Footer

EDITORIAL: Ti ingpen a rumbeng a matungpal

Kumuldit ti waragawag itay nabiit ni Presidente Benigno Simeon Aquino III nga inton umay a tawen posible nga agbalin ti pagilian nga exporter ti bagas. Maysa nga obdiektibo nga ingpen a rumbeng la unay a magun-od.  Maysa a positibo nga ingpen tapno maragpat ti pannakawayawaya iti nakaitublakan a kinarigat. Ken kangrunaanna amin itoy, pannakaited manen ti importansia iti agrikultura.

Ti pagilian ket maysa nga agrikultural. Nagadun a programa ti gobierno a katukad ti FSPP kadagiti naglabas nga administrasion. Adda latta tumaud a programa a katukadna kada administrasion. Ngem saan latta a nalapdan ti panagkurang ti bagas iti napalabas a tallo a dekada.

Idi dekada ’90, nagsagaba ti pagilian iti nakaro a tikag. Iti sumaruno a dekada, ti pundo dagiti programa ti agrikultura ket ‘tinikag’ dagiti nalaing a mangballaibo kadagiti mannalon – ti nailatang a pundo para iti abono ket ‘naiyabono’ kadagiti saan a pulos mapitpitakan a dakulap ken dapan. Nagangayanna, lalo pay a timmarnaw ti maris ti band aid solution. Immadu ti importasion ti bagas ta ad-adda a napaboran dagiti manangallilaw.

Idi dekada ’80, aglaklako pay laeng ti pagilian iti bagas iti internasional a merkado. Abunaw ti suplay ta saan a nabaybay-an dagiti mannalon. Ngem idi 1985, nagimporten ti pagilian iti 538,000 a tonelada ti bagas.

Adda ditoy pagilian ti International Rice Research Institute a mangad-adal no kasano a paaduen ti apit. Adda ditoy dagiti nadumaduma a dadakkel nga agri-business farm a mangpaadu ti maapit a pagay, nateng ken prutas. Saan a pagduaduaan ti ekspertismo dagitoy isu nga adu a ganggannaet ti immay nagadal iti agrikultura ditoy pagilian.  Kinapudnona, ti Filipinas ti maikawalo a pagilian nga agpataud iti bagas. Ngem iti laksid itoy, isu met ti numero uno nga ag-import iti bagas sipud pay idi 2010.

Posible a matun-oyan ti supisiente a taraon no la ket mabantayan a nalaing dagiti kurimed a panunot nga awan sabali a gagemda no di ti bukodda a pagimbagan. Iti kallabes, saan nga inikkan dagiti nakatugaw iti importansia ti sapasap no di ket inikkanda iti waya nga agdakiwas dagiti sumagmamano a persona a nagpabungkong kadagiti bulsada.

Nupay adda dagiti programa a mangpukaw iti kinakurang ti bagas, nasken nga agtignay dagiti mannalon a mangsalaknib iti agrikultura. Nasken a makitinnulong kadagiti programa a mangpaadu iti apit kabayatan ti panagmata-panagsiputna kadagiti kunniber a mapaspasamak. Nasken nga agbalin a bihilante. Rumbeng laeng a mapasubli ti sigud a takder ti agrikultura. Rumbeng laeng nga agtinnulong dagiti mannalon ken ti gobierno.#