latta, a, dagiti sarita nga adda pannakainaigna iti historia, ta dagiti karakter ket partisipante iti naglabas a gubgubat iti pakasaritaan, wenno adda pakainaiganda, directly wenno uray indirectly, kadagiti sabsabali a karakter a nakipartisipar iti nainhistoriaan a pagpagteng ken paspasamak iti pagilian.

Historical ngarud a fiction a nakalawlawag ti “Sudario” ni Ariel S. Tabag ken ti “Ay-ayam Ti Gubat” ni Ma. Leonida Frez-Felix. Kasta metten dagiti pre-Hispanic times stories ni Joel B. Manuel a kas iti “Kabigbigaan” ken “Amianan.”

Gapuna a pati dagiti sumaganad, a bin-ig a napasamak wenno naibasar wenno nakareferencia kadagiti pagpagteng idi World War II, iti pannakilaban kadagiti imperialista a Japones, patiek a historical fiction met: “Dagiti Napasag iti Rabii”  ken “Sharon” ni Juan S.P. Hidalgo Jr.,  “Ikkis iti Barukong” ni Donel B. Pacis, “Nalabaga Ti Maris Ti Kalapati” ni Salvador A. Espejo, “Dagiti Daton a Sabong iti Rio De Laoag” ni Reynaldo A. Duque, “Ti Wagayway, ni Lakay Pedro Salacnib ken Maysa a Bigat” ni Arnold Pascual Jose, “Silaw a Makidinnaeg iti Di Maung-pot nga Isisingising ti Init” ni Severino Pablo, “Maysa a Rabii, iti Sirok ti Daldalligan” ken “Ti Balay ni Major Sato” ni Joel B. Manuel, “Sika Pay Laeng Ti Rurog Ngem Sabalin a Sakab” ni William V. Alvarado.

     (Adda tuloyna)

Comments are closed.