Footer

SARITA: Palasin (Maudi a paset

Ni  Dexter Marin Fabito

 

(Brgy. kagawad iti Brgy. Balingit, Pamplona, Cagayan. Nangab-abaken iti daniw, adda metten naipablaak a sinuratna a daniw iti Tawid, ken subject ti nangabak iti salip a daniwna kadagiti sinurattayo iti Iti Duyog… Daytoy ti kaunaan a saritana. -Ed.)

 

PROBLEMAK a talaga ‘toy ligay ti motorko. Beauty pageant pay ngarud ti mabuya ‘ton rabii idiay ili. Sigurado nga adu ti mapasaheroan. Ngem kasano ita ket agngangabit met a talagan ti ligayko. No tao koma, addan iti ngarab ti tanem. Rabii pay met ngarud. Narigat ti madadaelan iti daldalan!

Pumpunasak ti ling-etko a nagkilaw iti siniliak a kaggo – nga espesialti ni baket ngem diak ammo no apay a dina kayat– torta a tarong ketdi ti binanatanna. Nagkanta ti selponko.

Ni Romaly a kasinsinko ti nagtext. Damdamagenna no agpasadaak ‘ton rabii. Pitoda kano a pasaherok agpapan iti ili ken agawid iti lugarda.

Nalawag a kuarta daytan, Sabas, inkanta ti unegko. Ngem dagus a nagsintunado ti riknak idi malagipko ti pipti-pipti a sasaaden ti maysa kadagiti ligayko.

Tineksbakak ni kasinsin. Imbagak ti diak iruruar ‘ton rabii ta adda sagubanit ti luganko. Wen, sigurado koma daytan a mapasadaak ngem nalaka, aya, no siguraduennak met ti gastos ti karatista nga agtagikua iti Derick Motorcycle Parts and General Merchandise. No adda la koma sabali a paggatangan iti spare parts dagiti lugan, nungka nga idiaykami a traysikelan nga aggatang. Abusado unay.

Aggingginnuyoden ti lawag ken sipnget. Itultulbekkon ti lock ti manibela idi umariangga dagiti tallo nga asomi iti sango. In-lock-ko ti manibela sa pinaginnunak dagiti sakak a nagpasango. Nagbalinak nga umel gapu iti natiliw dagiti matak – ni Manang Isang nga asawa ni Palasin! An’a koma ti umayna ibaga?

“U-umayak man, anakko. Pangngaasim kadi, a, ‘ta motormo. “ kinunana. Agpakpakaasi ti langana.

“Apay, Manang?” inamadko.

“N-Ni manongmo, di metten agsardeng ti panagrebolusion ‘diay tianna.  Madin sa met ti saad diay pinulotanda a kaggo.”

Kaggo? Ket no nagimas ti panagsaadna kaniak, kunak koma ngem nagulimekak lattan.

“Pangngaasim kadi, a, anakko. Pangaasim kadi a ‘ta iluganmo, nakkong, barok.” Agpigpigerger ti timek ni Manang Isang. “Itaraytay’ man idiay ospital.”

Nagpiesta ti unegko. Magangganabna, a!

“Alan, a, nakkongko, bareng di met la agpakaro ni lakay,” kinuyegyegna dagiti takiagko a kunam lan manguyegyeg iti mula a nateng no Sabado Gloria.

“Madi ngarud ‘diay ligayna idiay sango, manang…” pambarko ti kunak ngem talaga met a nakadadanagen nga ibiahe.

“Alan, a, anakko, barok,” agsusukot pay ketdin ti pangawag ti asawa ni Palasin kaniak. “K-kadi, a, anakko. Mayat dayta. Awan ngaminen sabali a lugan ta nagpapailida aminen. Arkilaek lattan iti sangaribu.”

Saan amin ket magatang ti pirak. Mabayadan, aya, ti pannakaistorbok no maplatanak, naglitek iti panunotko. Ngem nagpukaw dayta iti ulok a kasla asuk ta adda simallin a nakaigapuan ti yiisemko. Wen, umannugotak. Saan a gapu iti sangaribu nga arkila no di ket barbareng maplatankamto iti dalan tapno maibayag ti pannakaidanon ni Palasin iti ospital. Giddato a nagpaggaak ti unegko. Makaibalesakon, kojalo!

“Ala, wen, manang,” inyisemko.

