Footer

Pagpannakkel ti Asia ni “Nalabaga a Bukakaw”

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

 

Mo Yan…! Mo Yan…! Yan mo?

Nalabit, wen, addan nga umis-isem ken agpakpakuyegyeg iti alimpatok ti lubong ni Mo Yan—lalo iti lubong ti literatura. Ta isu ti napili a 2012 Nobel Prize in literature, ti kaunaan a Chinese national a nangabak iti kangatuan a pammadayaw iti literatura. Nupay addan immuna a Tsino a nangabak itoy idi 2000, ni Gao Xingjian, maysa isuna a French citizen ta nakaala iti citizenship-na iti panagnaednan sadiay; ket  saan unay a naragsakan ti Tsina iti dayta a panangabakna.

Ngem patneng a Tsinoni Mo Yan. Kadagiti sinursuratna ket inladawanna ti naglaok a realism ken uncanny (realismo ken karkarna)—ti napudpudno a biag ken ti hallucination. Naglaok nga illusion ken realismo. Hallucinatory realism ti pangawagda iti kastoy nga estilo. Daytoy ti dana wenno estilo dagiti sinursuratna. Daytoy ti estilona.

Umarngi iti magic wenno magical realism ni Gabriel Garcia Marquez a resipiente ti Nobel Prize in literature idi 1982. (Basaen dagiti napalpalabas nga isyo daytoy a kolum a nangtratar ken ni Gabo Marquez ken ti magical realism.) Ken uray dagiti sinursurat  ni William Faulkner.

Kas kadagiti dadduma a nangab-abak itoy prestihioso a pammadayaw iti literatura, maysa a pen name ni Mo Yan—pen name ni Guan Moye. Ngem gapu ta dayta metten ti inus-usarna a nagan iti literatura ken nakabigbiganna iti nagan ti literatura, nalatlataken ni Mo Yan ngem ni Guan Moye. Maysa pay a mangipaneknek nga uray dagiti pen name ket aglatak met wenno nalatlatak pay ngem ti pudno a nagan ti autor. (Basaen ti napalabas nga isyo daytoy a kolum a nangtratar iti pen name.)

Mangipaneknek a saan a paudi ni Asiano uray iti literatura a dinominaran ti lumaud.

Ti hallucinatory realism a nalaokan iti sarsarita (folk tales), historia ken kontemporario a kabibiag iti China dagiti sinursurat ni Mo Yan.

“Dagiti sinursuratko ket Chinese literature a paset metten iti world literature,” kinuna ti agedad iti limapulo ket pito a mannurat—ni Nalabaga a Bukakaw.

Apay a “Nalabaga a Bukakaw” ni Mo Yan?  Saan a maigapu ta taga-China ken maysa a komunista. Ti nalabaga ket simbolo ken maris ti komunista. Ti nalabaga a simbolo ti nadara a dangadang. Saan a daytoy ti kayatko a sawen. Saan a daytoy ti nagtaudan ti panangawagtayo ken ni Mo Yan iti nalabaga a bukakaw no di ket iti kalatakan a nobelana, ti “Red Sorghum” a nangtrataranna iti kinarigat ti panagbiag dagiti mannalon -dagiti nalabaga a bukakaw –  kadagiti umuna a tawtawen ti komunismo. Adda daydiay sense of history itoy a nobelana. Nalatak unay daytoy a nobelana iti lumaud ken ad-adda pay a nangitayok iti naganna iti literatura. Naipelikula pay ketdi daytoy a nobelana. Ti maysa pay a librona a makaited iti libbi ken isem ket ti “Shifu: You’ll Do Anything For A Laugh” a nangipakitaanna iti aramid ken kabibiag dagiti trabahador iti komunista a Tsina, nga uray iti panawen ti kinarigat ket saan a mapukaw ti katawa—nga aramidem amin a kabaelam tapno lumtaw ni katkatawa—nga isu ti kasamayan a medisina. Pudno la unay met daytoy, agrigrigatka la ngaruden, dimo pay la ammo ti umisem ken aggarakgak, ay maungkelka a dagus!

Nupay naasideg iti rehimen a komunismo, adda latta met dagiti sinursuratna a saan nga umayon iti baddek ti gimong a paggargarawanna. Isu nga adda makuna dagiti nalatak a mannurat a Tsino a pro-democracy a kas kada Liu Xiabao ti Chinese dissident a nangabak met iti 2010 Nobel Peace Prize, ni nalatak nga Ai Weiwei, ni mannaniw a Zhu Yufu ken dadduma pay a disidente a mannurat iti China. (Basaen iti napalpalabas nga isyo daytoy a kolum  a nangtratar itoy a topiko.)

Ngem adda met dagiti sinursuratna a nangiladawan iti saan a makatao, a kas iti “one child policy” ti Tsina, a nangtrataranna iti saan a makatao nga aramid dagiti local nga opisial a mangipapipilit iti puersaan nga abortion ken sterilization kadagiti umili sadiay.

“Because a writer lives within society, the life that he describes includes politics and a wide variety of social problems,” kinuna ni Mo Yan kadagiti reporters iti video clip a naiposte iti website ti Da Zhong Daily, ti pagiwarnak iti probinsiana a Shandong.

Ti makunami, saan a ti klase ti gimong a pagnaedan ti importante a mamaggunay ken creativity ni piksionista no di ket no kasano nga iladawan ti gimong a pagnanaedanna ti panawenna ket iparangna daytoy saan laeng nga iti lugarna no di ket iti sibubukel a lubong.#

Comments are closed.