Footer

Panagraira ti paltog, apay a di makontrol?

Ni Salvador A. Espejo

(Maikadua a paset)

 

Dakkel a peggad ti panagraira dagiti paltog, nangruna unay dagiti high-powered firearms iti ima dagiti saan a rumbeng nga agikut kadagitoy.

Iti Estados Unidos, adun dagiti pammapatay a naiwayat babaen ti paltog.

Dakamatentayo ditoy ti pannakapapatay daydi Presidente John F. Kennedy  bayat ti motorcade ti luganna iti Texas. Ni Lee harvey Oswald ti kuna dagiti polis a nangpapatay ken ni Kennedy.

Uray ni Oswald ket nagudas babaen ti paltog. Pinaltogan ni Jack Ruby ni Oswald nga escort idi dagiti polis. Pinaltogan met dagiti polis ni Ruby a nakagudasan daytoy.

Napaltogan met a puon ti ipapatayna ni Robert Kennedy, kabsat ni JFK sumagmamano a kanito kalpasan ti panangabakna iti primary election para iti kina-presidente.

Maipalagip pay ti pannakapapatay babaen ti paltog ni Martin Luther King, maysa a black human rights advocate.

Idi laeng napan a tawen, napanggep ti biag ni Representative Gabrielle Giffords a nakatayan ti innem a tattao bayat ti miting politikal sadiay Arizona. Maysa nga agnagan Jared Loughner ti nangisayangkat iti pammaltog.

Ditoy pagiliantayo, adun dagiti naireport a nakaam-ames a pagteng a nakaaramatan ti paltog.

Kasano a malipatan ti panangpaltog ni Claudio Teehangkee, Jr. iti nakasubangna gapu laeng trapiko? Nagbalin ti pasamak a nabara nga isyo agsipud ta amana ti maysa a Chief Justice ti Supreme Court a kanagnaganna pay.

Wenno iti umasping a pasamak a nakainbolbaran ni Rolando Go? Nabayag a naglemmeng ni Go sakbay a natiliw ken naikursong iti pagbaludan tapno ikarona ti inaramidna.

Itay nabiit, nagbalin manen a kontrobersial ni Go agsipud iti mapapati a pannakakidnapna iti uneg ti pagbaludan. Adu ti saan a mamati a nakidnap daytoy no di ket naglibas. Madama ti inbestigasion no nakidnap wenno naglibas ni Go iti pagbaludan.

Itay nabiit, napasamak ditoy Vigan City ti nakaal-alingget a pasamak iti umuna a gundaway iti pakasaritaan daytoy naulimek ken dumurdur-as a siudad: ti pannakamasaker ti lima a pamilia babaen ti paltog nga insayangkat a mismo ti ulo ti pamilia.

Agingga ita, awan pay ti ania a nagdur-asan ti kaso a masaker iti Maguindanao a kangrunaan nga akusado dagiti Ampatuan.

Maipalagip a mapan koma ipila ti asawa ni Mangandadatu ken dagiti matalek a lider ken pasurotna ti kandidaturana para gobernador idi sinaed ida dagiti pasurot ni Ampatuan ket pinapatayda ti komboy a pakairamanan dagiti kameng ti media sada inkali dagitoy tapno mailemmeng ti krimen nga inaramidda.

Ngem kastay kunadan, awan ti palimed a dinto maibutaktak ket naibuang daytoy a kinaranggas a nagtungpal iti  pannakaikursong iti pagbaludan dagiti dadaulo nga Ampatuan bayat ti pannakadengngeg dagiti kasoda.

Dagitoy sumagmamano a dinakamatmi a dadakkel a pasamak a nakakeltayan dagiti biag babaen ti paltog ti mangpaneknek nga adu dagiti armas iti ikut dagiti tattao a saan a rumbeng nga agiggem kadagitoy agsipud ta saanda a responsable a tattao ken dida agpangadua a mangaramat kadagitoy nga armas tapno maisaknapda ti pammutbuteng, panangriribuk ken panagpapatay tapno mataginayonda ti bileg ken kinaturayda.

Kaapiringna daytoy ti agdadata a kinapudno a nalaka ti maaddaan iti paltog, uray iti nalimed ken illegal a wagas!

Iti Estados Unidos, nalaka laeng ti gumatang iti paltog. Background check laeng ti kadawyan a kasapulan. Kadagiti dadduma nga aglaklako, umdasen a maysaka a US citizen.

Kas ken ni Holmes, dua a paltog ti inaramatna iti insayangkatna a panagpapatay bayat ti premier ti “The Dark Knight Rises”: maysa a shotgun ken maysa a military-style assault rifle. Mapapati a ginatangna laeng dagitoy iti maysa a paglakuan ken saan a nainget ti naiwayat a background check maipapan kenkuana sakbay a nailako dagiti paltog kenkuana.

Kinapudnona, maysa a pakaup-upayan dagiti umili ti Estados Unidos ken ni Presidente Obama ti saan a nalawag a pagtaktakderanna mainaig iti panangkontrol iti armas iti baet ti bumarbara nga isyo a bumilbileg ti drug cartel iti Mexico ken ad-adda a limmawa ken dimmakkel dagiti gamatna iti US. Alegasion dagiti otoridad a nagtaud iti US dagiti paltog a nagbalin nga armas dagiti drug cartel iti panangisaknapda kadagiti pammapatay ken pammutbuteng kadagiti tumakder a lapped iti nasayud nga operasion ti illegal a negosioda.

Madakamat ditoy a sinuplayan ti gobierno ti Estados Unidos ti militar ti Mexico para iti pannakirupakda iti drug smuggling. Sinuplayan idi ti Clinton administration ti Mexico iti aganay $6 billion ti pategda nga armas, balbala, night vision, granada ken panagsanay dagiti soldado ti nasao a pagilian.

Yan ti rigatna, adu dagiti soldado ti napasurot dagiti drug cartels ket insurotda dagitoy nga armasda.

Ngem segun iti Bureau of Alcohol, Tobacco and Firearms (ATF), saan nga iti US ti nagtaudan ti kaaduan kadagiti agraraira a paltog iti Mexico no di adu ti naggapu iti China, South America, ken Russia.

Maysa nga eksperto iti advanced law-enforcement training ti nagkuna a posible nga adda dagiti naipuslit nga armas a partuat ti USA ngem ad-adu dagiti umasping a paltog a partuat a naipuslit wenno nagatang manipud kadagiti sabali a pagilian.

(Adda tuloyna)