Footer

Apay a di mapasardeng ti black sand mining?

Salaysay ni melvin a. Bandonil

 

SAAN a naisardeng ti magnetite mining iti probinsia nga Ilocos Sur. Guerrilia-style ti mapaspasamak. Maikurkurimed, a kas iti Brgy. Villahermosa, Sta. Cruz, Ilocos Sur. Agtultuloy latta ti operasion ti panagminas nga aglinglinged iti dredging. Dayta ngamin ti ibagbagada a permitda, dredging iti karayan, ngem adda met sabali nga aramidda nga isu dayta ti panangalada kadagiti magnetite.

No apay a saan a mapasardeng ti illegal nga aramid, saan a maawatan. Ngem ti nalawag, pagay-ayamanda laeng ti linteg ti panagminas. Naturedda nga agaramid iti maikanniwas. Nalabit adda mangisakit kadakuada a maimpluensia a tao.

Iti kastoy a proseso, agtultuloy latta ti pannakarames ti nakaparsuaan.

Ngem saanda ngata nga ammo a nakariingen dagiti umili a mangikanawa iti agdadata a pagpeggadan? Nga addan  timek dagiti umili a sumupring iti pakadadaelan ti nakaparsuaan?

Ti saan a maawatan ket iwarwaragawag dagiti maimpluensia nga opisial a nasaysayaat kano no maikkat dagiti iron ore ta napudot daytoy. No maikkat kano ti magnetite, umadu ti marine life.

Pudno dayta, umadu ti marine life, ta lumawa pay ti kadanuman, ngem bumassit met ti pagnaedan ti tao. Nalawag a daytoy ti rason no apay a lumawa a lumawa ti kabaybayan ta nalaka a kurukoran ti danum ti takdang nga awan ti magnetite a saripda ti daga.

Saan a maawatan no apay nga adda permiso dagiti agminminas a naggapu iti DENR idinto ta kuna met ni Director Leo Jazareno iti National Office of Mines and Geosciences Bureau nga awan naited a magnetite mining iti Ilocos Sur, nga amin nga agminminas ditoy ket illegal. Naipalgak dayta a palawag iti napasamak a Metro Manila Prayer Rally idi Marso 8, 2013, a panangkondena iti panagminas ti magnetite.

Dagitoy dagiti agsangagasut a napan nakidialogo ken ni Director Leo Jazareno: Social Action Center of the Arch-diocese of Nueva Segovia, Ilocos Sur Collective Action for the Protection of the Environment (ISCAPE), Defend Ilocos Against Mining Plunder (Defend Ilocos) ken Bantay Amianan.

Kaipapanan dayta a wara-gawag a saan a nainkalintegan ti aramid dagiti agminminas iti San Vicente, Sta. Catalina, Caoayan, Santa ken Sta Cruz.

Nasken koma met nga imdengan dagiti opisial nga imbutos dagiti umili a kas makuna a napudpudno a panagserbi. Isuda koma a mismon ti agpaisardeng. Saanda koma nga agintutuleng ken ipato a saan a makadanon kadakuada dagiti reklamo ta sipud pay idi 2009 a nangrugi ti panagminas kadagiti ili ti San Vicente, Sta. Catalina ken Caoayan ket adun nga umii ken mangisaksakit iti environment ti mangsupsupring.

Adda pay permit a naited iti maysa nga agminminas para iti dredging iti Karayan Abra   ngem iti kabaybayan ti Caoayan ti minminasenda.

No saan a mapasardeng dayta nga aramid, di maliklikan ti panaglawa ti masakupan ti kabaybayan, ta nalaka a kur-koran ken iyanud ti danum ti daga nga awanan iti saripda a baggiing wenno magnetite.

Kondenaen koma dagiti opisial a nangiwarwaragawag a supiatenda ti panagminas, ngem nagpatingga met laeng kadagiti waragawag ken panagsao ti naibadangda— saanda a bina-dangan iti aksion ken aramid. Lip service ti nadawi kadakuada ta ad-adda a kitaenda ti bukodda a pakairanudan uray no pakaisagmakan dagiti babassit a mangngalap ken dagiti agnanaed iti igid ti kabaybayan.

Awan ti sabali nga aramiden no di ti panangisikkir met dagiti maapektaran iti karbenganda, karamanen dagiti mangisak-sakit iti environment. No dida isikkir ken irupir dayta, asino koma pay ti mangiramid?

Nasken koma ti panagkay-kaysa iti isusupring itoy, saan laeng a dagiti agindeg iti ili ti San Vicente, Sta. Catalina, Caoayan, Santa ken Sta. Cruz no di pay dagiti umili iti ili ti Tagudin, Sta. Lucia, Candon, Narvacan, Vigan, Sto. Domingo, Magsingal, San Juan ken Cabugao.

Apay nga agminasda pay laeng idinto ta maiwarwa-ragawag la ngaruden ti pag-daksanna iti environment?

Saanda ngata nga ammo a saanen a maallilaw dagiti umili ta nakariingdan iti agdadata a kinapudno. Ti panangiyaw-awan ken panangallilaw ket in-inuten a mapukaw iti lubong dagiti natiri a diosen ti ili, ta nakariingen, nauman dagiti umili iti ubbaw a kari.#