Footer

Ti Masarakan Iti Panagipatarus

Kolum: Iti Duyog ti Singasing

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.

(Umuna iti Dua a Paset)

 

Adda dua a klase ti panagipatarus nga intay pagsasaritaan wenno topikotayo. Umuna, manipud iti Ilokano (Iluko, Iloko) sa maipatarus iti English wenno Filipino. Maikadua, manipud iti English wenno Filipino (Tagalog) a maipatarus iti Iloko.

(Nupay adda dagiti sumagmamano a patarus manipud iti Spanish a napan iti Filipino sa manen naipatarus iti Iloko, kas kadagiti sunurat ni Leona Florentino, Isabelo de los Reyes ken dadduma pay, sabali pay a punto ti panagamiris ken panangadal daytoy ta ipulsuanna ti kaimudinganda (relevance) iti agdama; ta  dagiti nagsukisok maipapan itoy ket imbilangda a naindaklan a putar ti literatura dagitoy a sinurat ngem kaadduanna (iti bukodtayon a termino) nga Ilokano iti agdama ket saanna nga ammo ti maipapan itoy. Adda pay ti patarus ti nalatak a “Noli Me Tangere”, ti  Espaniol a nobela ni Dr. Jose Rizal, iti Iloko, ti “Di Nak Sagiden” ni Santiago Suguitan Fonacier, nalatak a mannurat ken politician (senador) ken mabigbigbig a religious leader.)

Addan dagiti sinurat nga addaan iti patarus iti English a kas ti libro ni mannaniw Peter La. Julian. Ngem ti Iloko nga addaan iti Tagalog ken English translation a mabasa iti maymaysa  a libro ket dagiti dandaniw ni Herminio Beltran.

Ti pannakaawat ti kaaduan wenno addaan iti nalawlawa a a masakupan a readership ti kangrunaan a motibo ti addaan translation.

Kasapulan a maiyam-ammo a nasayaat dagiti putar ni Ilokano tapno ad-adda pay a nasiksiken ti panangitakder ti kinaasino, tapno saan a mapanawan iti biahe ti panagdur-as.

Ngem iti panangtingiting a naimbag iti situasion, ad-adu a translation ti mabasa a naggapu iti English a napan iti Iloko. Adun dagiti naipatarus a kastoy a nanglukat iti nalawlawa a ridaw ti panangammo ti kaimudingan.

Ngem, ti Iloko a napan iti Filipino ken/wenno English ket sumagmamano pay laeng.

Ti Iloko a naipatarus iti Filipino a kas ti “Silang Nagigising Sa Madaling Araw” a nobela ni Constante Casabar nga impatarus ni Reynaldo A. Duque  babaen ti inisiatiba ti Ateneo de Manila University Press ket dakkel unay ti naitedna a pannakaital-o ti bukod a Literatura Ilokana.

Ad-adu koma pay ti naputaren, naipablaaken a maipatarus iti Filipino ken English tapno mataraonan ti panangammo iti kinaasino ti puli babaen ti gapuanan ti literatura. Ta nakisang ken naikay ti itatapog ti puli itoy ta dagiti pay sabsabali a puli ti nagsukisok ti literatura ni saluyot. Ania ti makagapu?

Maisursuron ti regional literature. Nabayagen nga adda iti curriculum.

Ngem ti kaso wenno ti punto a kayattayo a tumboken ket ti kinakurang dagiti makuna a produkto nga addaan iti nalawlawa a pannaakaawat babaen ti nalawlawa a readership; agkurang dagiti reperensia nga addaan iti nalawlawa a readership.

Saan a nawaya nga agdakiwas  dagiti mentors iti regional literature wenno pitsido ti panagiduronda itoy gapu iti kinakisang ti references. Ti panangitedda, panangpatudon kadagiti estudiante nga isuda a mismo ti agsukisok iti subject matter a mapagadalan, mangited iti analyses, komentario ken interpretasion—interpretation applied to humanities—ti option nga aramiden dagiti mentors; daytoy ti napalpaliiw a sistema. Iti bukodtayo a kapanunotan, nupay akseptabol daytoy a wagas, nasaysayaat met la nga amang no adda iti translesion.

Nalaklaka a matarusan no ania ti kaitutopan dagitoy a sinurat iti kabibiag dagiti umili,  no kasanoda nga idur-as ti panagbiagda.

(Maituloyto)