Footer

SALAYSAY: Maungawen dagiti saleng gapu iti peste (Maudi iti dua a paset)

Naalarma ti gobierno probinsial ti Benguet ket imbilinna iti DENR nga agimbestiga mainaig iti daytoy a peste a mangpatpatay kadagiti saleng ken tapno mangited iti assessment ken solusion iti problema.

“This is alarming because at the rate the pest is killing the pine stands, the mountains will be left bare and unprotected,” kinuna ni Gov. Nestor Fongwan. “Burned trees are weakened and were the first to be infested and killed eventually by the insects…”

Linagidaw ti gobernador ti saan a panagsardeng ti panagkaingin iti bantay. Iti kalgaw la ngaruden, mapuoran ti bantay tapno mapagbalin a bangkag. Adu a kayo ti ramaramen ti apuy. Dagitoy nauram ken naladladaman iti apuy a kaykayo ti kaay-ayo nga atakaren ti peste aglalo dagiti babassit pay a pinuon ta kagangganusanda a kutukotan dagiti peste. Pagangayanna, agpatayton dagitoy.

Malaksid dagiti kaingeros, dakdakkel pay a parikut dagiti illegal loggers. Adun dagiti duog a saleng a napukan tapno laeng maaramidda a muebles wenno alikamen ti balay.

Gapu iti in-inut a pannakapukan dagiti saleng, agkalbo metten dagiti bantay. Kadagiti dadduma a kalbon a bantay, napagbalinda a gardenan iti sayote, repolio, wombok, patatas, sweet peas ken dadduma pay a natnateng. Ad-adda pay nga umayon iti panagraira ti peste ti panagkaingin tapno ti sigud a kabakiran ket nagbalin a kanatengan.

Ania ngarud ti masakbayan a langa ti Cordillera no awanton dagiti saleng?

Kapaliiwan iti agdama, naynayen ti panagreggaay dagiti bantay ta awan metten dagiti kaykayo a mangikanawa iti panagrissuod ti daga. Dagiti ramut dagiti kayo ti pannakaima dagiti bantay tapno saanda nga agreggaay. Malaksid a naberde a buybuyaen ti kabambantayan, igawid dagiti kaykayo a saleng ti daras a panagayus ti danum-tudo wenno flashflood. .

Ngem gapu ta awanen dagitoy a saleng a mangay-aywan iti daga, kanayonen a mapasamak ti landslide. Magaburanen dagiti kalsada. Matumban ken magaburan dagiti balbalay ket pasaray mairaman a magaburan dagiti umili. Gapu iti kinaawanen dagiti saleng, agpukaw metten dagiti ubbog. Nakisangen ti danum iti waig ken karayan.

Iti kanayonan a report ni Yamaguchi idi 1979, nasirmatanan a daytoy ti dakkel a parikut iti masakbayan. Ta kas kunana iti report, “…the lack of funds to support the recruitment and training of forest entomologists and pathologists may lead to the lack of awareness of the need for the protection of the forests against insect pests and disease and the lack of proper research direction through appropriate research management. The assessment of the occurrences of these pests and the appraisal of the capacity of the pest to do damage to the trees in the region is urgent…

The three main approaches to control the beetle attack include: survey and evaluation of a euryphagous endemic natural enemies for further augmentation, introduction of available exotic natural enemies especially those utilized in Hawaii in the form of biological control, and survey and evaluation of microbial agents and their further utilization together with the field testing of commercially available microbial preparations in the form of microbial control.”

Nagadu a mabusbos a pundo iti awanan kaes-eskanna a banag ngem awan man laeng ti agmata a mangsirmata ti masakbayan, nangruna la unay ti pannakaikaluya ti kabambantayan. Nupay nabayagen a maidardarirag daytoy a parikut, kasla awan ti pagnaan ti timek ken arungaing dagiti maseknan nga umili. Adda metten dagiti suhestion tapno malapdan ti problema  ngem apay a saan nga aramiden?

Ti rigatna, no ania ti lak-amen ti Cordillera, lak-amen met ti Ilocos ken kaparangetna a rehion. Ta iti panawen iti panagtutudo, mapasamak ti flashflood ken layus ket agayus ti danum iti baba. Apektado, saan laeng a ti komersio ken negosio no di pay maipasidong iti peggad dagiti biag ken pannakapukaw dagiti sanikua.

Dagitoy ti ibunga ti peste nga ips calligraphus kadagiti saleng iti Cordillera. Nasken ti naserioso a panangtaming ta uray ti agsakbay ket maarus pay. Tapno malapdan ti tinnudo ken pinnabasol, kasapulan nga agtignaytayo itan ket sanguentayo a siseserioso ti parikut. Ta no saantayo nga italtalek daytoy a parikut, ekspektarentayo ti ad-adu a parikut a sumangbay iti masakbayan.#

, , ,

Comments are closed.