Footer

SALAYSAY: Agas iti dengue, masarakan laeng iti arubayan

Agraraira ita ti sakit a dengue. Iti report manipud iti Department of Health, umaboten iti 77,012 dagiti kaso iti dengue pakairamanan dagiti 543 a natay manipud Enero 1 agingga idi Sep-tiembre 4, 2010. Ad-adu ti bilang dagiti umili a dinalapus ti dengue ita a tawen ngem idi napalabas a tawen nga immabut laeng iti 33,102. Agdagup met laeng iti 350 ti nairekord a natay iti dengue idi 2009.

Saan a barengbareng daytoy a sakit. Lamok laeng ti kimmagat, dimo kunaen. No naapektarankan iti sakit a dengue, bumaba ti platelet ti daram ket kasapulamon ti maitaray iti ospital tapno maiwayat ti blood transfusion. Saan la a dakkel ti paggastuam iti ospital, no nakapsut ti resistensiam, posible pay a pakatayam.

Ngem adda laeng gayam iti arubayan ti agas ti sakit a dengue, kailian. Nakaladladingit nga iti kaadun ti natay iti sakit a dengue, ken kadakkel ti nabusbos dagiti local government units ken dagiti adda iti Department of  Health iti para iti fumigation, pannakabirok kadagiti dara a maaramat dagiti biktima ti dengue, ken agas, arig masalsalapontayo laeng gayam dagiti mula a makaagas wenno makatiped iti daytoy a sakit.

Pagarigan ti uggot ti kamote wenno ti bulong ti papaya, nasamay gayam dagitoy nga agas iti dengue. Daytoy ti kuna dagiti kailiantayo a naimbagan ti sakit a dengue.

Adda pay maysa a ruot nga aw-awaganda idiay Mindanao ken Visayas iti tawa-tawa. (Adda met ngata iti ar-arubayantayo ditoy Ilocos ngem diak pay nakita ti itsurana isu a diak ammo no aniat’ pangawagtayo. Adda met mula ditoy a maaw-awagan iti tawa-tawa ngem sabali met daytoy.)

Simple laeng ti pamay-an, kailian. Angren ti uggot ti kamote. Ipainum ti maysa  a tasa a  nagangran iti masakit mamitlo wenno maminpat  iti maysa nga aldaw.

Baywen met wenno tegtegen ti bulong-papaya sa pespesen ken ipainum ti maysa kutsara a tubbogna iti masakit mamitlo iti maysa nga aldaw.

Kas met iti uggot ti kamote, angren daytoy a tawa-tawa sa ipainum iti masakit.

Kasano a naammuak dagitoy?  Nabasak iti internet ti sinurat ti agnagan iti Kit Yuson no kasano a pinaksiatna ti sakit a dengue a nangbiktima iti agtawen iti 21 nga anakna, agarup makatawenen ti napalabas.

Segun ken ni Yuson,  gapu ta di met laengen bumaba ti gurigor ti anakna, impanna iti ospital.  Iti blood test ti masakit, naammuan a nababa unayen ti platelet countna isu nga ammonan a kinapet ti dengue ti anakna. Gapu ta awan ti bakante a kuarto iti ospital, dinamagna no mabalinna nga iyawid ti anakna ken no ania ti umno nga aramidenna.

Inballakad ti doktor a painumenna laeng ti masakit iti adu a danum ken tubbog ti prutas tapno di maadasan. Ken patomaranna iti biogesic tapno bumaba ti  gurigorna.

Kinuna ni Yuson nga apaman a nayawidna ti anakna, napan naggatang iti adu a nadumaduma a kita ti juice – apple juice, orange juice, pineapple juice, ken ania pay ditan a juice a makitana.

Kalpasanna, nagtext kadagiti gagayyemna ket imbagana ti problemana.

Iti text ti gayyemna manipud iti Davao,  kinuna daytoy a saan a dakkel a problema ti sakit a dengue ta adda tawa-tawa a pangpaksiatda. Inkari ti gayyemna a mangipaw-it iti tawa-tawa babaen ti LBC nga angrenna nga ipainum iti anakna.

Nag-surf pay ni Misis Yuson iti internet maipapan iti sakit a dengue. Ditoy a naammuanna ti kinasamay ti uggot ti kamote, bulong-papaya ken tawa-tawa.

Dinagdagus ni Misis Yuson ti napan gimmatang iti adu nga uggot ti kamote ket daytoy ti inangerna nga impainum iti anakna. Napainumna met ti anakna iti namindua iti tubbog ti bulong-papaya ngem gapu ta napait, saanen a kinayat daytoy a tomaren ti maikatlo nga indiaya ti inana. Isu a diay laeng nagangran iti uggot ti kamote ken tawa-tawa nga impaw-it ti gayyemna a taga-Davao ti impapainumna iti anakna.

Naimbagan ti masakit iti maikatlo nga aldaw.

Iti internet, nabasa pay ni Yuson ti salaysay ti maysa a Pilipino a nakabase idiay Indonesia a nangibaga a mabalin ti bulong-papaya a pangagas iti dengue. Kuna ti nasao a Pilipino a nagsakit ti anak ti gayyemna iti dengue ket tubbog ti nabayo a bulong ti papaya ti impapainumda. Iti maikadua nga aldaw a panangpainumda iti tubbog ti bulong-papaya, nangrugi nga agpangato ti platelet count ti ubing ken agpababa metten ti gurigorna. Kalpasan ti tallo  nga aldaw, naimbaganen ti ubing.

Maysa pay a gayyemna ti nagtext a nangibaga a nasamay ti nagangran iti uggot ti kamote a pangontra iti dengue. Pinasingkedan ti nabasana iti internet daytoy.

Iti met laeng internet, maysa a Bernardo Rocha ti nangisalaysay a nagsakit ti maysa a computer technician nga  agnagan iti Wenceslao Salesale Jr., 27,  iti dengue ket naitaray iti ospital. Iti ambulansia, pinainum ti maysa a kimmuyog a kabagianna iti nagangran ti uggot ti kamote. Kas kuna ti kabagianna, insingasing daytoy ti gayyemna a misionero a padi. Bayat ti kaadda ni Salesale iti ospital, saan a danum ti impainum ti kabagianna no di nagangran iti uggot ti kamote. Kabigatanna, nagsublin iti normal ti platelet count ti masakit.

Adda pay maysa nga insalaysay ni Rocha. Kinapet ti dengue ti 7 tawenna nga ubing a babae nga anak dagiti aggasawa a Mar and Lita Budlongan ti Kaloocan City. Bimmaba iti 80 ti platelet countna manipud iti 180. Pinapainumda met iti nagangran iti uggot ti kamote ket nagsubli iti normal ti platelet countna iti sumuno nga aldaw.

Dagitoy ti napidutko iti panagbasak iti internet maipapan iti dengue.

Awan met ngatat’ dakesna, kailian, no padasenyo bareng maalawyo ta anak, kabsat, wenno kabagianyo nga agsakit iti pagbutbutngan a dengue.

Inkan gumatang iti sangareppet,  wenno ad-adu pay, nga uggot ti kamote, bugguam samonto angren iti uray 10 ingganat 20 a minuto. Mangpabaawka iti maysa tasa a nagangran, ikkam iti sangkapirit nga asin, samo ipainum iti masakit. Nayonam iti kararag ket mangnamnamaka iti tulong ti Namarsua.#

Comments are closed.