Footer

Timtimek iti Likudan ti Rehas

Kolum ni Jaime M. Agpalo, Jr.

(Maikatlo a paset)

 

Idi saan a kinanunongan ni Salvador P. Lopez ti panangkiddawda (PEN) iti pannakawayawaya daytoy nga Ilokano iti pagbaludan agraman ken ni mannurat Mila Aguilar ken innem pay a kakaduada, sinaludsod ni Pete Lacaba: “Apay a ti (Philippine) PEN ket ipaayna ti honorary membership kadagiti naibalud a mannurat iti USSR ngem dina ited dayta kadagiti Filipino (a mannurat) nga agsagsagaba iti uneg ti pagbaludan ni Marcos?

Nakarkaro la ket ngarud ti pannakadayyeg ti saan a panagkikinnaawatan iti uneg ti Philippine PEN. Dagiti pagiwarnak ken magasin ti nagbalin a battleground dagiti argumento ken kontra argumento, palawag ken kontra palawag, iti takder ken pagtaktakderan.

“Saan a mabalin (kadagiti Filipino) ti honorary membership ta maited laeng  kadagiti non-nationals,” kuna ti nangirupir iti kalintegan ni Lopez.

“Di baliwantayo iti general term dayta a resolusion,” singasing met ti maysa pay a nalatak nga Ilokano a mannurat iti English, ni F. Sionil Jose. Ni Lakay Sionil, taga-Rosales, Pangasinan, isakitna met ti padana a mannurat nga Ilokano.

Iti grupo ni Salanga, ti pannakawayawaya dagiti nakabalud a mannurat ti kangrunaan kadakuada, ta no saan, kunada, awan serbina ti tema ti komperensia (PEN) kadaydi a tawen a “The Writer Under Siege.” Under siege. Saan nga  umanay nga irakurakmo nga under siege dagiti writers no di ket  kangrunaan iti amin, no ania ti maaramidam a solusion kadaytoy a parikut. Saan a kasapulan dagiti lip service kadagiti kakastoy a bambanag ta biag dagiti mannurat ti nakataya. Awan ti mamaayna ti addang ti gobierno a panangiyikkis iti panangkondenana iti kadadagsenan iti amin daytoy a banag no saan met laeng nga agtignay iti pannakapasardeng daytoy.

Naibalud daytoy nga Ilokano gapu kadagiti dandaniwna. Ta nabileg dagiti daniwna a nagbugas iti social criticism and violence, oppression ken injustice.  Ubing pay laeng, nangrugin a nagsurat iti daniw ken sarita daytoy nga Ilokano. Iluko, siempre, dagiti immuna a sinuratna. Umuna a naipablaak ti saritana iti Bannawag, ti kangrunaan a magasin dagiti Ilokano. Ti kaunaan a librona iti dandaniw ket impablaak ni Andres Cristobal Cruz idi 1962.

Idi nagsekundaria, nagkameng (kas reporter) iti Hi-Lites ti Ateneo de Manila University. Literary Editor iti pagiwarnak ti Letran College idi immakar. Nagkolehio iti UP Diliman ket tinurposna iti tallo a tawen ti AB English idi 1959 a kas cum laude.  Nangisuro iti UP ket ditoy a naluom ti utekna iti democratic revolutionary viewpoint. Kalatak wenno golden era idi 1950s  ti nationalist writing a mangitantandudo iti revolution kadagidi a panawen. Naisurot iti bunggoy da Leopoldo Yabes (maysa pay a nalatak a mannurat nga Ilokano) ken Teodoro Agoncillo. Ngem ad-adda a nakaimpluensia kenkuana dagiti kapanunotan ni Rafael Recto maipapan iti nationalism ken anti-imperialism.

“Managbabain,” kasta man ti panangiladawan kenkuana ni nalatak a mannaniw ken edukador Virgie Moreno, iti panagatendar daytoy nga Ilokano iti UP Writers Club.

Ngamin produkto dagiti Catholic Schools. Isu ti nangbuangay iti nalatak unay a grupo dagiti agtutubo, ti Kabataang Makabayan.  Kaduana da Pete Daroy ken Heherson Alvarez…

(Maituloyto)

Comments are closed.