Footer

Josephine Bracken, ti babai nga inkasar ni Dr. Jose Rizal

Salaysay ni Tatang Lakay

 

Malaksid ken ni Leonor Rivera, adda pay sabali a babai nga impatpateg unay ni Dr. Jose Rizal – ni Marie Josephine Leopoldine Bracken. Impatpateg unay ni Rizal ni Josephine ket kayatna nga ikallaysa ngem di nangted iti pammalubos ti simbaan isu a nagdennada a kas agassawa nga awan ti bendision ti matrimonio sadiay Dapitan a nakaibellenganna agsipud iti pannakapabasolna a Filibustero a nangirusat iti rebolusion dagiti Pilipino maikontra iti gobierno ti Espania.

Nupay kasta, sumagmamano nga oras sakbay ti pannakapaltogna iti Bagumbayan, inkallaysa ni Rizal ni Josephine iti mismo a Fort Santiago a nakaibaludanna kalpasan a mapapati a nagsubli iti ikub ti Simbaan Katoliko.

Supsupiaten daytoy dagiti sumagmamano a historiador uray iti baet ti panangibatad ni Josephine a nagkasarda iti simbaan, kasta met ti nangkasar kadakuada a padi. Ngamin, awan ti nasarakan a rekord iti nasao a panaglantip.

Agpayso man wenno saan a nagkasarda iti simbaan, maysa nga aldaw kalpasan ti pannakapaltog ni Rizal iti Bagumbayan (Rizal Park itan)  idi Disiembre 30, 1896, nagpakuyog ni Josephine kada Josefa ken Trinidad Rizal, dagiti iipagna, ket nakaarmas iti revolver ken daga, a nagturong iti kampo ni Gen. Emilio Aguinaldo tapno tumipon kadagiti rebolusionario.

Nabatad ti panggep ni Josephine: ibalesna ti pannakatay ni Rizal nga asawana!

Asino daytoy a babai a nangipatpateg unay ken ni Rizal a saan a bimdeng a timmipon iti rebulosion tapno maibalesna ti napasamak iti patpatgenna?

Adawentayo ti panangiladawan dagiti historiador iti balasang: “ababa a babai, adda pulina nga Irish, addaan iti asul a mata, maris-mais a buok ken naragsak a disposision”.

Naiyanak ni Josephine sadiay Victoria Barracks iti Hong Kong idi Agosto 9, 1876. Da James Bracken, maysa a korporal iti British Army, ken ni Elizabeth Jane McBride, dagiti dadakkelna. Gapu ta natay ni Elizabeth idi maiyanakna ni Josephine, inted ti korporal ti ubing ken ni George Taufer, maysa nga inhiniero, tapno adaptarenna a kas anak.

Nangasawa manen ni James ket naaddaanda  ken ni Francesca Spencer, maysa a Portuguese manipud iti Macau, iti anak a babai.

Inserrek ni Taufer ni Josephine iti maysa a konbento dagiti Italiano iti Hong Kong idi agtawen daytoy iti pito a nakasursuruanna nga agsao iti nadumaduma a lengguahe. Nagtalinaed ni Josephine iti konbento agingga iti agtawen iti 15.

Idi nagbulsek ni Taufer, kinuyog ni Josephine a nagturong iti Pilipinas tapno agpaagas ken ni Rizal a nagdinamag a nalaing nga opthalmologist idi naggagas daytoy iti Hong Kong. Idi sumangpet da Taufer iti Manila, naammuanda a naipalladaw ni Rizal iti Dapitan, Zamboanga del Norte gapu iti pannakapabasolna a maysa kadagiti dadaulo iti rebolusion. Nagbiahe latta da Taufer nga agturong iti Dapitan. Ngem nakaro unayen ti katarata ni Taufer ket awanen ti agasna.

Nakayawan ketdi ken sineknan ti ayat ni Rizal ken ni Josephine. Agtawen idi ti balasang iti 18.

Idi damo, nagsuspetsa dagiti kabsat a babai ni Rizal nga espia dagiti papadi ni Josephine ket imbilangda ti balasang a pangta iti seguridad ni Rizal. Kasta met a kontra ni Taufer ken ni Rizal idi damo ngem naallukoy met laeng idi agangay isu nga idi naituloden ti balasang iti Manila, agmaymaysan ti lakay a naggawid iti Hongkong.

Naggian ni Josephine iti balay ti pamilia ni Rizal iti Manila. Idi nagsubli ni Josephine iti Dapitan, kayat ni Rizal nga agkasardan ngem nagkedked ni Father Antonio Oback a mangkasar kadakuada nga awan ti pammalubos manipud iti Obispo ti Cebu.  Kasta met a kayat ti padi nga adda retraction ni Rizal kadagiti naisursuratna maikontra iti simbaan kas kondision iti panangkasarna kadakuada ken ni Josephine.

Gapu itoy, nagdenna da Rizal ken Josephine nga awan ti pamendision ti Simbaan Katoliko. Daksanggasat ta nayanak a premature ti anakda, ket natay daytoy kalpasan laeng ti sumagmamano nga oras. Nupay kasta, pinanagananda ti ubing iti Francisco Rizal y Bracken.

Kas nadakamat iti ngato, kalpasan ti pannakapaltog ni Rizal iti Bagumbayan, timmipon ni Josephine kadagiti rebulosionario nga idauluan ni General Emilio Aguinaldo sadiay Cavite.

Nadakdakamat iti historia ti kinatured ni Josephine iti sanguanan ti peggad ken                                                                                                                                                                                                                                           pannakirupakda kadagiti Espaniol a soldado. Malaksid ti itutulongna iti pannakataming dagiti nadunor iti ranget ken kadagiti masakit a rebolusionario, timmulong pay a parakarga iti bala dagiti paltog bayat ti ranget. Kas kadagiti kakaduana, masansan nga awan tapar ti saka ni Josephine iti pannakirangetna kadagiti tropa dagiti Espaniol, kasta met a dina inggigina ti masansan a panagallaallada no kasdiay a masunsonda ken iti masansan a pannakapabisinda gapu iti kinakurang ti taraonda.

Nadakamat pay nga iti maysa a pannakirupak dagiti rebolusionario iti tropa dagiti Espaniol, napapatay ni Josephine ti maysa nga opisial a soldado babaen ti bukodna a riple.

Binallaagan ti Gobernador Heneral a maibalud ken madusa iti pagbaludan no saan a pumanaw iti Pilipinas. Gapu itoy, imballakad ti konsul ti Amerika ti boluntario a panagsubli ni Josephine iti Hong Kong.

Bayat ti kaaddana iti Hong Kong, maysa a Mestizo a Cebuano, ni Vicente Abad, ti nagbalin nga asawa ni Josephine.

Segun iti sinurat ni Austin Craig, maysa a historeador, nagsubli ni Josephine iti Pilipinas, kaduana ti asawana, ket nagisuro iti Ingles iti Cebu ken idi agangay nagtrabaho kas empleado ti gobierno iti maysa a pagadalan iti Intramuros.

Pimmusay ni Josephine idi Marso 15, 1902 ket naitanem iti Happy Valley Cemetery, Hong Kong.#

Comments are closed.