Footer

SALAYSAY: 70 a tawen a nagsinsinnuratkami

Impasiar ni Ricarda L. Allibang dagiti agassawa a Bill ken Bertha Deihl iti Camp John Hay idi bimmisita dagiti sangailina iti Baguio City idi Pebrero 15, 1982. Inrapit dagiti agassawa a Deihl ti yaayda iti Pilipinas iti panag-tourda tapno laeng agkita dagiti agpagayam.

Impasiar ni Ricarda L. Allibang dagiti agassawa a Bill ken Bertha Deihl iti Camp John Hay idi bimmisita dagiti sangailina iti Baguio City idi Pebrero 15, 1982. Inrapit dagiti agassawa a Deihl ti yaayda iti Pilipinas iti panag-tourda tapno laeng agkita dagiti agpagayam.

PAKAUNA: Idi sakbay ti Paskua itay napan a tawen, simmangpet ti maysa a Christmas card a napetsaan iti Disiembre 3 manipud ken ni Mrs. Bertha Deihl, pen pal daydi inang (Mrs. Ricarda Lumidao Allibang). Nairagpin iti kard ti suratna a mangkumkumusta ken  ni inang ken ti panangidawdawatna a nasayaat ti sumangbay a tawen para kenkuana.

Nakulding ti riknami iti kinalagda daytoy a panagpagayam da Inang ken Mrs. Deihl a ni laeng patay ti namagsina kadakuada. Di la ketdi ammo ni Mrs. Deihl a natayen ti kapenpalna. Mabalin a nagsinnalliwasiw ti suratna ken ti surat ni Fe, adien ni baket, a nangipakaammo kenkuana a pimmusayen ti gayyemna.

Manmano ti kastoy nga agpagayam ket napanunotmi nga ipablaak daytoy sinurat daydi inang a kiniddawmi idi nga ikur-itna sakbay a natay. SAE

Idi 1938 ti tawen a panangrugik a nagadal iti Trinidad Agricultural High School (Benguet State University itan). Iti daytoy met a tawen a nangrugi a nagsinnuratkami Bertha Booth Deihl, maysa nga Amerikana. Kasla di nakappapati nga iti las-ud ti 70 a tawen, saan a napugsat ti panagsinsinnuratmi ken ni Bertha.

Kastoy a nangrugi ti panagsinnuratmi iti gayyemko nga Amerikana.

Agassawa nga Amerikano ti mangimatmaton idi iti Trinidad Agricultural High School – da Mr. Richard Patterson ken Mrs. Aurora Patterson. Ni Mr. Richard Patterson ti superintendent ket ni Mrs. Aurora Patterson met ti assistantna. Ni Mr. Douglas (diakon malagip ti first name-na) ti prinsipalmi.

Napintas daytoy a pagadalan idi. Natalna, natulnog ken narespeto dagiti estudiante a naggapu kadagiti nadumaduma nga ili iti probinsia ti Benguet, Mountain Province, La Union, Pangasinan, Abra ken dadduma pay a probinsia ditoy pagilian.

Maysa nga agsapa, kalpasan ti flag ceremony, nagpasango ni Mrs. Patterson nga adda iggemna a sangabungkos a sobre. Inwarasna dagiti sobre. Nasdaawkami ta tunggal maysa kadakami, adda metten naipaima a suratna. Ad-adda manen ti siddaawmi idi makitami a United States of America ti naggapuan dagiti naawatmi a sobre.

“Listen, everybody,” panangilawlawag ni Mrs. Patterson. “I sent all your names to some friends in the States who are teachers of first year students like you. And the letter which each of you are holding now is from someone who might have drawn your name.”

“You can now open your letter,” umis-isem ni Mrs. Patterson a nangited iti permiso kadakami a manglukat iti surat a naawatmi.

Sigagagarkami a nanglukat iti suratmi. Bertha Booth ti nagan ti Amerikana a nagsurat kaniak. Taga-Pennsylvania. Dagiti kaklaseak, nadumaduma met a lugar iti Amerika ti nagsurat kadakuada.

