Footer

SALAYSAY: Dengue, Sakit a di rumbeng a maiyaleng-aleng laeng (Umuna a paset)

Segun iti data a rinuk-atan ti National Epidemiology Center, addan 11,871 a kaso ti dengue a nakatayan ti 77 a tattao iti umuna a tallo a bulan daytoy a tawen.

No maikumpara iti rekord ti nagsakit iti dengue iti umuna a tallo a bulan idi napan a tawen, immadu iti 51.5 a porsiento ti kaso ti dengue ita a tawen.

Kaaduan ita a naireport a kaso ti dengue ti naggapu iti National Capital Region, Central Visayas, Eastern Visayas,  Calabarzon (Cavite, Laguna, Batangas, Rizal, Quezon), Zamboanga, ken Akinlaud a Visayas.

Napaliiw pay ti panag-tatappal dagiti kaso a dengue iti Caloocan, Valenzuela, San Fernando City iti La Union, Jaen, Nueva, Rodriguez, Antipolo City iti Rizal; Mogpog, Marinduque; Naga City, Camarines Sur; Roxas City, Capiz; Passi City, Iloilo ken Bacolod City, Negros  Occidental.

Iti data a naggapu iti NEC, saanen nga ubbing laengen ti dalapusen ti dengue ta mani-pud iti maysa a tawen agingga iti 90 ti nagsakiten iti dengue iti nadakamaten a tallo a bulan.

Sakbay daytoy, imballaag ni Department of Health Secretary Esperanza Cabral a presente ti dengue iti intero a tawen ket saan koma nga aleng-alengen dagiti tattao daytoy a sakit.

Maysa nga inyunay-unay ni Sec. Cabral ti panagannad dagiti tattao iti panagaramatda kadagiti containers a pagur-nonganda iti danum nangruna ita a napudot ti panawen ken agsagsagaba ti pagilian iti tikag gapuen iti El Niño phenomenon. No kastoy ngamin ti tiempona, kapilitan nga agurnong dagiti tattao kada-giti dram ken sabali pay a containers iti danum nga aramatenda iti inaldaw a panagbiagda. Ngem yan ti rigatna, kaadduan-na kadagitoy ti awan ti kalubda ket ditoy ti pagbalayan ken pagitlogan dagiti lamok.

Wen, kaka, saanmo a tag-tagibassiten ti didigra nga ipaay ti bassit nga insekto a kas iti lamok, ta maysa a klase daytoy ti pagtataudan iti sakit a dengue nga agingga ita ket saan pay a mapugipog ket tinawen metten a lumtuad.

Ti dengue ket sakit nga agtaud manipud iti dua a kita ti lamok: ti Aedes Aegypti ken Aedes Albopectus. Dagitoy dagiti lamok nga agkagat iti aldaw a kangrunaanna kada-gitoy ti babbai, ta ti masisipda a dara isu ti pangbiagda kadagiti itlogda. Kuna dagiti managsu-kisok nga iti bigbigat no apag-ruar ti init ken iti malem a dandanin sumipnget ti kapi-ngetda nga agkagat.

Daytoy ngarud ti gapuna a sangkaballakad dagiti doktor ti panangipakattayo ti 8 o’clock ken 4 o’clock habit.

Kunada pay nga agarup 30 nga aldaw ti kapaut ti biag dagitoy a lamok. Agarup ma-minpat nga agitlog ti babai nga Aedes iti unos ti panagbiagna ket ag-60-100 ti kaadu ti mayit-logna iti maminsan. Pagitlo-ganda ti danum, nadalus man wenno narugit, no saan nga aggargaraw (stagnant water). Agbalin a kitikiti (wrigglers) dagiti agpessa nga itlog. Kalpasan ti 5-7 nga aldaw, agbalinda metten a naan-anay a lamok.

(Maigibusto)