Footer

Ti Speak English only policy dagiti pagadalan

Komentario ni Melvin F. Bandonil

 

Ti Iloko ti maikatlo a kadakkelan a lengguahe iti pagilian, sarunuenna ti Cebuano ken ti mayoria a Tagalog. Ngem iti laksid itoy, agtultuloy nga agsagaba kadagiti nagduduma a lapped iti inna koma panagsantak-pannakataginayon. Saan a nailaksid dayta a lapped iti laong ti edukasion, babaen ti pannakaiparit iti panagsao itoy.

Nabayagen a maipakpakat ti “speak English only” policy kadagiti private secondary schools. Naglabasantayo dayta a banag a kas estudiante ti catholic school iti katengngaan ti 1970s. Ngem awan dayta pannusa a suspension wenno kick-out. Agbayad laeng ti naglabsing nga estudiante iti binting (25 centavos), ngem saan a mapan ti makolekta a multa iti eskuelaan wenno asinoman, no di ket mainayon iti pundo nga agpaay kadagiti met laeng estudiante wenno gagangay a mainayon ti multa iti mission box para iti World Mission Sunday, wenno para iti pondo para iti Christmas program, wenno igatang kadagiti nadumaduma a kasapulan iti eskuelaan. Mabalin pay a buloden ti estudiante nga awan pagpletena nga agawid wenno igatangna iti kasapulan iti eskuelaan a bayadanna met laeng iti kabiitan a panawen ken dadduma pay. Iggaman dagiti estudiante (gagangay a ti classs treasurer met laeng) ti multa iti panagsao iti Iloko ken maisuroda pay no kasano ti agmanehar iti kuarta, ken karamanen no kasano ti mamataud itoy. (How to generate and manage funds.) Kitaen laeng dagiti titser wenno obserbarenda no kasano nga imanehar dagiti estudiante ti kuarta ken isuroda iti nainsiriban a panangusar. Makitanto daytoy iti evaluation iti grado babaen ti pannakatimbang ti kababalin ken ugali (character and traits), ket no madlaw a saan a satisfactory wenno nababbaba pay ti grado maipasidong ti estudiante iti guidance counselling (a gagangay a saan a maibagbaga wenno maiwaragawag, nalimed laeng  a pammagbaga  tapno maliklikan ti embarrassment).

Pinadastayo met kuinestionaran ken inrupir a mabalin koma ti agsao iti Iloko no saan a tiempo ti klase ngem nailawlawag nga ad-adu nga amang ti pagsayaatanna ti polisa nga speak English only ngem ti pagdaksanna ta English ken Tagalog (para iti Pilipino subject) laeng ti medium ti panagisuro. Adda iti elementaria ti panagisuro babaen iti Iloko ket saan met ngata a malipatan ti panagsao iti Iloko ta iti campus met laeng a maipakat daytoy.

Itay nabiit, immasuk ti speak English only policy a nakaibun-ayan dagiti nagduduma a kapanunotan ken panirigan. Ad-adu kadagitoy ti nangkondena iti daytoy a polisa. Ta sadiay Ilocos Norte, nabalakadan dagiti tallo nga estudiante nga umakarda laengen iti sabali nga eskuelaan gapu iti pananglabsingda iti pagannurotan wenno polisa ti eskuelaan nga speak English only. Nagunget pay iti nakaro ti pastor a makinkukua iti eskuelaan kadagiti tallo nga ubbing.

Adu ti saan a kimmanunong itoy a pasamak idinto ta adda met dagiti nangikalintegan. Iti panagpingki ti agsumbangir a panirigan, immasuk ti tungtongan ket napataliaw dagiti dadduma a tengnged, uray dagiti saan nga Ilokano ket limmaok iti nawaya a saritaan.

Nadagsen ngamin unay ti pannusa a naited kadagiti tallo nga estudiante, ti pannakaballakad dagitoy a bumirokda laeng iti umakaranda nga eskuelaan gapu iti panagsaoda iti Iloko iti uneg ti eskuelaanda. Ti advice to transfer ket nalaglag-an a pannakaibalikas ti pannakaikkat (kick-out) wenno expulsion. No impettengda nga umaliskan, di isu met la nga isu a papanawendakan, nga inikkatdakan iti eskuelaan.  Nauneg a pannakasugat rikna ti embarrassment a saan a rumbeng a mapasamak iti maysa nga estudiante. Uray sadino nga anggulo a bigbigen ti pannusa, talaga a saan a makatao ken saan a maitutop a para iti estudiante. Saanen a panangisuro iti naimbag a sursuro daytoy a wagas no di ket iti sabalin a pagturongan. Makapaunget ta ti nangibilin ti pannusa ket maysa a pastor, a rumbeng koma a mangarakup kadagiti naiyaw-awan a karnero ngem saan met no di ket lalo pay a pinagtabuyanna ida. Maisalungasing daytan iti naimbag a sursuro dagiti Kristiano nga insuro ni Jesus, kas iti pangngarig ti naiyaw-awan a karnero a binirok ti  akintaraken ti mapukpukaw a karnero, inubbana ket impariknana ti ayat ken dungngona.

Naiyaw-awan met dagiti tallo nga estudiante, saanda a makasurot iti pagannurotan ti eskuelaan, apay a papanawen ida?

Grabe, saanen a mamulta a kas iti gagangay a mapaspasamak, kadagiti pagadalan nga addaan iti speak English only policy. Nadagdagsen pay ketdin ti pannusa ti panagsao iti kabukbukodan a dila ngem ti agsakar iti eksam ken agitugot iti pornographic materials..

No mamulta, okey laeng dayta, aglalo no ti multa ket sigurado a mapan iti nasayaat a pakausaranna. Ngem no maikkat iti eskuelaan, saanen a makatao nga aramid dayta. Mabalusingsingen ti karbengan ti tao a makasagpat iti nasayaat nga edukasion. Maysa a krimen iti kultura daytoy.  Saan a bastabasta maikkat ti maysa nga estudiante nga awanan iti pammalubos ti DepEd, a pinasingkedan daytoy ni DepEd Undersecretary Tonisito Umali.

Wen, pudno la unay nga adda policy a nasken a matungpal ngem nasken met a panunoten ti ibunga dayta a pannusa aglalo ket menor de edad dagiti maseknan. Eskuelaan daytoy, nga isu ti pakasursuruan dagiti ubbing iti naimbag a sursuro, ngem ti napasamak kadakuada ket saanen a panangisuro. No saan a makasurot dagiti ubbing, isuro ida iti nasayaat ta dayta la ngarud ti akem ti eskuelaan.

Eskuelaan a pakasursuruan iti sirib ken ammo a mangitag-ay iti panagbiagna, para iti naraniag a masakbayanna, para iti komunidad a pagnaedanna, ti pagilianna ken iti sangkataoan.

Ngem iti napasamak kadagiti tallo nga estudiante ket saanen a panangisuro iti nasayaat no di ket iti awan  mamaayna a pagturongan.#