Indagadag ni Mrs. Patterson a subalitanmi ti nagsurat kadakami tapno mabangon ti nasingsinged a panagpagayammi.

Manipud idin, regular a nagsinsinnuratkami ken ni Bertha. Kadawyan a sentro ti suratmi ti maipapan ti panagadalmi,  dagiti aktibidadmi iti eskuela ken dagiti personal a problemami iti itatadogmi iti kinabalasang, dagiti arapaap ken tarigagaymi iti biag.

Idi Disiembre 1941, bimtak ti maikadua a gubat ti sangalubongan. Nasakit ti nakemmi ken naladingitankami ta pinuted ti gubat ti planomi iti biag. Naputed metten ti komunikasionmi ken ni Bertha.

Nagawidak iti Angaki (Quirino itan) nga ilimi tapno makadennak dagiti dadakkelko iti panawen ti gubat.

Idi 1943, nakiasawaak. Naaddaannak iti tallo nga annak – da Rose, Howard ken Othmar.

Iti maysa nga aldaw a panagidalimanekko kadagiti gargaretmi, nakitak ti maysa kadagiti surat ni Bertha. Kasano met ngatan ti pagayamko? nakunak iti nakemko. Inkeddengko a  padasek manen a suratan.

Nagsuratak ket impadamagko a nakiasawaakon ket addan tallo nga annakko. Nakaawatak met iti subalitna kalpasan ti sumagmamano a lawas. Adda kano metten asawana ngem awan pay la ti anakda. David Deihl ti nagan ti asawana.

Sipud idin, nagtultuloy ti panagsinsinnuratmi ken ni Berth. Nagpinnatulodkami iti ladawan ti bukodmi a pamilia. Diak inlimed ti narigat a kasasaad ti biagko, nangruna idi nagsakit ken pimmusay ni Felix nga asawak; ti pannakayospital ti buridekko a ni Joyce agingga a pimmusay; ti panagadalko bayat ti kaadda ti anakko iti ospital ken adu pay a bambanag.

Sipud naammuanna a nabaloak, saan laeng a surat ti naaw-awatko manipud ken ni Bertha. Nagipatpatulod pay iti tulong. No saan a kuarta, pakete a naglaon kadagiti lupot ti ubbing ken de lata. Kasta kasayaat ti panagpuspuso toy pagayamko.

Intuloyko ti panagadalko. Kaasi ti Dios, nakaturposak met laeng a maestra iti baet ti adu a sakripisiok.

Nagbalin a nakalukat a libro ti biagmi iti tunggal maysa. Naammuak a  naaddaan metten da Bertha iti dua nga anak, da Debbie ken David. Dave ti birngas ni David.

Nagtultuloy ti panagsinnuratmi. Naminsan, insingasingna nga agkitakami idiay Hawaii. Isuda kano nga agasawa ti makaammo iti pletek. Ngem uray kasano nga ayatko, awan ti naaramidak ta awan ti ania nga urnongko a madadaan a  gastuek no mapanak iti Hawaii. Uray imbagada nga isuda ti makaammo iti mabusbos, diak met kayat nga ima-imaak lattan  a mapan iti Hawaii.  Kasta met a saanko a basta mapanawan lattan ti klasek.

Saan a natuloy ti planomi nga agkita idiay Hawaii. Ngem dikam naawanan iti namnama nga agkita ken makapagsango a rupanrupa.

Idi Oktubre 1981, impadamag ni Bertha nga agtourda iti Middle East ket adda planoda a dumagas iti Pilipinas. Nagsubalitak a dagus a pilitek ti agbakasion no matuloyda nga agpa-Pilipinas. Insungbatna a pakammuannakto no addan iskediulda nga agturong ditoy pagilian.  Kinunana a magagaran unayen a makakita kaniak iti personal. Ngem di ammo ni Bertha a nakarkaro pay ti  gagarko nga agkitakami.

(Adda tuloyna)

Comments are closed.