Footer

SALAYSAY: Abril 9: Aldaw ti Kinabannuar (Maudi iti dua a paset)

Kalpasan ti isusuko dagiti soldado a Filipino ken Amerikano iti Bataan, nangrugi ti “Martsa ni Patay”.

Ti “Martsa ni Patay” ti pammaneknek iti kinadangkok dagiti soldado a Hapon kadagiti simmuko a baludda iti gubat.

Iti baet ti kaadu dagiti balud a masaksakit, nasugsugatan ken mabisin, impilit dagiti opisial a Hapones ti pannakaiyalis ti nasurok 75,000 nga Amerikano ken Filipino manipud iti Bataan a maipan kadagiti nadumaduma a kampo a pakaikursonganda.

Daytoy a kinadangkok dagiti soldado a Hapon ti nakaro a nakababalawan unay ti pagilianda ken naibilang a krimen ti gubat dagiti Hapones.

Manipud iti Bataan, nasurok a 95 a kilometro ti pinagna dagiti balud iti sirok ti kapudotan agingga iti Capas, Tarlac.  Nagna uray dagiti nasugatan, masaksakit ken naawit dagiti agngangabit.

Rinibu dagiti natay iti makalawas a panagmartsa dagiti balud agingga iti kampo a pakaibaludanda. Dayta ti gapu a nabirngasan daytoy iti “Martsa ni Patay.”

Nakaal-alinggaget ti ipapatay dagiti saan a makabael a soldado a magna iti kangitingitan ti Death March. Nagsagrapda kadagiti pisikal a pannakaabuso kas iti pannakabayoneta dagiti saanen a makabael a magna, pannakakoleta dagiti agsardeng wenno aginana bayat ti panagmartsada, saanda a napakan wenno naikkan iti inumenda idinto a saan a pinagsardeng dagiti Hapones dagiti balud a magna uray iti agmatuon a makaladam ti pudotna.

Adu dagiti matuang lattan iti dalan gapu iti kapsutda ket maduyok lattan dagitoy. Uray dagiti soldado a tumulong a mangbagkat kadakuada, mairamramanda a mabayoneta. Adda pay dagiti report ti panagrames kadagiti babbai a balud ken pannakapaltog dagiti agprotesta wenno sumupring iti bilinda.

Saanto a pulos a maammuan ti bilang dagiti natay a soldado bayat ti panagmartsada manipud Bataan agingga iti concentration camp iti Capas, Tarlac gapu ta awan dagiti rekord a pakakitaan iti kadagupan dagiti biktima. Adda report dagiti soldado a Filipino a naglibas bayat ti panagmartsada ngem awan ti pakaammuan ti bilangda. Ngem mapattapatta a manipud iti 6,000 agingga iti 11,000 dagiti natay iti death march. Iti maysa a report kalpasan iti gubat,  54,000 laengen kadagiti 72,000 a balud ti nakadanon iti kampo a nakaikursonganda. Adda pay report nga adu dagiti natay a balud sumagmamano laeng nga aldaw a simmangpetda iti concentration camp.

Malaksid nga ipalagip daytoy a pagteng ti kinamaingel ken kinatured dagiti soldado a Filipino, maysa daytoy a pammaneknek iti kinapateg ti soberenidad ken wayawaya ti maysa a pagilian. Ti wayawaya a tuodan ti nainkappiaan a panagbiag. Nadur-as ti maysa a pagilian no yuyeng ti wayawaya ken kappia, no   awan ti pakariribukanna maipanggep iti seguridad dagiti umilina. Kasunganina ti pagilian a sisasango iti gubat – nariribuk ken agsagsagaba dagiti umili gapu iti pannakaipitda kadagiti agtuptupa a puersa.

Ipalagip pay daytoy a pagteng nga iti nagan ti wayawaya, sangsangkamaysa dagiti Filipino ken Amerikano, iti puso ken rikna, ket madadaanda a makirupak tapno saan nga agballigi dagiti agpanggep a mangrabngis iti wayawaya. Saan a magatadan daytoy a panagmaymaysada. Saan a magatadan ti sakripisioda tapno maispal ti pagilian ken ti sangalubongan iti panangpanggep ti Hapon a mangsakup kadagiti pagilian iti Adayo a Daya ken iti Pasipiko.

Iti sabali a bangir, agdadata nga iparang daytoy a pagteng nga awan ti mamaay ti gubat iti humanidad. Nadangkok ti gubat. Agtungpal laeng a nakakaasi dagiti umili a maipit iti gubat. Awan ti nasayaat a turongen ken  ibunga ti nadangkok a gubat.

Agserbi ketdi koma ti Pannakatinnag ti Bataan a kas leksion kadagiti amin nga agtuturay ken umili a mangay-ayat iti kappia tapno saanen a maulit pay ti sabali a gubat a posible a pakaukoman ti lubong.#

Comments are closed.