Kadua da Manang Isang ken Palasin iti sidecar ni Ridel a buridekda. Adda met iti likudak ni Jonathan a manongen daytoy.

Arigna di pay nagabante ti traysikel, dagdagen a dagdag ni Manang Isang a kunam lan karison ti naglugananna. “Pardasam bassit, a, nakkong,” kunkunana.

No kasano ti panangpapaalistona iti taray ti luganko, ad-adda pay ti panangpaalistok a no mabalin ket marunoten ti goma tapno maplaten. Ngem makaadayokamin ket di met la maplaten. Awan met ngarud ti pamay-ak a dida madlaw tapno marunoten a dagus. Napia koma no iti likud ta iprenok koma a paturay aguyas ti ligay. Narigat met no agin-iisboak sakonto suaten ta makitadak met ken awan pay ketdi ti pangbutiakko.

Adayo metten ti nataraymi. Awanen kabalbalayan. Addaytan a masungadmi ti kamposanto. Dagus a sinalukkobannak ti singpet. Imbabawik ti ayatko a pannakaplat ti luganko. Kasla napasnek a kararag ti mabitay ti intanamitimko. Urayko la nalipatan ti rurodko ken ni Palasin. Diak naaluadan ti nagkari a diakton gurguraen. Nalaka, aya, no maplat nga agpayso di pay ket mabatiakon dita no bilang adda lumabas a pagluganan da Palasin.

Nagrag-o iti uray la ti unegko idi malabsanmin ti kamposanto. Naungaran bassit ti unegko. Adda manen ti sulisog a mangkalkalbit kaniak. Kasla adda mangiyar-arasaas nga idawatko manen a sapay koma ta maplaten ti ligay. Ngem nalagipko ti karik itay. Tinaliawko dagiti adda iti sidecar. Nakasadag ni Palasin a salsallabayen ti kannigid a takiag ni Manang Isang idinto nga ig-iggaman ti kannawanna ti ungto ti nakupin a nagkadua nga ules a naiyabbong iti asawana tapno di ilukais ti angin.

Pinaruarko iti agongko ti atiddog nga angin a mangpadpadagsen iti barukongko sa pinerrengko ti kalsada a taltaluntonenmi.

Nasuerte ni Pangas ta nakadanonkami a di naplat ti ligay. Simmabat ti maysa a nars idi umunegkamin iti ospital. Diak koma tulongan ni Manang Isang a mangsallabay iti asawana ta dina kabaelan a maymaysa ta kullapit ti bagina ngem sinarungkarannak ti asi. Tinulongak ngarud a nangatibay agingga a naipaiddami iti kuartona. Mai-confine kano ni Palasin kas kuna ni Dok Freddie.

“Agyamanak, anakko. No di gapu kenka diak ammon ti napasamak ken manongmo,” kinuna ni Manang Isang. Adda ragsak a nanninawak iti rupana. “Agyamankami iti adu.”

Napaumelak. Awan ammok nga ibaga.

“Alaem pay la toy lima gasut, anakko. Itedkonto  diay kurangna ‘ton makaawidkami.”

“Adu unay dayta, manang.” Diak ammo no apay a kasta metten ti naisungbatko idinto a kasapulak ti kuarta.

“Kurang pay ketdi dayta a, kas subad ti kinaimbagmo.” Impilitna nga impabolsa iti pantalonko.

“Agyamanak ngarud, manang.”

Rummuarak koman iti siledna idi paguniannak ni Palasin. Nakigtotak ta diak ninamnama. Nakapsut ti timekna. “B-barok, agyamanak iti adu. Diak pulos malipatan dagitoy a kinaimbagmo. Daytoy nga inaramidmo ti nanglukat iti pusok tapno rummuar ti kimpet dita a parayag.”

Diak metten napupuotan ti immisem. “Agpaimbagkayo a daras, manong…!”

Iti dalanko nga agawid napampanunotko dagiti pasamak. Kitaem, problemak itay bigat ti pangalaak iti igatangko iti ligay. Itatta, addan. Ni Palasin, sibibiag pay laeng. Kastan sa ti dakes a ruot a kunada. Narigat a matay. Nalabit, tapno maikkan pay iti tiansana nga agbabawi.

Ket nalagipko ti kinuna ti lakay idi: Kasta la ti biag, barok, no ti ligay ket agpaypayapay, panagbalbaliw ti inna isangbay.#