Footer

Taldiap-Napalabas: Dagiti leksion a naadalko iti unibersidad ti biag – 2

Iti Quirino, Ilocos Sur, maysa kadagiti nasulinek nga upland municipality iti maikadua a distrito ti nakaipalladawak. Kas kuna ti superintendente idi mapanko alaen ti appointment papersko, maipanak iti Quirino agsipud ta nabayagen a gumawgawawa ti sukatak nga agpababa. Ngem uray saanna nga imbaga dayta, sidadaanak a mapan iti sadinoman a lugar iti probinsia basta adda la ketdi puestok. Dayta ti kaskenan kaniak. Maikadua, kayatko met ti lumawa ti lubongko. Kadagidi a panawen, diak pay nakaadak iti aniaman nga ili iti kabambantayan, malaksid laeng daydi ipapanmi panagkampo a boy scouts idi agbasbasakami iti sekundaria iti sakaanan ti Tirad Pass.

Iti daydi a tiempo (1967), nagtipon pay laeng a distrito ti Cervantes ken Quirino. Masarakan ti opisina ti superbisor iti Cervantes idinto a head teacher ti nadutokan nga officer in charge iti Quirino.

Ni Anti Angela, sabali pay a kabsat ni Nanang, ti nagboluntario a mangitulod kaniak iti Namitpit a pagisuruak. Diak koma kayat ngem adu ti gargaretko idi sumang-atak. Kas imballakad dagiti kabaddungalak nga agisursuro iti upland towns, ikuyogkon ti abastok para iti sumagmamano a bulan. Nagbalonak ngarud iti tinapa, daing, de lata ken dadduma pay a narigat a madadael a pagbiag.

Narigat ti dalan kadagidi a tiempo. Nakipet ti kabatuan ken daga a dalan a kasla uleg a kimmalipkip iti bakras ti bantay. No matutudo, nagalis ti dalan; no kalgaw, nakataptapok. No palausen ti manarita, diay puraw a badom, agbalinton a kaki no makadanonka iti papanam.

Agsapa idi nagrubbuatkami iti Bitalag. Nupay napakadaannak, diak ninamnama a kastoy ti kasasaad ti agbiahe a mapan iti Quirino. Napunno ti lugan kadagiti kargamento. Iti uneg, agdidippit dagiti pasahero iti agsumbangir a pagtugawan. Adda dagiti nagdalupisak lattan kadagiti sako a naipatnga iti uneg ti lugan. Dagiti dadduma, nagtatakderda iti likudan. Dagiti awan paglugaranna, naggiandan iti ngato.

Idi maammuan ti drayber a damok ti mapan iti Quirino, inkeddengna a siak ti maysa nga agtugaw iti sango. Kaduak ti maysa a baket. Nakaing-ingel ta mannabako.

Kasanon no makaruskos ti lugan, makatapuak pay dagiti adda iti uneg, nakunak iti nakemko kalpasan a naipalawlawko iti uneg dagiti matak. Ngem kasla awan aniamanna kadagiti pasahero ti saan a nasimpa a panagtugawda. Mayat ti estoria dagiti babbaket. Maawatak dagiti dadduma ngem kaadduanna ti urayak la manglapayag ta pulos nga awan ti pakaitarusak iti sasawenda.

Six by six a daan nga Army jeep ti kakaisuna a lugan a mapan iti Quirino. Adda naituding nga aldaw nga isasalogna ken sumang-at met laeng kalpasan a makagatang dagiti pasaherona a negosiante kadagiti groseria ken tagilakoda. Iti Dardarat, Tagudin ti pagurayan dagiti agbiahe. Idi a panawen, nalatak ti Dardarat a pagsardengan a panganan dagiti luglugan. Nataratar ditoy dagiti panganan. Ita, nagpanawanen ti kaadduan kadagidi panganan gapu iti panagadu a kasla uong dagiti restaurant kadagiti nadumaduma a paset ti probinsia.

No agbiaheka nga agpa-Quirino, anusam ti madippit agsipud ta kasla napekpek a sardinas dagiti pasahero. Dagiti dadduma, anusanda payen ti aggian iti tuktok a kakaasi iti pudot wenno makutoran no kellaat nga agtudo agsipud ta no saanda a makalugan iti naituding nga aldaw, agurayda manen iti dua nga aldaw.

Makakettang ti agbiahe agsipud ta kibbakol ti dalan. Urayka la aganikki no maitupa ti kutitmo no mailabsong ti lugan. No masikogka, amangan no aganakka a di oras no maisaltek ti lugan. No agpakarigat a sumang-at ti lugan, alisto ti pannakakonduktor a dumsaag sana ikkan iti kalso ti pilid tapno saan nga agalus-os nga agpababa. Numona ta nakaun-uneg ti kasla nakanganga a ngiwat ti buaya a rangkis.

Nangaldawkami iti Bessang. Nagsiruar dagiti padami a pasahero iti balonna. Kaaduanna ti naglukat lattan iti sardinas wenno nailingta nga itlog sada nagpettak iti kamatis.  Iti daytoy a nakitak, mabainak pay ketdin a mangiruar iti balonmi ken ni Anti a naprito a luppo ti manok, adobo a baboy ken ikan.

Impakbok ti balonmi iti abay dagiti balon dagiti kaduami a nagbiahe tapno pagraranudanmi.

“Ne, pagraranudantayo toy balonmi,” nakuna ni Anti.

Nagkikinnita dagiti kaduami. Ammok lattan a mabainda a gumaw-at iti balonmi.

“Naimas daytoy sardinas,” kinunak ket kimmiddisak saak nangpidut iti dua kailgat a kamatis sako inlabay iti innapuy. “Diyo ammo, daytoy ti paboritok a sida ‘diay Vigan.”

“Ala, mislo, naimbag man ta dika mabain makisango kadakami,” kinuna ti maysa a baket. Idi iyawisko manen a gumaw-atda, magsikiddisdan iti balonmi.

Dayta ti umuna a leksionko iti ipapanko iti Quirino, leksion a saan a mabirokan kadagiti maisursuro iti pagadalan.

Iti unibersidad ti pudno a biag, napateg ti pannakilangenmo iti padam a tao. Iti dayta a pangaldaw, naadalko a no ikkam iti importansia ti maysa a tao, uray kasano ti kinababa ti kinataona, uray ania a lugar ti naggapuanna, subadannaka met iti awan panagikunkuna a panagtalek, kas mapagtalkan a kabsat ken gayyem.#

Comments are closed.