Footer

Ti duogan a lakay a nalapad ti payakna

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

 

   Maysa kadagiti kapipintasan a sarita para kadagiti ubbing ti sinurat ni Gabriel Garcia Marquez, 1982 Nobel Prize in Literature, a napauluan iti “A Very Old Man With Enormous Wings” a nabasak idi 2003 iti dakkel ken napuskol a libro a “100 Fiction” nga inedit ni James Pickering ken impablaak ti University of Houston. Maysa daytoy kadagiti iduldulinko a libro a pakabasaan kadagiti koleksion dagiti kapipintasan a sarita dagiti nalatak ken am-ammo a mannurat iti sangalubongan. Tagipintasek unay ti sarita – saan laeng a para ubbing no di ket amin.

Adda ngamin kaipapanan iti biag ti sarita. Adda met kaipapanan daytoy iti biag ti mannurat.

Naisangsangayan ta saan laeng a naisalsalumina ti estilo no di pay kuldingenna ti rikna ti asinoman nangruna ni Kristiano. Nasurat iti nagbaetan ti realidad ken bunga ti panunot. (Basaen ti napalabas nga isyo maipapan iti “Magic wenno Magical Realism” daytoy a kolum, kas kanayonan a detalye.) Nasurat iti  nagbaetan iti realistic ken unrealistic.

Segun iti damag,  agsagsagaba ni Gabo – palayaw ni Gabriel Garcia Marquez – iti senile dementia. Adda tiempo a temporario a pannakapukaw ti memoriana, adda met dagiti gundaway a saan. Sakit a saan nga ammo ti gapuna. Sakit dagiti nataengan. Ketdi, kinontra daytoy ni Jaime Abello, director ti New Journalism Foundation a binuangay a mismo toy mannurat.

Ad-adda a naglatak ni Gabo kadagiti nobelana a “Memories of My Melancholy Whore,” ti nobelana idi  2004, “Love in the Time of Cholera” ken ti “No One Writes to the Colonel.” Ngem kalatakan amin ti nobelana a “One Hundred Years of Solitude” a naipatarus pay iti tallopulo ket lima a lengguahe ken iti agdama, addan iti digital edition. Sabali ti impelikulada a nobelana a napauluan iti “Of Love and Other Demons.”

Nagsakit iti lymphatic cancer idi 1999 a dandanina nakatayan. Ngem  saan a lapped dayta sakitna a kanser tapno masuratna pay ti nobelana a “Memories of My Melancholy Whore.” (Basaen ti kallabes nga isyo daytoy a kolum a nangtratarantayo maipapan kadaytoy a nobelana.)

Iti saritana nga “A Very Old Man With Enormous Wings”, kunaenmi a kumanunong met daytoy a banag iti kasasaadna. Kayariganna ti anghel – anghel iti literatura nga addaan iti dakkel ken nalapad a payak.

Nagduduma nga interpretasion a kas iti sarita. Natnag iti daga – kunaenta laengen nga immay iti daga a kas anghel – sa met la nagsubli sadi langit.

Amin a tao ket addaan iti payak – payak ti biag. Payak ti kinaasino. Payak ti kinatao. Payak a kas dutdot ti anghel wenno kas iti dakkel ken nalapad a payak ti panniki.

Depende iti tao ti payak nga adda kenkuana. Ta ti mismo a tao ti mangaramid iti payakna kabayatan ti panagbiagna. Agaramid iti payak a kas iti payak ti anghel wenno payak ti panniki.

Dakkel ken nalapad kas iti payak ti anghel ti payak ni Gabo. Nalapad ti payakna iti linapogan ti literatura.

Amin a tao, umay ditoy lubong a kas maysa a tumatayab. Kabayatan ti kaaddana ditoy lubong, aramidenna metten ti payakna babaen kadagiti aramidna.

No aniaman a payak ti inaramidna isu dayta ti aramatna a rummuar iti daytoy a lubong.

Ngem kas iti tuodan a kapanunotan, no timmayok iti iruruarna iti daytoy a lubong, ammo lattan no sadino ti papanan wenno pagturonganna. No nagkayabkab daytoy a nagsuek nga agpababa, ammo lattan ti kaitutopanna a direksion.

Segun iti amin nga inaramidna.

Ti duogan a lakay a nalapad ti payakna – payak ti anghel? Maysa kadagita ni Gabo!#

Comments are closed.