Footer

ITI DUYOG TI SINGASING: Arigengen iti Warnakan

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr

(Maikatlo a paset)

 

Idi un-unana a panawen, addaan dagiti mabasa a report wenno damdamag iti objective point of view—panagiparang laeng kadagiti agdadata a facts a saan a nalaokan iti sabali a panirigan.

Pagangayanna, awanen ti journalismo iti uneg ti laong ta addan iti ruar ti inaladan, immaliwaksay iti sabali a panirigan.

Saan laeng a pannakaidisso ti passion ti journalismo no di pay pannakapukaw iti interes itoy ti pagirayan dagitoy a panagbalbaliw; daydiay pannakabisin iti kinapudno ket ad-adda a sapulen ti pannakapnek babaen kadagiti sabali pay a taudan ti impormasion—dagiti  nadardaras a pagadawan—dagiti praktikal a pagadawan iti kapkapnekan nga impormasion.

No praktikal a pagtaudan ti impormasion, saan ngarud a dagiti hard copy wenno naiprinta ta maibilangen daytoy a kas impraktikal iti agdama a panawen ti digital era; ti rason, apay a gumatangka pay laeng iti maymaysa a pagtaudan ti kayatmo nga impormasion idinto a babaen laeng ti pangipalabasmo dagiti ramramaymo iti keyboard ket addan ti kasapulam. Mas kombinienten ti internet.

Praktikal ken kombiniente, wen, apay a nasken a gumatangka idinto ta libre met kadagiti addaan iti aksesna iti internet—kadagiti personal computers (desktop, laptop, palmtop, ken dadduma pay a wagas a mangipaay iti panagtik-ab).

No apay a narangpaya dagiti pagiwarnak kadagiti kommunidad idi un-unana a panawen, dagitoy dagiti sumagmamano a rason:

Populasion. No adu ti populasion ti maysa a lugar, kasapulan ngarud ti ad-adu a pakaalaan ti impormasion kadagiti mapaspasamak. No matagtagitao ti lugar, saan amin a mapaspasamak iti komunidad ket dumanon amin kadagiti maseknan, isu a kasapulan ti medium a mangidanon kadagiti umili kadagitoy nga impormasion, ti warnakan.

Economic Development.  No nadur-as ti lugar, namnamaem met ti pannakaipasngay dagiti pagiwarnak. Ngamin, ad-adda pay a kasapulan dagiti pagiwarnak tapno nadardaras nga agsaknap ti panagdur-as babaen kadagiti impormasion a daras a maidanon kadagiti maseknan. Katinnulong ti panagdur-as dagiti pagiwarnak. Kasta met a kasapulan ti pagiwarnak dagiti negosio, komersio ken industria ta agtaud kadakuada ti kangrunaan a biag ti maysa a pagiwarnak babaen kadagiti advertisement ken sponsors.

Literacy Rate. Siempre, maysa met a factor daytoy ti pannakaipasngay ti maysa a pagiwarnak. No adu ti agbasa, agbiag ti naipasngay a pagiwarnak. Ngem no awan ti agbasa, kasano ngarud ti naipasngay a pagiwarnak? Isu a napateg met iti maysa a pagiwarnak ti kinaadu ti agbasa. Kadagiti dadduma, nangruna iti ballasiw taaw, ipadawatda ti kopia. Kastoy met laeng ti marketing technique dagiti kaipaspasngay, ipadawatda ti kopia. Ngamin no ad-adu ti agbasa iti maysa a pagiwarnak, ad-adu met ti agpaanunsio. Lalo dagiti negosio, komersio, industria ken dadduma pay nga agpaanunsio ta ti gamgamenda ket ti ad-adu a tao a makaammo ti produktoda ken mensahe a kayatda nga idanon kadagiti maseknan. Ngem no bassit ti agbasa iti maysa  pagiwarnak, uray binagonbagon ti kopia a naiprinta, manmano ti mayat nga agpaanunsio.

Geographic location. No maysa a melting pot ti lugar   wenno pagdidinnanonan wenno pagdadagupanan wenno pagdadapunan ti tallo wenno ad-adu pay nga ili. Maysa a sentro. Ditoy a maipasngay ti maysa a pagiwarnak. Ta no sentro, adu ngarud dagiti agbasa agsipud ta nadur-as a lugar.

(Adda tuloyna)