Footer

Balay ken Lote

Sarita ni Errol L. Abrew

(Maikatlo a paset)

 

IMPARABAW ni Luz dagiti insaganana a taraon a pangrabii.  Deep fried a manok a naggapu iti Al-Baik Restaurant ken ti kaasmangna a tinapay, prito a nailgat a patatas a naipapudot a balbaliwas iti oven ken maysa litro a Pepsi.  Ala sais gayamen, nakunak idi masaripatpatak ti dakkel a relo a nailansa iti diding.

Ket ni ….kaano nga agsubli? Saludsodko kas paniguradok. Nalipatak met ti naganen datay kaduana.

Ni Marsiam, manong? Malem no bigatton nga agsubli, timmung-ed ni Luz.

Asawam?

Kasla kasdiayen, manong, ngem actually isu ti bugawko, nagpormal ni Luz.

Mano a tawenmon iti kastoy a trabaho?

Dandani dua tawenen, manong.

Kasano a nangrugi? Pinirsayko ti luppo ti manok sako insawsaw iti ketsap.

Kastonay, manong: Nursing ti inggraduarko idiay Urdaneta Community College.  Dua tawenkon nga agtrabtrabaho kas nars iti maysa nga ospital ti gobierno idi mapanunotko ti ag-abroad.  Bassit-usit ngamin ti sueldok santo siak ti inauna iti uppat nga agkakabsat a panay a babbai ket dua ti agkolehion.  Maestra ni nanangko ket empleado met idiay munisipio ni tatangko.  Nagaplayak iti maysa kadagiti recruitment agencies idiay Manila.  Napekekami idi damo.  Nagpatinggaak la iti airport ket impalnaawnak a nagur-uray ti ahentek a nagpukaw a kasla asuk.  Dakkel a kuarta ti napukawmi.  Nagaplayak manen ngem diakon nga impakaammo kadagiti dadakkelko ta dida kayaten.  Isu nga iti maysa kadagiti kakabsat a babai ni tatang nga adda idiay Amerika ti bimmulodak iti pinagbayadko iti placement fees.

Ditoy Jeddah ti simmangladam?

Saan, manong.  Idiay Makkah.  Maysa a klinika a limakami a nars, maysa a dentist ken dua a doktor ti empleadona, kasla lying-in hospital.

Idi kuan…

Maysa nga aldaw, nasapaak a simbrek, siguro apan la nga alas siete pay la ti agsapa.  Binilinnak ti doktor a Pakistani a paburkak ti danum tapno ma-sterilize dagiti gamigam ta adda nakaeskediul nga aganak.

Madamaakon a mangad-adaw kadagiti gamigam idi nakigtotak ta kellaat met lattan nga adda naidugol a naigusod ditoy baba ti ubetko. Ket bigla nga adda nangrakep kaniak.   Naggulagolak ket idin ta nakaruk-atak, ti met gayam doktor a Pakistani a nakakarsonsilio laengen ti agpanggep.  Dinardarasko ti rimmuar manipud iti klinika. Ngem sakbay a makemmegnak ti Pakistani, pinalekko ti ulona iti nakaparabaw iti lamesa a plorera.  Natumba, numan pay agdardara ti ulona, kinamatnak ti doktor idi makabangon ngem napardas ti panagkurbak iti maysa a kalsada.  Usto met nga adda sumungad a limousine.

Awan ti nakakita iti daydiay nga insidente?

Awan, manong, daydiay la drayber ti nakakita kaniak nga agtartaray. Ti ammok saanen a kimmamakam ti doktor ta sigurado la ket a napakapsutan  Ammok idin a diakon makasubli iti trabahok ken amangan no ipablaakdak pay iti pagiwarnak.  Agsangsangitak a matayak iti rurod iti uneg ti kotse gapu iti nakuentak a malas a dimteng kaniak iti daydi nga aldaw.  Nawatiwat ti biahe ket ingkeddengko nga impudno amin iti drayber.  Datay kunadan, ti siasinoman a malipit uray tadem ket kaptanna nga ingkapilitan.

