Footer

SALAYSAY: Abril 9: Aldaw ti Kinabannuar (Umuna a paset) Ni Melvin Bandonil

Ita a tawen, selebraran ti sangkapagilian ti maika-68 nga anibersario ti Pannakatinnag ti Bataan. Iti daytoy nga aldaw, Abril 9, 1942, aganay 76,000 a soldado a binukel dagiti Filipino, Chinese-Filipinos ken Amerikano ti simmuko kadagiti Hapones kalpasan ti nadara a ranget a nakaipatlian kadagiti adu a biag.

Madakamat ditoy nga iti iraraut dagiti Hapon iti Pilipinas idi Disiembre 8, 1941, nakaro a nadadael ken napukolan dagiti puersa iti tangatang ken naval installations dagiti Amerikano a naipasdek ditoy pagilian. Nagsasaruno ti isasanglad dagiti puersa ti Hapon ditoy pagilian. Idi Disiembre 10, simmangladda iti Aparri ken Vigan. Idi Disiembre 22, simmanglad ti dakkel a bagi dagiti rumaut a puersa iti Lingayen Gulf sa kadagiti nadumaduma a paset iti asideg iti Manila.

Kapilitan a insanud ni MacArthur dagiti puersana iiti Bataan ken Corregidor idi Enero 7, 1942. Iti panagsanudda, nabati dagiti suplayda. Ngem nangiwayat dagiti Hapones iti blockade ket naserregan ti pagtaudan iti suplay ken arayat dagiti soldado a Filipino ken Amerikano.

Idi Marso 12, 1942, nakaawat ni MacArthur iti bilin manipud ken ni Pres. President Franklin Roosevelt nga agturong iti Australia tapno ditoy nga urnongen ken isaganana ti puersa ti aliado.

Ni Major General Edward P. King, Jr., commanding ti Luzon Force,  ti nangipangulo iti nagtitipon a puersa a  nangipasdek iti maudi a sarikedkedda sadiay Bataan.   Kasangoda ti superior a puersa ti armada ti Hapon iti daga, tangatang ken kabaybayan. Ngem iti baet dagitoy, impakita dagiti allied forces ti tured ken kinabannuarda a nangsalaknib iti sarikedkedda iti Bataan a nanglapped iti nadaras a panangsakup dagiti Hapones iti Pasipiko.

Saan a rimmukma dagiti allied forces iti nasurok a tallo a bulan a panangsalaknibda iti depensada iti baet ti di agsarday a panagpabanto dagiti kanion ken panagbomba dagiti eroplano dagiti soldado a Hapon.

Ngem gapu ta naalikubkobda saan laeng nga iti daga no di pay iti baybay ken naputed amin a pagtaudan ti tulong a dumanon kadakuada, nabisbisinan dagiti Filipino ken Amerikano a soldado gapu iti kinakisang ti taraonda iti  panangdepensada iti maudi a sarikedked. Adu kadakuada ti masaksakit malaksid kadagiti nasugatan iti ranget a kasapulanda iti pannakataming.

Dayta ti makagapu nga inkeddeng ni Maj. Gen. King, Jr. a sumuko ti sibubukel a puersa. Nadagsen a desision iti biang ni King daytoy ngem kasapulan nga aramidenna agsipud ta no agtuloy ti pannakirangetda iti baet ti kaawan ti sumangpet nga arayat, adu ti maipatli a soldado iti babaenna.

Iti isusuko ti Bataan, inwaragawag ti Voice of Freedom:

Natnagen ti Bataan. Insukon ti tropa ti Pilipinas ken Amerika dagiti armasda. Daradara ti uloda, ngem dida nakadumog a rimmukma iti superior a puersa ken bilang dagiti kabusor. Lagipento ti lubong iti mabayag ti epiko a pannakiranget dagiti Filipino ken Amerikano a soldado kadagiti nasamek a kabakiran ken tibbakol a langalang ti Bataan. Timmakderda nga awan ti isusupring iti babaen ti agsasaganad ken naipanurok a panagbomba dagiti kabusor iti nasurok a tallo a bulan. Naipangetda iti ranget iti daga ken nakubong iti baybay, naputdanda kadagiti amin a pagtaudan iti tulong iti Pilipinas ken Amerika, ngem nabaelan dagiti natured a mannakigubat amin a baklayenda a panagibtur…

Ti pannakatnag ti Bataan ti maysa kadagiti kadageman a pasamak iti biang ti Pilipinas ken Amerika. Nasurok a 60,000 ti bilang dagiti soldado a Filipino ken agdagup iti 11,796 dagiti Amerikano a soldado ti simmuko kadagiti Hapones, kadakkelan a bilang iti pakasaritaan ti armada daytoy nabileg a pagilian a rimmukma kadagiti kabusor.

Iti pannakatinnag ti Bataan, nagtuloy ti ranget iti Corregidor. Ngem nagturay ti superior a bileg ti armada ti Hapon ket simmuko ti allied forces makabulan kalpasan ti pannakatnag ti Bataan.

Ngem dakkel a nakataktakan dagiti Hapones iti nakatuding a tiempo a panangparmekna iti Bataan gapu iti dida ninamnama a kinatured dagiti Filipino ken dagiti Amerikano a soldado a nangsalaknib iti maudi a sarikedkedda. Paset ti plano ti Hapon ti madagdagus a panangpadapona amin dagiti base ti Estados Unidos iti Pasipiko.  Gapu iti dayta a pannakataktak, naikkan iti gundaway dagiti Allied Forces a nakapagsagana kadagiti simmaruno a ranget.

(Maigibusto)