Footer

Dagiti Arrabas iti Kabaybayan (Tuloyna)

Sarita ni Romeo L. Licudine

“Intayo agdakar idiay sabangan, ubbing, bareng adda madaklisantayo a para pangngaldaw,” nakuna laengen ni Tata Doro kadagiti agsensennaay a tripulantena. Ayus ti danum daytoy iti maysa a dakkel a waig nga aggapu idiay Barangay Baracbac a lumasat iti katengngaan ti barangay Tampugo a kumamang iti baybay. Ditoy ti masansan a panggulpianda ti madaklisanda nga ikan ta pagaayat dagiti ikan ti agbirok ti makanda iti nalan-ak nga iyula ti waig.

Ngem para pangaldawda laeng ti nadaklisanda ditoy. Adun ti kimmisangan ti madaklisan ditoy. Itudona a ti masansan a panagbongbong ni Mang Berong ti makagapu.

Manen, sumanakumtip ni Tata Doro bayat a guyguyodenda ti daklis nga ipaigid. Ania ti aramidenna tapno maguped ti maikaniwas nga aramid ni Mang Berong? Talaga a numero uno a suweng daytoy a tao! Uray no katiltiliwna, agbongbong manen.

“Ania ket iti kastoy a biagen! Adda agtungtungpal iti nadalus a wagas, adda latta makaitured nga agaramid iti ginagamrud a panagbiag!” nakutim ni Tata Doro dagiti ngumisiten a bibigna.

Imbakalna ti panagkitana iti nalawa a taaw. Naipattopattok dagiti timmakder nga ulep a mangipasimudaag iti asidegen nga iyaay ti tudo ti bulan ti Mayo. Inton dumteng dagiti sumarsaruno a bulan, saandanton a makadaklis ta sumangbayton dagiti bagyo a mangpadawel ti baybay. No saanda a makatapog iti baybay, awan ti makalapanda. Agbisinto manen dagiti tripulantena!

Kaadu koma ti makalapanda kadagitoy a tiempo. Ngem saan met nga agsardeng ti lanitog ti dinamita iti kabaybayan. No kastoy a patinayon iti panagkalap, maibbus la ketdi dagiti ikan nga insagut ti nakaparsuaan. Kaasinto pay dagiti sumarsaruno a henerasion. Agbisindanto.

“Ay biag..,” napasennaay manen ni Tata Doro idi maisang-atda ti daklis ken pinagbibingayanda ti bassit a nadaklisanda.

Sakbayda a nagsisina, impakaammona kadagiti tripulantena a sapaenda ti tumapog iti kabigatanna.

Kasta ti inaramidda. Nariwet pay laeng iti sumuno nga agsapa, nakapataawdan. Dita nga agurayda iti kellaat a panagparang manen ti pangen. Innem dagiti buntar a naibaon idiay taaw nga agwanawan ti pangen.

Iti saan unay a mabayag, nagbukaren ti lawag. Madama simmingisingen ti init iti tuktok ti bantay Tapao.

Nasiputan ni Tata Doro ti panagpayapay dagiti buntar.

“Adda pangen, ubbing! Alistuanyo ti agpuesto. Ala.., gaud…!” uray la a pumanakpak dagiti napuskol a dapanna iti panangikumpasna dagiti sakana iti panaggaudda bayat nga iggemna ti timon. Iti tawenna a lima pulo ket lima, nasikkel pay laeng dagiti simmabunganay a takiagna. Pinmigges ti taray ti biray.

Intinnag a dagus ni Mang Gusting ti murdong ti tali idi nagbuelta ti biray iti igid tapno wayatanda ti sumungad a pangen. Kumanakruod dagiti gaud iti pannakaisakiwalda iti danum.

Uray la a kumapas ti kubuar ti danum iti pamsaakanda nga aggaud. Kasla nagarangkada a makilumba iti maysa a pasalip iti peggesna. Asidegen ti pangen.

“Itinnagyon ti pakawan! Apagisunto a maapput ti ikan!” impukkaw ni Tata Doro a nakapaskad iti iggemna a timon. Medio nagkayang dagiti sakana tapno saan pumaltos iti pannakaiturong ti biray. Nagtungpal dagiti para itinnag ti iket. Sumungaden ti pangen.

Impaturong ni Tata Doro ti biray iti makannawan tapno masupot ti pangen. Inseniasna ti panangguyod dagiti adda iti sang-at ti tali tapno maipaigid ti intinnagda a pakawan ti iket.

Addan ti pangen iti tengnga iti wayat. Pinagtumba a dagus ni Tata Doro ti biray tapno maguyod met a dagus iti bangir a pakawan ti daklis.

Ngem naparupanget ni Tata Doro idi nataldiapanna ti sumungad a bilog. Da Mang Berong ken ni Canor. Kamkamatenda met ti pangen!

Nakitana ti panangsilmut ni Mang Berong iti pabelo ti bongbong sana impalladaw iti nawayatanen a pangen. Gimluong ti napigsa a panagbettek ti dinamita.

Napasarunoan ti pannakadayyeg ti daga. Pimsuak ti uray la a nakangatngato ti danum iti bileg ti dinamita.

Napawingiwing ni Tata Doro iti pannakaitana iti kapuskol ti pangen nga adda iti tengnga iti wayat. Agallo-allon ken umarinsabok ti talabutab ti danum a parnuayan ti pangen.

Naimbag ta pangen ti ballangawan wenno tulingan ti sinikaw ti daklis. Saan nga ikankano dagitoy ti dinamita ta saanda a matay.

“Apuraenyo iti agguyod!” imbilin ni Tata Doro dagiti taona. Dina malapdan ti ragsakna ta iti kamaudiananna, nawayatanda met laeng ti pangen nga inar-arapaapna.

“Kukuatay’ met ita, kakadua!” kinuna ni Tata Doro bayat ti panagkumpas dagiti sakada nga agsekkad iti kadaratan iti panangguyodda iti daklis tapno alisto a maisang-at. Kasta unay ti sarantada nga agguyod. Kasla dida marikna ti bannogda ta naullom iti ragsak ti barukongda iti pannakawayatda ti napuskol a pangen. Kasano ket masiguradodan a maalada ti pangen a winayatanda.

Naisang-aten ti pakawan ti daklis. Awan ti gundaway ti pangen a makaruar pay. Saan nga agmawmaw ti panagrepangna iti tengnga ti wayat.

Napardas iti pannakaitakdang ti daklis ta adut’ napan nakiguyod iti purokda a Becques. Kasta unay ti issiag dagiti tao ni Tata Doro iti pannakaimatangda ti bimsog a bubo ti daklis.

Kabayatanna, nagtalinaed a nakanganga ni Mang Berong a mangbuybuya iti panagkanar ti ikan iti tengnga ti wayat. Dakkel ti immapay nga apalna. Simmikal ti riknana a managimbubukod.

“Sayang..! Kukuak koma amin no saan a winayatan  daytoy diantre a lakay! Addanto aldawmo, Lakay Doro!” impangta ni Mang Berong.

(Maigibusto)