Footer

ITI DUYOG TI SINGASING: Arigengen iti Warnakan

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr

(Maikapat a paset)

 

Adda bukod a printing press. Siempre maipasngay laeng met ti maysa a printing press kadagiti nadur-as a lugar a yan ti negosio, komersio ken industria, kadagiti napintas ti geographic location ken matao a lugar. Addaanka met laengen iti bukod a printing press, isu a kombinienten ti mangipasngay iti maysa a pagiwarnak.

 

Editorial competence. No nalaing, eksperto iti journalismo dagiti kamkameng ti pagiwarnak, agnanayon daytoy a narangpaya. Ad-adu pay ti agbasa ken mayat nga agpaanunsio gapu kadagiti impluensiada ken karisma iti lubong ti warnakan. Saan a masasaan ti factor a “panagraem iti kinalaing” ti maysa, dua, tallo wenno dagiti amin a mangbukel iti maysa a pagiwarnak. Kinalaing, saan laeng nga iti panagsuratan ken panangimaton no di pay iti kinalaing a mangtiliw/mangibalud iti interes dagiti agbasbasa tapno raemen, dayawen ken agtultuloy a tagipatgenda ti pagiwarnak.

 

Commitment to journalism. Maysa a pagrebbengan a nasken unay nga akmen dagiti nangpili daytoy a propesion. No committed ti maysa a tao iti akemna, ammona ngarud a saluadan daytoy tapno dumur-as ken rumangpaya, adda man ganarenna a kas journalist wenno awan.

Adtoy met dagiti mangpatay ti pagiwarnak:

Poor management. Maysa met a negosio ti panangipasngay iti maysa a pagiwarnak. Ket no maysa a negosio, nasken ngarud  patarayen dagiti kualipikado  ken dedikado a tattao.

Political motive.  Maipasngay ti pagiwarnak para iti interes ti maysa wenno ad-adu pay a politiko. Agdepende ti biag ti pagiwarnak ken ni politiko, ket no aggibusto metten ti panawen ni politiko, matay metten ti pagiwarnak.

Business motive. Adda bukod a panggep no apay a naipasngay ti pagiwarnak: Negosio ken industria; maysa a promotional medium tapno maipakaammo/maidanon kadagiti maseknan ti itataud ti maysa a negosio  wenno industria; naragpat man wenno saan ti akemna, agin-inut daytoy a matay gapu iti kinaawan ti commitment to community journalism; kas koma no nagballigin ti akemna iti promosional agin-inuten a matay ta nalpasnan ti akemna, wenno saan, no matay ti negosio, matay metten daytoy. Panagibales, wen, maysa met a behikulo ti panagibales ti pannakaipasngay ti maysa a pagiwarnak ngem matay met laeng ti pagiwarnak a kastoy ti motibona no nalpasnan ti akemna ken gapu ta makunkuna a “one sided newspaper” ket dakkel ti pukawna no kua iti literacy rate ken saan a makuna commitment to community journalism gapu iti bukodna a panggep. Socio-political, timmaud dagitoy a pagiwarnak a kas behikulo ti irurukuas ken isusupiat iti sistema ken pannakapataray ti gobierno wenno pagiwarnak a kontra iti gobierno; maawaganen daytoy a maysa a closet-newspaper isu nga allitaw-lumned-tumpaw gapu iti estado ti kasasaadna. Sponsors, naipasngay ti pagiwarnak a kas maysa a front wenno mangsalaknib iti bukod nga interes dagiti sponsors, kas koma iti jueteng, smuggling, gambling, prostitution, gun running, drug trafficking, kdp. Dagiti dadduma, nagdepende  ti “angesda” kadagitoy ket iti panagpukaw dagitoy a sponsors agpukawda metten.

Ken kakaruan iti amin a mangpunas ti warnakan ket ti panawen ti digital age nga intay sasawen. No taldiapan manen dagiti panawen a narangpaya: population, economic development, literacy rate, demographic, kabukbukodan a printing press ket saandan a bentahe wenno advantage iti digital era.

Dayta laengen editorial competency ken commitment to journalism ti nabatbati, ta iti digital era maimalditen dagiti padamag ken opinion babaen kadagiti website, blogsite ken social networking site.

Daytoyen ti digital age a madaman a mangipapaay iti naan-anay a panagbalbaliw. Saan laeng met a dagiti babasaen ti agsagaba itoy a panagbalbaliw no di ket ti amin—kangrunaan ti amin, ti humanidad.#

Comments are closed.