Footer

SALAYSAY: Dika kad’ unay agdandanag! (Maudi a paset)

Adtoy dagiti pagilasanin, kuna dagiti eksperto, nga agsagsagabatayo iti nakaro nga stress:

1.     panagpangato ti presion ti dara ken napardas a panagbitek ti puso;

2. pannakarikna ti kasla panagayus ti dara kadagiti masel wenno piskel, puso ken utek;

3.  panagmaga ti ngiwat;

 

4.  panagling-et;

5.  panagbutbuteng; ken

6.  aburido la unay.

Kuna met ni Dr. Gary Sy, nalatak a doktor dagiti nataengan a nakabase iti Manila, dagitoy dagiti kangrunaan a mangpataud iti stress, aglalo kadagiti nataengan:

1.      nasapa a panagretiro iti trabaho;

2.      panagbuteng iti mabalin a panagsagabada iti sakit a kas iti diabetes, rayuma ken panagkabaw; ken

3.   pannakaburibor gapu iti pannakariknada nga agsalogen ti pigsada.

Imballaag ni Sy a saan  laeng a parasuken ti nalabes a panagpampanunot ti dara ngem pangatuenna pay ti kolesterol.

Simple laeng met ti aramiden tapno malabanan ti nakaro nga stress, kas kuna ni Sy. Pagbalinen laeng a produktibo ti biag. Kayatna a sawen, agkuditkuditka.

Natakuatan iti panagadal a ti panaggarden ket nasamay a pangikkat iti stress. Saan laeng a dayta, pagpakidser pay kadagiti tultulang a mangyadayo kenka iti osteoprosis wenno panagrasi dagitoy.

Positibo a pampanunot, kuna met ni Dr. Arcena. Yikkismo dita panunot a nupay kasano a rikut dagiti dumteng a problema, masapul nga agtultuloy ti biag. Life must go on a kunada!

Ken ni Dr. Mancao, irekomendarna ti nauneg a panaganges. Deep breathing exercise. Pakidditen ngamin ti nakaro nga stress ti oksiheno a kasapulan ti bagi. Kasapulan unay a masupusopan daytoy a panagkurang iti oksiheno sakbay a maatakeka iti puso ken utek.

Makatulong met ‘tay simple a pannakamasahe dagiti piskel a nabambannogan iti nagmalem a panagobra. Mainanaan dagitoy a mangyeg iti nakalaglag-an a rikna.

Saan laeng a pangikkat iti stress ti deep breathing exercise. Nasamay met a pangikkat iti sobra a taba a saanen a kasapulan dagiti agkakangina nga agas, segun ken ni Arsie Baltazar, maysa a fitness trainer. Ngem masapul laeng a surotem ti umno a panaganges. Rumbeng a lumawa ti tian iti ilalang-ab (inhale) ket rummuar iti ngiwat no ibulos (exhale) ti angin.

Ngem no adu ti kuantong (kolitis kadagiti dadduma) iti arubayan, mabalinen daytoy a pangikkat iti stress. Aramiden a tsaa ket isu ti inumen no madlaw nga umatake ti stress. Nabileg pay daytoy kadagiti aggurgurigor ken agpaspasuso nga inna ta segun iti panagsukisok adda ramenna a kaarngi ti marunggay.

Liklikan dagiti mainum nga adda caffeine-na a kas kadagiti tsokolate, kape ken kadagiti agkaiwara nga energy drink.

Ipeksa ti marikrikna. Di bukodan wenno ilemmeng ti emosion. Agpatulong iti talken a gayyem. Makisinnukat iti kapanunotan tapno maluktan ti kinapudno a mangipaay iti pannakabang-ar.

Maaddaan iti prioridad iti biag. Unaen dagiti napateg a kas iti pakaseknan ti pamilia. Bay-am dita dagiti mangyadayo kadagiti patpatgen iti biag.

Biagen iti puso ti kinuna ni San Pablo kadagiti taga-Filipos iti kapitulo 4, bersikulo 8:  “Kamaudiananna, kakabsatko, agpanunotkayo kadagiti banag a naimbag  ken maikari a raemen: dagiti napudno, natakneng, nalinteg, nadalus, napintas ken nadayaw.”

Mangpartuat iti naulimek a ladawan iti panunot. Ipinta iti isip a kasla kampay idi agbarbarangay iti ingget ngayedna a karayan, wenno agpagnapagna iti kadaratan. Dakkel ti maitulong daytoy tapno agkalma ti rikna.

Agbasabasa. Itden daytoy ti talinaay ti rikna malaksid laeng ti ibabaknang ti utek a mangyadayo iti panagkabaw.

Akuen ti biddut. Kaadduan kano ti maburiboran wenno agpulkok no makaaramid iti biddut, segun ken ni Dr. Charlotte Davis Kasl, maysa a sikologo ken autor ti libro a “Finding Joy”. Ta no maminsan met ngamin, kasla nagdakkelanen a krimen ti pannakalipattayo kadagiti dokumento, pannakabuong ti baso, wenno saan a pannakalagip iti natung-edanen a pasken. Normal met laeng ti panagbiddut.

Smile. Wen, umisemka. Di pagarien ti gura iti barukong. Sursuruen ti mamakawan. Makikappiaka iti bagi ken pada a tao. Ulit-uliten a baliksen ti ayat, kappia, namnama, pammati, ragsak ken panagibtur. Nasamay dagitoy, segun iti panagadal, a pangbugaw kadagiti negatibo nga enerhia iti aglawlaw.

Dakkel met ti maitulong ti pananglagip kadagiti nasam-it a naglabas kas kuna ni Anees A. Sheikh, Ph.D ken propesor ti Psychology iti Marquette University ‘diay US . Itayokna ti rikna ket di mapupuotan a naglag-an gayamen ti rikna.

Dumngeg met iti samiweng aglalo dagitay instrumental a parnuay dagiti instrumento a kas iti pluta, arpa, piano ken gitara. Dakkel ti maitulong dagiti nabannayat ken nasam-it a musika.

Makontento. Panunoten koma a sagut ti Dios dagitoy.

Kamaudiananna, agkararag. Awan pay laeng ti kabilgan a panglaban iti stress no di ti panagtalek Kenkuana. Kasaritam sakbay a rumidepka kastanto met laeng no makariingka. Di pagdiretsuan dagiti agur-uray a trabaho.

Saantayo ngarud a paiturayan iti stress!

(Gibusna)

Comments are closed.