Footer

Dagiti Nasipnget a Sinurat

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr

 

Dark poetry. Dark plot ken subplot. Dark literature kadagiti dadduma. Adu met dagiti mangayat nga agbasa ken mangay-at itoy a klase ti sinurat.

Naisabali a wagas iti gagangay a panagsuratan ta nagubbog daytoy iti idea iti saan unay a kayat nga adakan dagiti dadduma, wenno saan nga ikaskaso a taliawen, wenno saan gamden a sumrek iti nasipnget a lubong—a mangliklik a mangiladawan iti karkarna a pasamak, nga agidetalye iti di nakapappapati ngem pudno, nga agtampisaw iti saan a nainlubongan a lubong, iti mistikal ken maipapan iti al-alia; iti panangidetalye iti rason ken gapuna iti maysa a nadagem unay a pasamak iti pammapatay, iti masaker, iti trahedia, iti sakit, iti genocide wenno saan a panangrespeto iti humanidad. Wen, adu met dagiti sinurat a kaskastoy.

Ket itay paskua ken baro a tawen, sinubliantayo manen ti nagsurat iti sarita nga addaan iti nasipnget a balabala—maysa nga idea ti nagtaud iti news item ken ti maysa iti daniwtayo a Tagalog, maysa a dark poetry idi 1988.  Iti pananged-edittayo, isu met ti iruruar ti kontrobersial a daniw—dark poetry—ti maysa nga agtutubo nga estudiante sadiay San Francisco, California maipapan iti killer ti Connecticut massacre a ni Adam Lanza.

Wen, manmano, di pay ket awan ti mangtapog iti dark poetry  ta sumngat iti nagbaetan ti panggep a kas lapped iti panangidatag iti kinapudno, ti agam-agam a saan a pannakaawat ti gimong no apay a sinurat ti maisiasi iti rikna ken nakem ti adu; ngem kadagiti addaan iti nawada a muging a makabael a mangtimbang kadagiti basbasaenda a balikas maawatanda ti kinapateg dagiti aramid a nagbugas iti kinasipnget wenno dark literature.

No maminsan ngamin ti kangrunaan a makita wenno pangituonan ti imatang ket ti mismo a napasamak—kondenaen ti pasamak, op kors, saan a maawan dayta, ania ngarud; ilunod, kagura, kapungtot ti tao a nakaaramid iti panagbiddut, ngem manmano ti makaamiris ti rason ken gapuna no apay a napasamak dayta a banag—a nakaaramid iti panagbiddut, ta nakatuonen ti imatang iti no ania ti napasamak saanen a ti rason no apay a napasamak; ta gagangay ngamin a makita laeng ti puon ken sangsanga, bulbulong ken bungbunga, ngem di makita dagiti ramramut ta addada a nakalemmeng iti uneg ti daga—ngem saan kadi a parte met ti kayo dagiti ramramut? A matay met ti kayo no awan ramutna? Kasta ti kayat nga iparangarang, ipakita ken ipasagepsep ti nasipnget a literatura.

Dagiti mannaniw ken piksionista ket maiduma kadagiti news reporter. Ti naud-udi ti mangiparang iti buya ti napasamak.  Dagiti immuna met ti mangipakita iti buya ti posibilidad no apay a napasamak—ageksplor kadagiti posibilidad a rason no apay a napasamak—ket no ageksplor daytoy, dagiti ngarud naidumduma, naisalumina, dagiti saan a naadakan a posibilidad ti idatag iti sinurat, no kasano a kumbinsiren ti audiens a dumngeg ken mangimutektek kadagiti argumento wenno indetalye.

Adu dagiti mannurat a nangiladawan ti liday ken pannakapaay, iti nakabutbuteng ken makadurmen, iti mistikal ken iti ethereal, ken dadduma pay. Ta adu met dagiti maregmeg iti balitok a naibudi kadagiti balbalikas dagiti kakastoy a sinurat. Ta iti literatura, saan laeng met mangidetalye iti kinaragsak wenno agpakatawa, ti balligi, ti pakasaritaan iti napalabas ken agdama no di ket adda met dagiti sinurat a makapasangit, naliday unay, pannakapaay, panangiladawan iti nasaem a kasasaad, panangiparikna kadagiti readers kadagiti maiwalwalin a topiko wenno idea iti sinurat. Iraman wenno mairaman ditoy dagiti horror ken ghost stories, dagiti suspense, thriller ken dadduma a katukad ken nagbatay iti ay-ay, pannakapaay, liday, buteng, panangliput ken pannakakulong ti rikna iti gingget ti guniguni.

Iti dark poetry,  nalatak ditoy da Edgar Allan Poe, Robert Frost, Rudyard Kipling, Pablo Neruda ken daduma pay. Iti dandaniw nga Ilokano, naiduma ti pluma ni Emma Sol. Aguinaldo a nangibugas kadagiti sainnek.

Sub-genre iti pangawag dagiti dadduma itoy. Dagiti balbalikas ditoy a parnuay ket manggubuay met iti panna-kawayawaya ti rikna iti ba-bantot ti biag kalpasan a nabasa—dayta a pannakawaya-waya ket palag-anenna ti rikna a manginaw iti kabarbaro a namnama; addaan kano iti curative effects, kuna ti wikihow, saan laeng nga iti nangsurat no di pay iti nagbasa.#

Comments are closed.