Footer

Taraon ti Panunot: Nagapuanan ken Balligi (Maudi iti dua a paset)

Asino ni Eulogio Sasi, Jr. wenno ad-adda a maawagan iti ‘Tay Gipo iti Roxas, North Cotabato? Ania ngamin ti naisangsangayan a nagapuananna?

Idi katengngaan ti dekada 70 ken pakpakauna ti dekada 80, inatakar ti nakaro a peste, (tungro virus) ti pinagayan ti sibubukel a pagilian. Saan a nailaksid ti pinagayan ni ‘Tay Gipo. Nasakit ti nakemna gapu iti panagpatay lattan dagiti mulana ngem awan ti maaramidanna.

Ngem adda nadlaw ni ‘Tay Gipo a pagay a saan a pulos nga inatakar ti peste. Madama idin a kankanen ti dinguenna ti pagay. Inagawna daytoy sana tinaraken. Pinaminianna iti sumaruno a panangimulana. Nakaapit iti 25 a kilos. Isu manen dayta ti nagalaanna iti bin-i. Natibker dagiti mulana ken naandurda iti sakit.

Iti sumaruno a panagmumula, imparanud ni ‘Tay Gipo ti bin-i kadagiti padana a mannalon ket immadu dayta a variety ti pagay. Pinanagananna iti Bordagol ti pagay nga inadawna iti karakter ti Funny komiks a nangsalbar ti lubong. Kas kunana, kas iti komiks, makatulong ti rice variety a Bordagol kadagiti adu a mannalon gapu iti kinatibkerda iti sakit.

Iti agdama, makitatayon kadagiti merkado ti bordagol rice. Saan laeng a datayo ti nairanud kadayta a takuat. Gapu iti kinaandur ti pagay iti sakit, immula metten dagiti dadduma a nasion. Pagsidsiddaawan ti sangalubongan ti kinaandurna iti sakit a peste lalo la unay ti tungro virus. Nagsaknap ngarud iti sangalubongan ti rice variety a Bordagol.

Dayta ti naisangsangayan a nagapuanan daydi ‘Tay Gipo. Ket idi 1992, gapu itoy a takuatna a naisangsangayan a pagay, nagbalin a paset iti Southeast Asia Research Institute on Community Empowerment (SEARICE).

“I am embarrassed to talk in front of many people, especially in front of important people, like all of you. Para sa isang pobre at simpleng magsasakang tulad ko, parang imposible at mahirap na humarap sa inyo dahil napakalayo ang lugar na ito mula sa Pilipinas. Akala ko hindi ako makapunta dito dahil wala akong birth certificate. (For a poor and simple farmer like myself, it seems impossible and hard to face and address you all since this place is very far from the Philippines. I thought I could not make it here because I do not have a birth certificate),” daytoy ti indiskurso ni ‘Tay Gipo sadiay Norway idi naimbitaran a kas kangrunaan a sangaili iti First Anniversary of the Svalbard Global Seed Vault wenno ti Noah’s Ark sadiay North Pole. Ditoy ti nakaidulinan dagiti nagkaadu a bukbukel; ta inkaso adda dakkel a didigra a parnuayen ti climate change, addanto pagalaan iti bin-i ti sumarsaruno a kaputotan.

“It occurred to me, how many farmers like me will be able to have an opportunity to get here to just see the seed bank? It seems quite impossible for an ordinary farmer who does not have any means to pay for the fare and has the capacity to process visa papers to be able to come here,” kinuna pay ni ‘Tay Gipo’.

Dayta ti nagapuanan ti kailiantayo a mannalon. Nanumo man a mannalon ngem dinaydayaw ken rinaraem ti sangalubongan.

Sabali ti nagapuanan. Sabali met ti balligi. Ad-adda a napatpateg nga adayo ti nagapuanan ngem ti balligi.

Ti nagapuanan ket pakairanudan ken nakairanudan ti kaaduan, idinto ti balligi ket agserbi laeng para iti bukod a bagi.

Napateg met ti bukod a bagi, ngem saantay koma a liplipatan dagiti sabali. Ta no inayatmo ti sabali, inayatmo met laeng ti bukodmo a bagi.#

Comments are closed.