Footer

Akem ti media: panagirakurak iti kinapudno

Komentario ni Melvin Bandonil

 

Ta ania ngamin, aya, ti makunkuna a libel? Ania ti epektona iti panagirakurak iti kinapudno? Apay a saan a maibilang a kaso ti libelo kadagiti sabsabali a nasion ken kaaduan nga estado iti Amerika? Ania ti makuna ti United Nations Human Rights Committee maipapan itoy?

Dagitoy ti sumagmamano a saludsod a nasken a masungbatan. Ta adda mapasamak a ginnuyodan iti nagbaetan ti agirakrakurak (media) maipapan iti asinoman lalo kadagiti nakatugaw iti poder – dagiti dadaulo publiko ken public figures.

Nasken nga irakurak ti media ti kinapudno iti publiko ta daytoy ti akemna iti propesionna ken maiparbeng nga aramid iti trabahona. Saan laeng a dagiti tinagapulotan nga aramid ti ipadamagna no di pay dagiti kas kapait ti apro – dagiti kalokuan ken kadagmelan nga aramid dagiti nakatugaw iti trono; lalo dagiti agpabpabungkong ti bulsada. Ti rigatna, no makuldit ti takem dagitoy a nakatugaw ken madillaw ti implimentasion ti proyektoda, kagurada ti media a nagirakurak. Kas pammalesda, kasuanda ti mediaman iti libel.

Ne, apayen? Kasano a maammuan ti kinapudno no mapengdan met ti panagirakurak?

Itay laeng nabiit, impila ni Senador Jinggoy Estrada ti Senate Bill 83 sadiay Senado tapno koman  ma-decriminalize ti kaso a libel. Umanay kanon ti civil damages iti asino man nga agirakrakurak a limmaksid iti takemna wenno nangabuso iti maiparbeng nga aramid ti propesionna. Napintas nga agpayso ti proponer ni Senador Estrada.

Naruayen dagiti naidatagan iti asunto a libelo. Daytoy ti maysa a mangparparigat iti media iti pagilian. Isu a linagidaw idi ti United Nations Human Rights Committee ti kaso a libelo iti pagilian ket tinubngaren ken saanna nga inayonan agsipud iti kaadda ti freedom of expression. Kas maysa kadagiti signatories wenno nagpirma iti katulagan iti International Covenant in Civil and Political Rights, rumbeng laeng ngarud a mawaswas metten ti kaso a libelo ta gupdenna ti freedom of expression.

No ibasar iti Article 19 ti Covenant: “everyone shall have the right to hold opinions without interference…, shall have the right to freedom of expression… either orally, in writing or in print, in the form of art, or through any other media of his choice… subject to certain restrictions like respect of the rights of others and the protection of national security or of public order and public health or morals.”

Dakkel a lapped iti panagirakurak ti kinapudno ti libelo.

No ibasar iti Article 335 iti Republic Act Number 3815 wenno ti revised Penal Code, ti pannusa ti naakusaran iti libelo ken mamulta iti P6,000 ken makulong iti agingga iti innem a tawen ken maysa nga aldaw. Nadagsen unay daytoy a kalak-aman ti agirakurak iti kinapudno. Dayta innem a tawen a pannakaibalud ket kaipapanna ti innem a tawen a pannakatay gapu ta saanen a maakem ti aramid a mangibunannag iti kinapudno.  Maibilang ti kaso a libelo a kas busal wenno panangapput iti ngiwat ti media tapno saanen nga agtimek.

Apay a madusa dagiti agirakurak iti kinapudno?

Gapu iti kinaadda ti asunto a libelo, nagpuniponan metten ti pagilian dagiti  kurap nga opisial. Daytoy ti rason a saan a maputedputed ti puseg ti kurapsion ket saanto a makapanaw ti pagilian iti nauneg a gayunggayong a nakaitebbaganna. Gapu iti kurapsion a saan a mairakurak, ti pagilian ket saanto a makabangon – a tumakder ken magna nga agturong iti sumingsingising nga init. Gapu iti kurapsion a di madildillaw, agnanayonto latta a napanglaw ni napanglaw ket bumakbaknang ti nabaknang gapu iti unjust distribution of wealth.

Adda met dagiti pagilian a saanda nga ibilang nga asunto ti libelo – sangapuloda amin. Sabali pay ti sangapulo ket uppat a mangidurduron itan a made-criminalize ti libelo. Sadiay United States, tallopulo ket tallo nga estado iti awanan iti asunto a libelo. Adudan.

No maaramid dagiti dadduma a pagilian dayta ken iti US, apay ketdin a ditay met maaramid? Nasken nga aglawag ti kinapudno ta isu ti tulbek iti nakananama nga asenso.#