Footer

Ti tagnawa dagiti dumadapil (Umuna a paset) Salaysay ni: Danny B. Antalan

Alas onse ti rabii. Nalamiis ti pul-oy ti angin  nga aggapu iti baybay ti Nangalisan, Santa Lucia, Ilocos Sur. Natalna ti aglawlaw malaksid dagiti kuriat nga umariwawa iti asideg ti kabalbalayan. Nailibayen dagiti bumarangay.

Ngem adda dua a parsua a siririing pay iti dayta nga oras, ni Manong Nato Cortez ken ni Manong Ram Domingo.

Makumikom ni Manong Nato nga agisubsubo kadagiti unas iti dadapilan idinto nga iturturong ni Manong Ram ti kuliglig nga agrikrikos iti dadapilan.  Madingpil dagiti unas tapno maala ti bennal a lutuenda a tagapulot.

Agarup alas dos y media ti parbangon idi malpasda a madapil dagiti unas. Inkabilda ti bennal iti baldi a naisaang iti paglutuan.

Idi napasgedan ti paglutuan babaen kadagiti naibilag nga usang, immun-unan a naturog ni Manong Nato. Ni Manong Ram ti nabati a mangsungrod iti paglutuan. Masapul a di agsardeng ti apoyna bayat a nakasaang ti bennal.

Alas otson ti bigat idi masarutsot a simmangpet da Arsenio Pimentel, Florencio Pimentel, Romeo Resomadero, Ariel Angala ken Efren Angala, Herminio Hailar, Arnold Sodico, Bal Pimentel, ken Recto Domingo III.  Kaudian a  simmangpet ni Tang Rufino Cortez, kalakayan iti grupo nga agtawen iti 73.

Iti daytoy a bigat, naituding nga agluto ni Manong Nato ti tagapulot, ket dagitoy  kalugaranna ti tumulong kenkuana.

Aramidenda manen ti kaugalian ni Ilokano a maaw-awagan iti ammoyo.

Idi agburbureken ti bennal, nangkaud ni Arnold iti bassit sana impatedted iti tabo nga adda naggianna a danum. Innalana met laeng nga insigida ti naipatedted, piniritpiritna a pinagtimbukel sana imbansag iti iking ti balde. Nanaltuok ti bennal sa naburak. Kayatna a sawen, mabalinen ti bennal a maaramid a tagapulot wenno balikutsa.

Insigida, insimpa dagiti dumadapil dagiti tallo a dadakkel a sinublan. Tunggal sinublan, uppat a tao ti nangrikos. Adda nagiggem iti pala a para kiwar. Adda met nagiggem iti darusdos a para karos.

Idi naikabil ti nabara a bennal iti sinublan, limmuag nga insigida ket nagpangato.  Ngem sakbay nga agluppias ti bennal maysa kadagiti dumadapil ti nangtudok iti tengnga tapno ageppes. Kiniwarkiwarda a pagbabaawanna.

Iti panagbaaw ti bennal, nalaklakan ti panakaipilotna iti sinublan. Simmublat dagiti nakaiggem iti darusdos ket kinarusda ti naipigket iti sinublan. Kastoy a kastoy ti garaw. Awan sarday—masapul a diretso tapno napintas ti maaramid a tagapulot.

Kalpasan ti nakurang 30 a minutos, ti ngumisit itay nga agburburek a bennal ket nagbalinen a maris balitok a tagapulot.

Daytoy ti tagapulot a naaramid babaen ti inammoyo dagiti taga-Nangalisan. Bimmalitok a nasam-it a produkto a naaramid babaen ti panagkikinnaarruba.

 

AMMOYO

Kadagiti dadduma, awaganda ti ammoyo iti tagnawa. ‘Bayanihan’ met kadagiti Anggalog. Ti ammoyo ket panagtitinnulong iti trabaho dagiti agkakaarruba wenno agkakalugaran a saan nga agur-uray iti bayad wenno tangdan. Boluntario a panagsisinnaray a mangileppas iti maysa a   trabaho uray awan panangdan ti agpatrabaho.

Maysa a tawid a galad a nagsayaat koma a mataginayon.

Manmanon a masarakan daytoy a kaugalian nangruna kadagiti adda iti urban areas wenno siudad. Nupay kasta, naruay pay laeng daytoy a maar-aramid kadagiti away wenno barrio iti Ilokandia.

Masansan nga agiinnamoyo dagiti agkakalugaran no adda matrabaho a pakasapulan iti adu a tattao, kas koma iti pannakabangon ti maysa a balay, wenno adda agkasar wenno natayan iti maysa a barangay. Adda dagiti matudingan a  mangbangon iti sarpaw, sabali dagiti agparti iti baboy, kadawyan a bagi dagiti babbai ti aginnaw kadagiti plato ken lunglongan, ken dadduma pay a trabaho a kasapulan. Boluntario amin dagitoy. Awan ti matangdanan.

Malagipko idi ubingak pay, binagkatda ti kubo ti apongko a Tonying sada inyalis iti sabali a disso. Aduda idi a nangbagkat. Adda natudingan a paraiturong kadagiti lallaki a nangassiw iti balay.

Idi nalpas, nagparti ni apong iti kalding, nangipatakder iti sammigel, ket dagitoy ti nagbalin nga agas ti bannog dagiti kalugaranna a timmulong iti pannakaiyalis ti kubona.

(Adda tuloyna)