Kayatmo a sawen manipud Makkah, nagdiretsokayon ditoy Jeddah?

Wen ‘nong.  Idiay ayan ti flat ni Marsiam idiay Al-Bawadi.

No kasta ni ngarud Marsiam ti nagbalin a salbabida iti biagmo?

Wenen an ‘nong, kapilitan ania pay ngay ngarud?  Rinabiiak idi nga agsangsangit iti nagbanagan ti naulpit a gasatko.  Nagadu met dagiti nagtudo a saludsod idi. Anianto laengen ti kunaen dagiti dadakkelko? Dagiti kakabsatko?  Addanto pay ngata rupak nga isarangko? Kasanon ni Artemio?

Sino nga Artemio, adi?

Ti agur-uray a mangikasar kaniak a boyprenko, ‘nong. Naisaldakon ti dayawko kenkuana.  Iti nakapay-ak, idin ta maal-alak ti riknak, ingkeddengko ti makisugal ket agpraktikalen a.  Ta adda met asawa ni Marsiam a nabatina santo lima met kano dagiti pinutotna. No agsadagak laeng iti birokna a drayber iti limousine, nga isu met ti ipaw-itko, awanen a.

Sino met ti nangirugi ken akin-idea iti dayta a lotto?

Dayta ti diak ammo, manong.  Ta segun kadagiti immun-una nga overseas contract workers ditoy, idi sumangpetda iti nasapa a dekada sitenta addan dayta a lotto, daytoy a house and lot a premio.

Kayatmo a sawen addan Filipina a kas kenka idi pay?

Saan ‘nong.  Dagiti nadumaduma a puli nga umay ag-haj, ag-pilgrimage.  Adda Ruso, Indonesian, Indian, Lebanese ken dadduma pay a puli.  Didan nga agsubli idiay pagilianda.  Aglemmengdan, ket gapu ta saan met a legal ti kaaddada ditoy, kapilitan a sumapulda iti panggedan a kas iti nakaipanak wenno maki-live-indan tapno la agbiagda.  Adda met dagitay nasuerte a makaasawa iti patneng ket agbalin a legal ti kasasaadda.

Kayatmo a sawen, pasensiakan adi a, dika masaksaktan, iti kasom, uray sinno kadin ti makikaidda kenka?

Saan, ‘nong.  Padak la a Filipino.  Diak kayat ti sabali a puli.  Diak kayat ti maakaran iti sakit, kasla awan aniaman a kinuna ni Luz.

Mamin-anokayo met a rumampa ken ni Marsiam?

Mamindua laeng, ‘nong, kada kinsenas ken agtapos.

Ta apay met?

Apoka met, ‘nong, aya.  Isut’ tiempo ti panagsusueldo.  Diak kayat nga ipautang ta narigat met ti agsingir, inyellekna nga ingkidday.

Ket kasano met ti bingayyo ken ni Marsiam?

Pimmirsay met ni Luz iti pitso ti manok, insawsawna iti sarsa sana insubo.

Idi damo, ‘nong, a ket pipti-pipti.  Ngem idi ammok met ti wawengkon  a ket nagbalin a 70-30.

Imbag man ta nagmayat ni Marsiam?

Rumbeng laeng nga agmayat, ta ammok met ti agnegosio a maymaysaakon.

Negosio?

Porke aglaklakoak iti petaka, negosio ti nangibilangakon iti daytoy, ‘nong. Datay kunadan, trabaho laeng, awan pinnersonalan.

Kasanodan dagitay nabati?

‘Niat’ kayatmo a sawen ‘nong?

Dagitay napanawam idiay pagiliantayo?

Ti la pampanunotekon, ‘nong, a ket dagitay kakaek nga ages-eskuela.  Sanabale dagiti dadakkelko ta adda trabahoda a pakakumikomanda.  Linipatko pay la dayta moramoralidad kas kada konsensia ken bain bain ta dinak mabiag dagidiay.  Isuda ketdi ti kunkonsensiaek.

(Adda tuloyna)