Footer

SALAYSAY: Makipagsalaknibtayo iti nakaparsuaan

NO MAADDAANEN ti nakem ti  maysa a tao ket maited metten kenkuana ti karbengan a makipagaywan iti aglawlawna  ken ni Ina a Daga. Sursuruenna ti agbiag a maiyataday iti urnos ti nakaparsuaan. Ngem saan sa metten a mayannatup ti kaaduan nga ar-aramiden ti tattao iti agdama pakaseknan ti aglawlawna. Gapu iti kinarigat ti panagbiag, bin-ig a panagsalungasing ti ar-aramiden ti kaaduan a tao tapno makadiskarte ken makaprobitsar laeng iti pagbiagna. Kadagiti met dadduma nga addaanen,  dida maum-uma nga agpabaknang uray kaipapananma ti pannakaikompromiso ti masakbayan ti sumarsaruno a henerasion.

Datayo a tattao ti rumbeng a mangaywan ken mangestimar ken ni Ina a Daga ngem “bantay salakay” met ti ar-aramiden ti dadduma a tattao!

Sagsagrapentayo ita ti madi a bunga ti panagbaybay-atayo ket sagsagabaentayo dagiti nagkaadu a didigra kas iti layus, panagreggaay, bagyo, tikag, La Niña, polusion, global warming, pannakabuttaw ti ozone layer ken dadduma pay a kaarngina a didigra.

Malaksid iti nataw-an a panagsagaba nga itden daytoy a panagbaybay-a, mabalin nga adda pay moral a sungsungbatantayo iti Daga a taengtayo malaksid pay iti nataw-an a bagitayo ta agay-aywan laeng ti kasasaadtayo amin ditoy rabaw ti daga.

Dagiti sumaganad dagiti panangabusotayo iti aglawlaw a manggubuay kadagiti didigra ken kalamidad:

1.      Agtultuloy a pannakakalbo ti kabakiran – Nupay kasano ti kainget ti gobierno a mangiparit ti di rumbeng a panagtarikayo, kumarkaro met latta  ti illegal logging ken uray ti carabao logging, segun iti estatistika dagiti agpalpaliiw. Sumarsaruno ti “slash and burn” wenno “kaingin” kadagiti mawadaan a kabakiran. Kuna ti maysa nga agsuksukisok a daytoy ti epekto ti panagadu ti tao ken ikikirab ti kinakurapay. Manmano a tao ti akinkukua iti kinabaknang isu a dagiti marigrigat serkenda amin a pamuspusan tapno agbiagda ken makaramanda met iti talinaay ti biag.

Iti padasmi a nagbalin a deputy environment and natural resources officer idiay Cagayan, natakuatanmi a dagiti pada a marigrigat ti kaaduan a masukalan nga ag-illegal logging. Isuda ti nalaka a tangdanan dagiti agpupuonan a sumoba iti kabakiran nga imetda ti chain saw a pagtumba iti pinuon ti kayo. Uray iti carabao logging, pada a marigrigat latta ti kaaduan nga agum-uma ken agpaguyod ti kayo!

Kuna ti maysa nga environmentalist a napintas ti Daga a pagnaedan ti tao ta nasakaban ti kadakkelan a pasetna iti napuskol a kaykayo a pagnaedan ti adu a klasena a tumatayab, atap a mulmula ken agduduma nga ayup nga adda amin ti pasetna ken akemna iti pannakapreserba ti kabakiran. Naikkan dagitoy a nabiag iti kabukbukodan a taeng a rumbeng koma a saan a masukatan ngem gapu iti panagabuso ken kinaranggas ti tao, mapapanaw nga inkapilitan ken maanup ken maparti pay dagitoy nga ayup kas iti alingo, ugsa, sunggo, musang, beklat, billit, abuyo ken dadduma pay. Maar-aramid dagitoy gapu iti panagkurang ti taraon ken panagpastrek iti kuarta a naipangruna a kasapulan ti agbiag iti agdama.

Idiay Amerika ken dadduma pay a nadudur-as a pagilian ti Asia ket maseknanda la unay iti pannakapreserba kadagiti nabangonanda nga animales a manggapu metten nga agpukaw gapu iti kinaranggas ti tao ken pannakaaramatda a pagtaraon ken pagduyosan, kasta met a maawananda iti pagtaengan gapu ta binukibok metten ti tao ti santuarioda a kabakiran. Kas iti maysa a nabasami a libro a nangipaganetget ti pateg ti nabiag ditoy daga kas iti tukak. Gapu ta naruay daytoy a nabiag iti maysa a pagilian, pinagbalinda a taraon ken negosio ket gapu ta nangina, impamaysada a tiniliw ken inyeksport. Resulta, immadu ti lamok gapu ta bassit metten ti tukak nga agkaan. Nagraira ti malaria gapu ta immadu ti lamok ta awan metten ti mangbalanse ti panagadu dagitoy. Nagsakit dagiti tao a nangibus iti tukak. Naamirisda ti biddutda ket inidiandan ti nagala ti tukak agingga nga immaduda manen ket in-inut met a bimmassit ti lamok nga agparnuay ti malaria a nagsakitan dagiti agindeg!

Inlatak pay ti maysa nga environmentalist a no agtultuloy a makalbo ti kabakiran, kumiddit met ti maaramid nga agas ti medisina. Kinaagpaysona, aggapu iti mulmula ken dadduma pay a nabiag ti kaaduan a paglaokda iti kemikal no agaramidda iti agas. Narigatda nga ipalaka ti presio ti agas ta kumirang metten ti pagalaanda iti paglaokda. Di kadi no bumassit ti suplay iti maysa a banag ket ngumina met ti balorna? #

Comments are closed.