Footer

Ti Musa

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

 

Maysa a misterio iti biag ti panagbalin a piksionista. Awagak a misterio daytoy a banag. Misterio a mangiladawan wenno iladawanna (reflects) ti kabibibiag ti tao no di man iduplikarna ti maysa a pagteng; posible a kopiaen, tuladen, balbaliwan, pagbasaran ken dadduma pay; iti ababa a pannao, no saan a mangipaay iti impluensia, ti piksionista ti naimpluensiaan. Piktionista wenno mannurat kadagiti fiction.

Kasta laeng met ti inalat ti ‘napeklan’ a piksionista. Iti aramid, kunaen a dedikado wenno iti sabali pay a panangiladawan, nakaituonan ti imatangna ti panagsurat.

Dagiti dadduma a mabigbig a piksionista ti nagkuna a simmakay ti ‘musa’ iti maysa nga indibidual wenno persona nga isu dayta ti mangit-ited-mangipapaay iti kapanunotan nga isuratna. Ta saan kano a mismo a ti piksionista ti nagtaudan dagiti isursuratna no di ket adda iti mannakabalin a nagtaudan (source) dagitoy. Maysa laeng nga instrumento ti tao nga agaramid iti pakairanudan met la ti tao.

Iti literatura, awaganda man daytoy a mannakabalin iti musa. Mannakabalin ta guyugoyenna ti asinoman a sumrek iti daytoy a lubong ti arte.

Ta no awan kenka ti musa uray man la no ti pay-od wenno ali iti panunot, nungka a makasuratka iti piksion a nabaludbod ken narimat. Dayta ti kuna dagiti bangolan a piksionista. Saan nga umanay ti essem nga agbalin a piksionista no di met umay kenka dayta a musa. Sumakay iti kinatao nga isu iti mangited iti taudan dagiti isurat.

Ania ngarud ti aramiden tapno agbalin a napeklan a piksionista? Umuna nga ay-aywen ti musa. Saan nga ibbatan no daytoy ket nagintaren iti muging.

Dakkel ti impluensia ti musa iti piksionista. (Piksionista a, agsaoak iti piksion ta daytoy la ngarud ti kangrunaan a linaon ti bituka  no di man kinarakaran daytoy a kolum, he-he!) Ta no awan dayta a musa iti rabaw ti muging ti asinoman, marigatan a mangputar iti duplikado wenno pagtuladan a tugot iti biag. Makaaramid ngem saan a makapnek.

Adda musa ti literatura nga umasibay no di man agtaeng iti katatao ti maysa a piksionista. Masapul nga annadan ti asinoman a maibbatan, maiwagat, panawan ti musa iti tuktokna, ta no mapasamak dayta a banag, mapukawna metten ti talugading.

Mangipaneknek a misterio ti biag ta nakakonektar dayta mannakabalin a musa. Misterio ta kasingin ti lubong. Ket sadino koma pay nagtaudan ti pannakabalin ti mannakabalin a musa no di ti Mannakabalin?

Dagiti dadduma, nangnangegko, nabasbasa, wenno naalimadamad a kapanunotan a maysa met a ‘misterio a sakit’ ti kinamannurat. Ngem opinion dayta dagiti dadduma. Marespetar dayta a kapanunotanda; ta bukodda a kapanunotan dayta—aramiden dayta a banag a kas maitutop laeng nga aramid—ti mangrespeto iti kapanunotan ti sabali sakbay a magun-odmo ti respeto ti sabali. Dayta laeng met, di kadi? (Bareng no dayta met ti magun-od ti intay lablabiden, he-he!)

Kunada pay, maysa kano a sakit wenno ibilang a sagubanit ti tao ti kinapiksionista. Ngem no sakit man bilang, apay ngarud nga adu met ti agessem itoy? Adu met ti kayatna nga agbalin a naan-anay a piksionista? Misterio a talaga. Ay, daytoy ngarud a sakit ti pakairanudan ti tao imbes a pakaidageman.

No adda kenka ti musa saanmo a pakadanagan no sadino ti pangalaan kadagiti suraten ta sumangpetda lattan iti panunot.

Kinuna iti naminsan ni nalatak unay nga Agatha Christie, ti piksionista a ‘Ti Reyna Dagiti Krimen’: “Plots come to me at such odd moments, when I am walking along the street, or examining a hat shop… suddenly a splendid idea comes into my head.”

No adda kenka ti musa, kellaat latta a sumrek iti panunotmo a dayta a banag ti suraten. Isu ngarud nga ibunannag dagiti dadduma ti kinaadda ti bassit a kuaderno a pangikur-itan dayta nga idea ta nasaysayaat nga ikur-it iti papel wenno iti electronics (ta manmano metten nga agusar ti dadduma iti papel, a kas kadatao, a di makasurat, usaren lattan ti desktop wenno laptop a pangikur-itan kadagiti sumangpet nga idea) ta dinto ket malipatan. Ta dumteng ket dumteng latta met ni lipat a kas mannanakaw iti kaltaang ti rabii a mangipanaw dayta a kapanunotan. Anian!

Uray daytoy a banag maitugotan latta ti dangadang ti Lawag ken Sipnget. Pinarsua ti Dios ti tao iti lubong. Idi nagrebelde ti nasukir  nga anghel natnag wenno naipuruak iti daga; wenno kas iti mabasa kadagiti dadduma a babasaen, naibelleng iti daga.

Awan iti lubong dagiti balitok a bantay, balitok a karayan, balitok a kaykayo ken dadduma pay a kinabaknang ngem adu dagiti kankansion ken dandaniw a mangitunda  iti kinatalinaay. Ti musa ket maysa kadagiti naindaklan a dayag ti Dios a Mannakabalin amin.#