Footer

Panagraira ti paltog, apay a di makontrol?

Ni Salvador A. Espejo

(Maudi a paset)

 

Annugoten man wenno saan dagiti agtuturay wenno ti kapolisan ngem umad-adu ken umat-atiddog ti listaan dagiti pammapatay babaen ti paltog. Inaldaw a laonen dagiti pagiwarnak ti pannakapaltog ti maysa nga umili gapu laeng iti dida panagkinnaawatan iti nangpaltog kenkuana a kadawyan a napasamak iti maysa nga inuman, iti sugalan, iti uneg ti pagtaengan, wenno iti kalsada.

Itay laeng nabiit, kangrunaan a linaon dagiti warnakan ti mapapati a pannakakidnap  ti maysa a balud iti uneg a mismo ti pagbaludan.

Iti sabali a bangir, kuna ti partido ti biktima a naglibas ti nasao a balud.

Dakkel nga eskandalo ti pinarnuay ti nasao a damag agsipud ta nasentensiaan daytoy a tao gapu iti panangpapatayna iti nakasubangna nga inhiniero gapu laeng iti trapiko.

Itay kanikadua a bulan, maysa a nakaam-ames a pasamak ti namagkintayeg kadagiti agindeg iti Vigan City. Idi Agosto 27 daytoy a tawen, ginudas ti maysa a negosiante ti pamiliana ken ti bukodna a bagi babaen ti paltog. Daytoy ti umuna a gundaway a mapasamak ti kastoy iti daytoy natalna ken napnuan pakasaritaan a siudad.

Saantayon a dakamaten ditoy no ania ti naun-uneg a ramut ti masaker. Ngem limtuad iti panagimbestiga dagiti polis a sakbay ti pammapatay, gimmatang ti suspek iti paltogna. Saan a naibaga no sadino ti nanggatanganna iti nasao a paltog ken siasino ti nangalaanna. Ngem ti saludsod: adda kadi nalimed a paglakuan kadagiti kolorum a paltog wenno illegal a pagaramidan iti paltog ditoy siudad wenno kadagiti kabangibangna nga ili wenno probinsia?

Madakamat ditoy nga idi sakbay ti martial law, adda dagiti agparpartuat iti paltik ditoy probinsia. Napulido dagiti partuat ditoy, mabalin a maikumpara kadagiti partuat dagiti dadakkel a kumpania ti paltog iti sabali a pagilian.

Kinapudnona, adda pay daydi panawen a kayat dagiti agilinlinteg a pagbalinen a cottage industry ti panagaramid iti paltog iti probinsia tapno agbalin a legal ti pannakapartuatda. Ngem saan a nagdur-as daytoy a gannuat.

Saan a mailibak nga adu dagiti agraira a paltog, saan laeng ditoy probinsia no di pay kadagiti nadumaduma a paset ti pagilian nangnangruna iti Mindanao iti baet ti nainget a kampania ti gobierno ken kapolisan maikontra iti  panagikut iti illegal nga armas.

Annugoten man wenno saan dagiti agtuturaytayo ngem agparparang a di makagudil ti kapolisan iti daytoy a kampaniana.

Nakadidillaw unay ti panagraira dagiti paltog nangruna iti tiempo ti eleksion ket iti makadakes, kaadduanna nga addada iti ima dagiti saan a rumbeng nga agikut kadagitoy kas kadagiti paspasurot wenno bataan dagiti politiko a di agpangadua a mangaramat  kadagitoy tapno laeng mapabileg ti ramut ken bileg ti apoda iti probinsia wenno ilida.

Iti ima dagiti pasurot, badigard, ken goons dagiti politiko, maaramat dagitoy a paltog a pangbutbuteng, pangriribuk, pangpapatay kadagiti kasupadida iti politika, ken kadagiti makitada nga agbalin a lapped iti pannakataginayon iti bileg ken turayda.

Ditoy Ilocos Sur, idi tiempo ti saka-saka, alas singko pay laeng iti malem, umaponen dagiti agindeg, masigkatanen dagiti tawa agsipud iti panagraira iti aliaw ken buteng a pinataud dagiti agwalangwalang a nagtagiarmas a tattao.

Tunggal eleksion, ti probinsia idi ti maysa kadagiti kapudotan iti intero a pagilian gapu kadagiti agsasaganad a pammapatay, panagtambang, ken dadduma pay a kinadamsak.

Nupay tunggal eleksion a maigannuat ti peace covenant wenno dialogue iti nagbaetan dagiti politiko, ngem di agbayag, maspak manen gapu iti panaglabsing ti maysa a partido iti patangan.

Ti urnos ken talna ti kadakkelan a problema ni Gov. Luis “Chavit” Singson idi nagtugaw nga ama ti probinsia.

Maibilang ngarud a maysa kadagiti kangrunaan a nagapuananna ti pannakaisubli ti urnos ken talna iti Ilocos Sur.

Iti Maguindanao, napagtalinaed dagiti Ampatuan ti bilegda iti politika  gapu kadagiti naarmasan a pasurotda.

Ti makadakes, nagbalin  dagiti Ampatuan a nabileg unay ket saanda a nagaripapa a nangisayangkat iti nadamsak a masaker a nakairamanan dagiti pamilia ti kasupadida iti politika no di pay dagiti kameng ti media.

Saan a mailibak ti kaadda ti dakkel nga armoria dagiti armas dagitoy a politiko nga inaramatda a pinangbekkel iti karabukob dagiti umili tunggal eleksion. Napatalgedan dagitoy dagiti nakali dagiti soldado nga armas ken balbala a nailemmeng kadagiti nadumaduma a paset iti teritorio dagiti Ampatuan.

Napampanuynoyan dagitoy a politiko ta tunggal eleksion iti napalabas, saan a malibak a kasla didiosen dagitoy nga asitgan dagiti kandidato iti nasional a posision, agsipud ta masigurado a maited dagitoy dagiti kalikagumanda a butos a makatulong iti dakkel iti pannakaruarda iti eleksion, uray no magun-od dagitoy babaen ti saan a nadalus a pamuspusan.

Ditoy laeng Pilipinas ti pakapasamakan ti resulta ti panagbubutos dagiti para senador a naibbong amin dagiti kandidato iti oposision idi 2007.

Kinapudnona, sumagmamano dagiti addang ti inyussuat ti gobierno tapno magun-od ti kappia, natalna nga eleksion, ken urnos ken talna.

Maisayangkat dagiti peace covenant, dagiti peace talks, dialogo iti nagbaetan dagiti agsumbangir a kampo dagiti politiko wenno partido wenno grupo ken karamanan pay ti pannakaisurender dagiti paltog.  Ngem kapaliiwan a saan a permanente nga epektibo dagitoy a solusion no di apagbiit laeng ta iti uray kabassitan laeng a panaglabsing ti maysa, agtungpal iti pannakapekka ti kappia, urnos ken talna ken kinatalingenngen ti pagilian.

Naing-inget a panangkontrol iti paltog ti kasamayan a panglapped dagiti pammapatay ditoy pagilian, kas kuna ti maysa nga otoridad.

Ngem kasapulan ditoy ti political will ti gobierno ken ti kapolisan a mangipakat iti daytoy.#

Comments are closed.